Morgunblaðið - 30.01.1972, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 30.01.1972, Blaðsíða 16
16 MORGUNBLA.ÐIÐ, SUNINUDAGUR 30. JANÚAR 1972 Oitgeíandl hff. Áwalcur, R'éyícjávík Framkivaanndasljóri Haratdur Sveínsaon. R'ííatjórar Mstfilas Johanweasen, Eýjótfur Konráð Jórisson. Aðstoðarritstjóri styrmlr Qunnarsson. Rítstjórnarfullitrú! Þjorbjöm Guðmundsson Préttastjórl Björn Jóhannsson. Augtýsingastjðrí Árnl Garðar Kristlnsson. Ritstjórn og afgreiðsla Aðaistraeti 6, sími 1Ö-100. Augffýsingar Aðalstræti ©, sfnií 22-4-SO Aslkriftargjard 22*5,00 kr 6 trnánuðí ínnanlands I iawsas&Tu 15,00 Öcr eirvtakið. f ÓGÖNGUM í SKATTAMÁLUM Díkisstjórnin er komin í al- varlegar ógöngur með skattafrumvörp sín. Þegar frumvörpin voru lögð fram, kepptust talsmenn stjórnar- innar um að lofa þær breyt- ingar, sem í þeim felast. En síðan hafa viðhorfin breytzt. Sýnt hefur verið fram á, að útreikningar fjármálaráð- herra á skattbyrði skv. frum- vörpunum standast ekki og skattbyrðin þyngist stór- lega, ekki sízt á launa- fólki með miðlungstekjur, ásamt einstökum hópum öðr- um, svo sem öldruðum og ein- stæðum foreldrum. Miðstjórn Alþýðusambands íslands hef- pr gagnrýnt frumvörpin harðlega, enda þótt Björn Jónsson, forseti ASÍ, hafi ver- ið einn af helztu höfundum þeirra. Samband íslenzkra sveitarfélaga og fjölmargir forsvarsmenn sveitarfélaga hafa bent á alvarlegar afleið- ingar þess fyrir fjárhag ým- issa sveitarfélaga, verði tekjustofnafrumvarpið að lög um. Samtök atvinnuveganna hafa vakið athygli á þeirri augljósu staðreynd, að með skattafrumvörpum ríkis- stjómarinnar eru skattaálög- ur auknar verulega á at- vinnuvegina og samkeppnis- aðstaða þeirra gagnvart er- lendum keppinautum versn- ar. Mótmæli og ábendingar vegna augljósra galla á skattafrumvörpunum hafa orðið til þess, að talsmenn ríkisstjórnarinnar og stuðn- lngsblöð hennar hafa hopað af hólmi og viðurkennt í öll- um meginatriðum þá gagn- rýni, sem Morgunblaðið og .málsvarar Sjálfstæðisflokks- ins hafa borið fram á skatta- frumvörpin. Sýnt er nú orð- ið, að stjórnarflokkarnir munu fallast á verulegar breytingar á frumvörpunum í meðferð Alþingis næstu daga og vikur. Væntanlega verður það til þess, að skatta- álögurnar, sem af frumvörp- unum leiða, verða ekki jafn þungbærar og ella. Hins veg- ar hefur fjármálaráðherra fyllilega gefið í skyn, að verði ríkissjóður fyrir tekju- tapi af þeim ástæðum, verði að afla þeirra tekna með öðr- um hætti. Almenningur get- ur því átt von á nýjum glaðn- ingi af hendi ríkisstjórnarinn- ar til þess að standa undir gegndarlausri eyðslusemi st j órnarvaldanna. Ríkisstjórnin hefði getað komizt hjá þessu öngþveiti í skattamálunum, ef hún hefði beitt skynsamlegum vinnu- brögðum. í fjármálaráðherra- tíð Magnúsar Jónssonar hafði mikið starf verið unnið til undirbúnings endurbótum á skattakerfinu. Núverandi rík- ísstjóm tók við því undirbún- ingsstarfi, en hafði ekki vit á að halda því áfram með hag- kvæmum hætti. Þess í stað var rokið til að semja í flaustri og flýti skattafrum- vörp, sem nú er komið í ljós, að ekki er með nokkru móti hægt að afgreiða óbreytt á Alþingi, og eru þó ekki öll kurl komin til grafar. Hyggi- legra hefði verið af stjórn- inni að fara hægar í sakirnar, en leggja í þess stað betur undirbúin frumvörp fyrir þingið. En það er ekki henn- ar háttur. í tveimur stórum málum hefur hún nú orðið að hopa. Varnarmálin hafa ver- ið lögð á hilluna vegna mik- illar andstöðu almennings í landinu við stefnu stjórnar- innar í þeim efnum. Og nú verður stjórnin að viður- kenna, að skattafrumvörpin eru ekki afgreiðsluhæf á Al- þingi. Ríkisstjórn getur ekki verið þekkt fyrir slík vinnu- brögð. Þá verður ekki séð, hvernig síarfsfólk á skattstofum getur farið að vinna að undirbún- ingi skattlagningar, þegar slíkt öngþveiti hefur skapazt. Þess vegna hlýtur sú spurn- ing að vakna fyrir stjórnvöld, hvort ef til vill sé nauðsyn- legt og hreinlegast að veita frest til þess að skila skatt- skýrslum