Dagblaðið Vísir - DV - 14.11.1992, Blaðsíða 26

Dagblaðið Vísir - DV - 14.11.1992, Blaðsíða 26
26 LATJGARDAQUR 14. NÓVEMBER 199?. Minningar Thors Vilhjálmssonar í bókinni Raddir í garðinum: Strákurinn hennar Stínu eða vargur í véum Thor Vilhjálmsson hefur sent frá sér bókina Raddir í garðinum sem Mál og menning gefur út. i bókinni rifjar Thor upp minningabrot úrfortíðinni og lýsirsamferðafólkisínu, ættingjum og vinum. Lífi bændannafrá Brett- íngsstöðum á Flateyjardal, þarsem háð var hetjuleg lífsbarátta íslensks hversdags, og svo afkomendum Thors Jensens sem stóðu í Ijóma valda og ríkidæmis {vaxandi höfuðstað. Helgarblaðið hefur fengið leyfi tii að birta kafla úrbókinni. Margrét Þorbjörg og Thor Jensen meö afkomendum sínum á áttræðisafmæli hans. Þaö fór ekki hjá því að barnið sætti aðkasti frá öðrum bömum vegna þess hve fyrirferðarmiklir Thor Jensen og synir hans og tengdamenn vom í íslenzku þjóðlífi. Einhverstaðar á Barónsstígnum, kannski var maður að koma úr Sundhöllinni með öðrum börnum, þá man ég eftir strákum sem annar var nafntogaður maður og þótti skemmtilegur og hinn er löngu dáinn og þótti líka skemmtilegur og komst til nokkurs frama, í hófi þó. Þeir sett- ust að mér og tóku uppúr þurru að gera lítið úr afa mínum. Ég sé það hve mér hefur falhð það þungt að þetta man ég ennþá. Einsog eftir manninum sem pissaði á mig bakvið Landakotskirkjuna þegar.ég var sex ára. Eitthvað hefur maður verið hör- undssár eftir á aö hyggja. Oft voru Thorsarar nefndir og ekki alltaf til lofs og frægðar. Það var ekki alltaf haft yfir sem sæmdarheiti að vera af því kyni. Einhvern tímann á árunum fljótlega eftir stríðið meðan húsakostur bar með sér að landið hefðu gist hermenn og jafnvel gleymt vopnum hér og þar og öðru drash, kom ég að næturlagi þarsem ég hafði spumir af gleðskap fyrr um kvöldið í braggann til Steins Steinarrs. Ýms- ir helztu hstamenn þjóðarinnar voru þá sem löngum homrekur í þjóðfé- laginu og urðu að láta sér hina verstu kosti lynda. Steinn bjó í Kamp Knox, Þorvaldur Skúlason hka um sinn og voru í meiri metum en flestir aðrir meðal okkar hinna yngri manna; og meðal helztu átrúnaðargoða okkar. Þetta er horfin veröld eða goðsögur núna og enginn braggi eftir, nema Ráðhús úr steinsteypu. Gáfumarloguðu Hjá Steini var staddur þegar mig bar að garði Magnús Ásgeirsson sem var í sömu tölu guða og fyrmefndir. Það þurfti ekki nema að sjá Magnús á götu, gáfumar loguðu í svip hans þar dl hann brann upp í því báh fyr- ir aldur fram. En einsog tíðkast um menn sem hýsa slíkan eld stóð mis- jafnlega á fyrir Magnúsi, og hann var búinn að hella þó nokkm brennivíni á báhð og flaug ofar himinskautum áðuren síðforull gestur vitjaði veizl- unnar; og farin að þynjgast vængja- slögin svo hann sló um sig jarðbund- inn þegar hér var komið, með rykkj- um. Mig minnir að kvenmaður hafi verið í fylgd með mér þegar mig bar að garði. Og skamma hríð hafði ég verið þar viö glaumlausan glasaburð þegar Magnús hafði fest hendur á hermannarifih sem einn hafði orðið eftir húsmuna þegar hermennimir viku fyrir skáldinu. Hann beíndi hlaupinu að mér með dimmum augnablossum og kvað upp dóminn yfir þessum unggæðislega nætur- greifa á fjörum þeirra skálda með kvenmann á sínum snærum: Það þarf að skjóta þetta helvítis Thors- arafífl... Ekki leizt mér ahskostar á blikuna og vissi ekki nema hermennimir hefðu skihð riffilinn