Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Bókasafniš

PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Bókasafniš

						Bókasafnið  41. árg ? 2017       31
Inngangur
Með birtingu þessarar yfi rlitsgreinar er gefi n 
innsýn inn í texta mun lengri greinar sem fyrir-
hugað er að birta í rafrænu formi síðar. Um 
viðamikið og sérhæft verkefni er að ræða 
og eru gefnar lýsingar á vinnubrögðum við 
skráningu og skönnun landfræðilegra gagna-
safna hjá opinberra skjalamyndurum. Elstu 
skjölin má rekja langt aftur í aldir en fl est eru 
frá 19. og 20. öld. 
Leiðbeiningar hafa verið af skornum skammti 
hingað til og nær ekkert verið skrifað um skjalfræðilega 
skráningu landfræðilegra heimilda hér á landi. Markmiðið 
með þessu yfi rliti, og síðar birtingu rafrænnar greinar í fullri 
lengd, er að bæta úr þeim skorti. (Heimildaskrá fylgir ekki 
hér).
Til þess að stilla strengina er rétt að gefa lesendum strax 
í byrjun hugmynd um hvað felst í skilgreiningunni land-
fræðilegar heimildir eða landfræðileg gögn, en það eru þau 
gögn, í hvaða formi sem er, sem gefa möguleika á að verða 
staðsett á yfi rborði jarðar.
Höfundur vann viðamikla meistaraprófsrannsókn á land-
fræðilegum heimildasöfnum í íslenskum ríkisstofnunum 
(svörun var 67%). Þjóðskjalasafn Íslands (eftirleiðis ÞÍ) var á 
meðal þátttakenda. Gagnaöfl un hófst á árinu 2010 og niður-
stöður birtust í lokaverkefni 2013. Sem dæmi um niður-
stöður, sem gáfu frekar dökka mynd af stöðu þess sögulega 
menningararfs sem gögnin eru, má nefna óvissu um magn 
(sem reyndist mjög mikið), óöryggi gagnanna, sem tengist 
aðgengi og geymslum og skort á þekkingu á gögnunum hjá 
þátttakendum.
Um leið og vísað er í rannsókn höfundar og ritrýnda grein 
um hana í Bókasafninu 2015, er bent á lög um opinber skjöl 
og reglur og leiðbeiningar ÞÍ sem einatt eru til hliðsjónar. 
Landfræðileg gögn (skjöl) eru skjalfræðilega fl okkuð sem 
sérstakur skjalafl okkur í opinberum skjalasöfnum og þarfn-
ast sértækra úrræða af ástæðum eins og formi, misstórum 
gagnastærðum, mismunandi efniviði og miklum fj ölda 
eintaka í stórum samstæðum söfnum.
Sú staðreynd blasir við öllum sem að skráningu opinberra 
frumgagna koma, að þeir hafa í höndunum menningar-
verðmæti og þjóðararf sem mikil ábyrgð fylgir. Gögnin segja 
merkilega sögu um framþróun og ákvarðanir sem 
teknar voru í tímans rás. Sú saga liggur dauð 
og ónothæf ef gögnin liggja misvel skráð og 
engum aðgengileg. 
Í meginmáli þessa yfi rlits verður farið yfi r 
nokkur grunnatriði sem taka þarf fyrir áður 
en að sjálfri skráningu gagnanna kemur. Því 
næst eru nokkur orð um tvenns konar for-
könnun og loks er fj allað um skráningarferlið 
og skönnun gagnanna sem lokamarkmið fyrir 
skylduskil til ÞÍ. Endað er á hvatningarorðum.
Sjö grunnatriði fyrir skráningu landfræðilegs 
heimildasafns
Þegar ráðast á í það stóra verkefni að skrá landfræðilegt 
heimildasafn í opinberri stofnun stendur skrásetjarinn 
frammi fyrir því að þurfa að kynna sér uppruna safnsins. 
Elstu íslensku landfræðilegu frumskjölin má að miklu leyti 
rekja til eins og sama embættis, embættis landsverkfræðings. 
Skoða þarf upphaf skjalamyndarans (stofnunar), lög og aðrar 
sögulegar upplýsingar og leita til ÞÍ (ef einhverju hefur verið 
skilað þangað). Heimildasöfnin eru ekki stundarfyrirbæri, 
þau geyma upplýsingar sem hvergi fi nnast annars staðar og 
hafa langan líftíma sem rannsóknargögn. Eftirfarandi sjö 
grunnatriði skal taka gagngert fyrir við upphaf skráningar-
vinnunnar (örstuttar skýringar fylgja hér): 
1)  Lög og reglur um stofnunina: Skrásetjari kynnir sér þau 
lög sem giltu þegar skjölin voru mynduð ásamt þá-
verandi hlutverki stofnunarinnar, skráir hjá sér lykilfólk 
þess tíma og skoðar eldri útgefnar heimildir. Einnig 
kynnir hann sér þróun og breytingar á stofnuninni.
2)  Lög og reglur um opinber skjöl (og Þjóðskjalasafn Íslands): 
Skrásetjarinn skal þekkja vel lög og skjalfræðilegar 
reglur sem gilda um heimildasöfnin og sem hann skal 
vinna eftir. Heimasafn skrásetjarans verður að starfa 
samkvæmt skjalavistunaráætlun, hafa skilgreinda skjala-
fl okka og svo framvegis. Hafa skal í upphafi  samband 
við ÞÍ og biðja um tengilið fyrir gagnkvæm samskipti.
3)  Skyldur og hlutverk stjórnanda stofnunar: Skrásetjari 
verður að þekkja mun á sínum skyldum og skyldum 
stjórnanda stofnunar (samanber lög um opinber skjala-
söfn). Stjórnandinn er lykilaðili þess að landfræðilegu 
frumgögnin verði afrituð og gerð notendum aðgengileg 
(vegna kostnaðar).
	Yfi	rlitsgrein	um	skráningu	og	skönnun	
landfræðilegra frumheimilda 
? hvernig ber skrásetjarinn sig að?
Þórunn Erla Sighvats hefur lokið B.Ed.-prófi , réttindanámi í bókasafns- og upplýsingafræði og MLIS-prófi . 
Hún starfar hjá Orkustofnun.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60