þar til ný skatta- Iög hafa verið samþykkt á Al- þingi. Það öngþveiti, s«m skapazt hefur í skattamálum, er einsdæmi og óþolandi bæði fyrir skattgreiðendur og starfsfólk skattstofanna, sem á að vinna úr skýrslunum. Helgi Hálfdanarson: Sokkrokkismi Öngþveiti og óvissa ¥|essa dagana eru skattgreið- * endur að ganga frá skattskýrslum sínum. Ríkis- skattstjóri hefur gert það, sem í hans valdi stendur til þess að auðvelda skattgreið- endum þetta verk miðað við það óvissuástand, sem nú rík- ir. Hann hefur látið útbúa ný eyðublöð m.a. með það í huga, að ekki mundu mikil vandamál af því leiða, þótt breytingar yrðu á skattalög- um. Hann hefur einnig sent út leiðbeiningar, sem að sjálf- sögðu byggjast á gildandi ÍÖgum, enda ekki eftir öðru að fara. Þá hefur hann veitt nokkru lengri frest til þess að skila skattskýrslum en venja hefur verið, vegna þeirrar tafar, sem varð á út- sendingu skattskýrslna. Á hinn bóginn er ljóst, að það óvissuástand, sem ríkir í skattamálunum veldur skattgreiðendum miklum erf- iðleikum. Þeir hafa t.d. enga möguleika á því að gera sér grein fyrir á hvaða grund- velli skattlagning fer fram í ár. Skattafrumvörp ríkis- stjórnarinnar eru þar enginn mælikvarði, því að fyrirsjá- anlegt er, að verulegar breyt- ingar verða gerðar á þeim. SÁRT hefur margur harmað það tjón, sem íislenzk tunga beið, er hún týndi niður hinum fornu hljóðum y og ý. Góð- skáldið Jón Helgason kallar það eitt- hvert mesta óhapp, sem á daga hennar hafi drifið. Víst er um það, að fegurra væri mál vort nú, hefði oss tekizt að varðveita þá fjölbreytni í hljóðkerfi þess, sem þar fór forgörðum. Þama hafa Islendingar meira að segja glutrað niður nokkru af marglofuðum bók- mennta-arfi sínum, þvi að listgildi hins forna kveðskapar hefur víða rýrnað með hvarfi þessara hljóða. Vel mætt- um vér láta oss þennan vesaldóm að kenningu verða og kappkosta þeim mun fremur að vernda aJlt það, sem tungu vorri má til prýði telja. Að sjálfsögðu hlýtur það jafnan að verða nokkurt áhorfsmál á hverri tið, hvers konar for- ráð séu þróun málsins til heilla. En því fremur er umræða gagnleg, að góður vilji er ekki einhlítur. Hér verður drepið á eitt atriði, sem varðar þróun tungunnar á vorri tíð og verður ef til vil’l síðar meir talið til áfalla af því tagi, sem getið var í upp- hafi. Það er alkunina, að notkun persónu- og eignar-fomafna í íslenzku hefur að undanförnu tekið verulegum breyting- um. Það má heiita liðin tíð, að hægt sé að beygja fomöfn 1. og 2. persónu í eig- inlegri fleirtölu sinni eða bregða fyrir sig eignarfornöfnunum vor og yðar, nema sérstakur still heimili, og varla nema mál sé í hátíðlegra lagi. (Þéranir koma ekki þessu máii við). Hins vegar virðast fáir gera sér ljóst, hvlltkt tjón þessi þróun er að vinna; þvl þar er um að ræða veruleg spjöll á svipmóti máls- ins og hljómfegurð. Um kiið tungunn- ar, sjálfa músik málsins, er fátt mikil- vægara en hljómur þeirra orða, sem hafa mesta tíðni. Það má þvt ljóst vera, hve miklu varðar um svo ráðrík orð sem persónu- og eignar-fomöfn. Raunar gæti fátt sambærilegt orðið fremur til að spilla hljómþokka málsins en að afrækja fleirtölumyndimar vér og þér og klifa í þeirra stað á tvítölu-myndunum við og þið, sérstaklega vegna þess, að í stað beygingarinnar oss, vor kemur hin ein- hæfa og óhrjálega beyging okkur, okk- ar. Og þegar eignar-fornöfnin hrekjast sömu leiðina, keyrir um þverbak. 