eftir hlaðinn, eða einhver annar gestur stillt tóhð til aðgerða. Ég sá ekkert annaö úr- ræði en að horfa óhvikuh í augu skáldsins meðan ég gekk beint að honum og fumlaust þartil ég náði um hlaupið og tók af honum byssuna. Þá slokknaði bhkið í logandi augun- um þegar hann missti vopnsins og skotmarksins, og ég held það hafi ekki verið langt í að hafa mætti hans eigin orð á íslenzku sem er ennþá betra en hjá Fröding: Þá er skáldið sælast er það sefur. í partí hjá pólskri frú Svona em tilþrifin þegar misjafn- lega stendur á fyrir snilhngi en ég vil ekki nafngreina hinn sem lægra flaug á öðrum stað undir ólíkum kringumstæðum. Það var pólsk frú sem bauð tíl sín helztu listamönnun- um og skáldunum og hafði það óvenjulega sjónarmið að samkvæmi hennar yrði betra en annarra með því móti. Hún fór þvert á móti gUd- andi reglum um hanastél þarsem helzt má ekki segja neitt nema stimpla sig inná á starfsklukkuna með fastafrösum. Henni þótti því betra sem andinn flaug hærra í veizl- um hjá henni. Þá var siður effir sam- kvæmi hennar að menn slæddust í Naustiö tíl að iðka það sem Þjóðveij- ar kaUa Nachspiel en íslendingar bara að halda áfram. Við vorum hóp- ur úr pólsku veizlunni komnir uppá. barinn til Símonar barkafteins. í hópnum var maður sem sagði hlakk- andi frá framboðsfundum Sjáifstæö- ismanna úti á landi þegar voru ein- menningskjördæmi og hvaö það væri gaman að vera þar. Eg lét aht vera með það gaman. En svo þrástagaðist hann á því að hnýta í Gunnar Dal Hressóskáld og heimspeking sem hefur afkastað meiru en aðrir á þeim vettvangi með því að fara einsog aldamótaflaug í gegnum alla sögu heimspekinnar aht frá því að and- skotinn birtist í aldingarðinum Eden og látiö marghtar stjörnur hrapa um loftin niður á ghtrandi hjamið. Mér fannst samkvæmisfjörið dala við þessa hnútuýtni í persónulegu upp- gjöri við fjarstaddan mann og haföi orð á því. Þá vorum við reyndar komnir í heimahús og sátum í upp- hækkun stofugólfsins úti við glugga einsog á leiksviði og hringborð með pottjurtum á mihi okkar. Nú tók að káma gamanið því aö maðurinn tók ilia þessum aðfinnslum og tók að sveigja að mér og sagði aö mig skorti analýtíska hugsun og gæti ekki skap- að persónur. Eitthvað kannaðist ég við þetta úr öðrum samtökum og fundahöldum ástkærra starfsbræðra þarsem var ekki ætlazt til að mér bærist kvittunin. Ég nefndi þá starfs- bróður sem var maður fyrir þessu og rakti til hans og sagði við mót- herja minn á leiksviði veizlunnar þarsem við þurftum stimdum að teygja okkur yfir blómin á borðinu til að sjá hvor til annars, að þessu tæki ég bara við í frumútgáfu og ég vissi vel hver hann væri, hann væri enginn maður til að fara í gervi þess sem kom þessu á kreik. Þá var hinum nóg boöið og segir: Hvað vilt þú vera að segja svona sem ert ekki hreinn íslendingur, heldur Thorsari og gyð- ingur. Eg hef aldrei í annað sinn séð það gerhugula prúömenni Magnús Torfa Ólafsson skipta skapi. Hann spratt úr sæti og hljóp fram í stofuna og kom á fótskriðu mihi okkar hjá bló- munum og sveiflaði hnefanum við eyra hins hreina íslendings án þess aö ljósta þar á öðruvísi en með orð- unum hvasst sem Rimmugýgur hvini: Þetta áttirðu ekki að segja! Thorsaraauðurinn Oft hefur verið látið hggja að því að maður hefði haft mikla stoð í Thorsaraauði, og jafnvel verið sett á nöldurbók í skáldsöguformi að Kveldúlfur hafi gert mig út