1 stað hinna fögru og breytilegu beygingar- mynda eignar-fomafnsins vor kemur okkar brokkandi i öllum föllum allra kynja. Það hefur aldrei þótt til prýði að láta tvöfalt k vaða uppi i máli, og fyrr mætti það njóta réttar síns en að svæla undir sig slík völd. Þó að hér verði því miður ekki aftur snúið, úr því sem komið er, má enn miklu bjarga, ef vér temjum oss að nota fremur fleirtöluna vér og þér og eignar- fornöfnin vor og yðar svo oft sem við verður komið. Þeir eru sem betur fer ófáir, sem enn halda þeim sið. Ekki alls fyrir löngu heyrði ég svo að orði komizt í ræðu: Barátta vor íslendimga fyrir sjálfstæði voru stendur enn, og oss er ljóst, að kostir lands vors og frelsi þjóðar vorrar er það bezta, sem niðjar vorir taka í arf eftir oss, sem nú lifum. En skömmu síðar las ég blaðagrein, sem að nokkru mætti lýsa með því að víkja þessum orðum við: Barátta okkar Islendiniga fyrir sjálf- stæði okkar stendur enn, og okkur er Ijóst, að kostir lands okkar og frelsi þjóðar okkar er það bezta, sem niðjar okkar taka í arf eftir okkur, sem nú lifum. Langoftast fer eignarfaills s eða r á undan þessum skelfilegu orðum, svo að í ræðu sumra manna skiptast á sokkar og rokkar í sífellu, og er átakanlegt á að hlýða. Einhver hefur sagt mér, að orðið hottintotti sé tíl komið fyrir það, hve tvöfalt t hafði mikla tiðni i máli þeirra manna, sem svo eru nefndir. Hvað sem hæft er í þvi, mega Islending- ar vænta þess, ef svo fer fram sem horíir, að verða kallaðir sokka-rokkar meðal þjóða heims. Ekki er mér grunlaust um, að andúð margra á þérunum eigi nokkra sök á þeim siysum, sem hér eru orðin. Yms- um mun þykja það alþýðilegri háttvisi og kannski nokkru hlýlegri að sleppa þérunum, og kalia þá ekki nóg að gert, nema fleirtölunni sé með öllu útrýmt úr fomafni 2. persónu, hvort sem rætt er við einn eða fleiri, og láta ekki heldur við það sitja, en höggva tdl vonar og vara einnig fleirtöluna af fomafni 1. persónu, og linna ekki fyrr en eignar- fomöfnunum vor og yðar hefur líka verið fleygt á haug. Þvi miður hefur á því borið, að þessi sokkrokkiismi ætti sér formælendur meðal kennara; í sumum kennslubók- um er raunar ýtt á eftir þessari þróun sem allra lengst. Jafnvel verður þess vart, að prestastéttin sé farin að hrasa í þessum efnum; og bregðast þá kross- tré sem önnur, ef sú stétt gerist sek um málspjöll, sem öðmm fremur hefur bor- ið uppi íslenzka menningu allt frá upp- hafi. En nú heyrist það satt að segja æ oftar, að prestar biðji guð að líta í náð til okkar og gefa okkur það sem okkur er fyrir beztu. Fyrir fáum tugum ára hefði þess háttar orðbragð frá altari eða af stól hneykslað hvern siðaðan mann. Og hvað skyldi þess þá langt að biða, að prestar vorir fari með bæn Drottins og segi: Faðir okkar, þú sem ert á himnurn, gef okkur í dag okkar daglegt brauð, og fyrirgef okkur okkar skuldir. En það mega þeir vita, að Himnafaðir mun fara sér hægt að fyrir- gefa þeim slikan munnsöfnuð. Athugasemd um atvinnuleysi I FRAMHALDI af ummælum skipstjórans á togaranum Haf- liða, þar sem hann blandar sam- an skráðum atvinnuleysingjum hér á staðnum og erfiðleikum sínum við mönnun skipsins, þyk- ir rétt að taka eftirfarandi fram: Tala skráðra atvinnuleysingja á einum stað gefur alls ekki raunsanna mynd af atvinnuleysi. Fólk, sem hefur atvinnu, sem er þannig háttað að úr geta fallið einn eða tveir dagar I viku, læt- ur yfirleitt skrá sig, þar sem við- komandi lög og reglur heimila að safna saman atvinnuleysisdög um. I öðru lagi eru skráðir at- vinnulausir menn úr ýmsum starfsgreinum, t.d. verzlunar- fólk, verkakonur, iðnaðarmenn, landverkamenn og sjómenn. Tala skráðra atvinnulausra í heild þarf því ekki endilega að sýna atvinnuleysi I einni tiltek- inmi starfsgrein. f þessu tilviki sjómanna. Rétt er og að geta þess að fjöldi siglfirzíkra sjó- manna hefur af einhverjum ástæðum kosið að leita skips- plássa á öðrum stöðum. í þriðja lagi hefur lögunum um atvinnuleysisskráningu ver- ið breytt á þá lund, að fólk sem koroið er á ellillfeyri getur skráð sig atvinnulaust og þegið at- vinnuleysisbætur, þótt það sé fyrir aldurs sakir naumast á vinnumarkaði. Allt þetta stuðlar að því að tala skráðra atvinnuleysingja sýnir miklu meira atvinnuleysi en er í raun. Fréttaimiðlar, sem greina frá atvinmuleysi á hin'Uim ýmisu stöð- um landsims, ættu að birta töhtf yfir þá, sem þiggja atvimmuleya- isbætur, því þær tölur einar tala réttu máli um ástandið á þea»u sviði, en aJlls ekki heildairtala hinna skráðu. Stefán Friðbjarnarsom.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.