til þess að flækjast víða um heiminn. Að vísu var mynd mín dulbúin þannig að allir myndu þekkja mig nema ég sjálfur. Og reyndar fékk ég peninga frá Kveldúlfi. Það skal loksins játað þótt um síðir sé. Ég fékk nefnilega útborgað kaup einsog aðrir hásetar á togaranum Skallagrími þegar ég var strákur. Eg veit ekki hvort það getur flokkazt undir aðgang að ættarauðnum til að styðja þessa bókmenntalegu kenn- ingu. Þeir peningar voru greiddir samkvæmt samningum við Sjó- mannafélag Reykjavíkur. En fyrir bragðið getur þá ættin státað af því að einn úr hennar röðum hafi unnið á Kveldúlfstogara sem almennur háseti. Sá auður var enda allur í karllegg, þarsem hann mátti vel vera mín vegna. Og sá arfshluti eftir Thor Jensen sem var ætlaður kvenleggn- um með hinum sem þegar áttu sitt liggur í einhverjum óseljanlegum lóðum á milli bæjarfélaga sem eru þegar búin að afla sér annars staðar þess lands sem þarf næstu öldina og gefur ekki af sér krónu svo fyrirsjá- anlegt sé fyrr en einhvem tímaim á næstu öld eða árþúsundi, ef heimur stendur þá. Hinsvegar hef ég ósjaldan haft kostnað af svo göfugu ætterni og ver- ið látinn borga meira en aðrir í sam- eiginlegum útgjöldum á fomum vegi. Sjálfstætthár Thorsarar voru með úfið hár, sum- ir hömdu það, aðrir ekki. Ólafur sízt, nema kannski stýrði hann gosinu svo að Ben Gurion sagði að hann væri með sjálfstæðasta hár í Evrópu. Einhver minning sem ég hef aldrei náð tökum á né getað skilgreint er frá útfór Thors Jensen á Lágafelh. Það var einhver tilfinning sem greip mig þegar ég kom í forstofuna og hitti frændfólk mitt. Það var einsog þetta væru gyðingar sem væm að hugsa um svipinn á sjálfum sér. Samt var það ekki tilgeröarlegt, og mér hefur ekki tekizt að fá sönnur fyrir því að þetta séu gyðingar síöan ég missti takið á KUngenberg og þótti bölvað. Eöa var það tilgerðarlegt? Var það að leika? Margir vom feimn- ir og hefðu betur leikið af meira Ust- fengi. Sjálfstæða hárið virtist ekki ná að ráði í næstu kynslóð, þar hömdu það flestir, hafi einhver hneigð verið að rísa þá gerðist aUt settlegra og hvarf inn í samfylkingu íslenzkrar borgarastéttar og þaðan skUaöi það sér flest aftur í þjóðar- djúpið. Hvemig eiga menn að vera á svip- inn við svona sorglega athöfn, þegar þeir em að syrgja einhvem? Þá var ég ekki búinn að lesa Cam- us, maður var ennþá á valdi Dostojevskí. Ef þú tregar einhvem þá Uggja hættumar í báðar áttir, annarsvegar að leika á þig einhvern svip til að dylja harminn, eða að harmurinn tekur völdin og þú ferð að leika harminn. Og ert þó einlægur einhverstaðar inni í sjálfum þér bak- við svipinn sem kemur á andhtiö í leiknum. Þú klofnar. Og það hafði ég fyrir satt aö væri sérstakt ein- kenni á gyðinglegum vitsmunum sem leika sig fram fyrir ólgandi til- finningar. Arfurinn frá hrakningum aldanna þegar tilfinningamar hafa ekki vitsmunalega tamningu heldur ólga í leyndum án þess að þeim sé gefið mál, þá geta þær stundum orðið að óskapnaði þegar vantar farveginn og komið fram sem tilfinningasemi eða ómálga þunglyndi. Þegar kistu Ólafs Thors var sökkt niður í gröfina í gamla kirkjugarðin- um þarsem hann var lagður hjá for- eldrum sínum, var dumbungur í lofti, kyrrt veður, en það stóðst á endum að þegar farið var að slaka kistunni, fór sveipur um tré við gröf- ina, í logninu og hvert laufblað blik-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.