Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						J
Fimtudágur 8. janúar 1948
MORGUNBLAÐIÐ
EJNAR MUNKSGAARD
DR. PHIL. Ejnar Munksgaard
bókaútgefandi í Kaupmanna-
höfn, andaðist á þrettánda dag
jóla, eins og skýrt var frá hjer
í blaðinu í gær. Hann hafði að
vísu lengi verið heilsutæpur, og
mjer var kunnugt um, að síð-
ustu mánuðirnir, eftir lát hinn-
ar ágætu konu hans, 21. sept. s. L,
höfðu verið honum erfiðir. Er
eigi að síður kom þessi helfregn'
s'viplega. Aldurinn var ekki hár
Hann var fæddur 28. febr. 1890
ekki fullra 58 ára gamall. Og
hann hafði í síðustu brjefum sín-
um til mín sagt frá störfum sín
um og fyrirætlunum með samj,
áhuganum og jafnan fyrr. Hanr
vann meðan dagurinn entist. Og
sú spurning mun nú hvarfla af
mörgum, hversu fyllt verði það
skarð, sem orðið er eftir hann.
•
Einar Munksgaard var svo
kunnur almenningi hjer á landi,
að óþarft er að skýra nákvæm-
lega frá starfsemi hans, enda hef
jeg tvívegis áður ritað allræki-
lega um hann (Lesb. Mbl. 5. febr.
1933 og Mbl. 28. febr. 1940) og
get visað til þess. Veit jeg og, að
margir eiga enn eftir að rita um
hann, og engin hætta er á, að
nafn hans gleymist hjer á landi.
Jeg minnist lítils atviks frá því
.í hittiðfyrra. Konan mín kom
inn í verslun hjer í bænum til
þess að láta búa út dálitla send-
ingu til hans. Ungur búðarsveinn
var við afgreiðslu. Þegar hann
sá, hvert böggullinn átti að fara,
færðist bros yfir andlitið: „Já,
það er hann, sem hefir gefið ís-
lensku handritin svo fallega út".
Honum var bersýnilega sjerstök
ánægja að koma þeim böggli
áleiðis. — En það tekur sinn tíma
að átta sig á, hversu mikils er
misst við fráfall slíks manns,
jafnvel fyrir þá, sem kunnug-
astir voru honum og störfum
hans.
•
Saga Einars Munkgaards var
ævintýri. Hann gerðist fyrir hjer
um bil þrjátíu árum meðeigandi
lítillar og lítt þekktrar fornbóka-
verslunar, utarlega í Kaupmanna
höfn, sjálfur fjelítill og nýkom-
inn frá bóksalanámi erlendis.
Hann færði smám saman út
starfsviðið. Bókhlaðan fluttist inn
í hjarta borgarinnar, á eitt, af
götuhornunum við Frúartorg,
rjett við háskólann. Fornbóksal-
an hjelt reyndar áfram og varð
ein merkasta verslun Kaup-
mannahafnar af því tagi. En hún
var ekki nema ein deildin, ¦— í
kjallaranum. Uppi var stór bóka-
verslun með miklu úrvali vísinda
rita, námsbóka stúdenta cg nýj-
ustu bókmennta erlendra. Og í
skrifstofu Munksgaards sjálfs,
inn af bókhlöðunni, var stjórnað
útgáfustarfsemi, sem óx með
hverju ári. Þegar Levin, hii-n
upphaflegi eigandi litlu forn-
bókaverslunarinnar og fjelagi
Munksgaards, fjell frá, keypti
Munksgaard hans hlut í fyrir-
tækinu og varð einkaeigandi
þess. Bókaforlag hans varð ekki
einungis víðfrægt um allar jarð-
ir, heldur tvímælalaust eitt
stærsta og umsvifamesta vísinda-
legt útgáfufyrirtæki, sem nú er
til, hvar sem leitað er. Hann
færðist í fang ýmiss konar verk-
efni, sem engan hafði dreymt
um, að leyst yrðu af höndum
annars staðar en með stórþjóð-
unum.
•
Þegar um það er spurt, hvernig
og hversvegna Munksgaard hafi
fengið öllu þess á orkað, er tor-
velt að svara því til fullnustu.
Miklu skipti þekking hans, ó-
venju rækilegur undirbúningur
til starfsins á æskuárum. Þá
hafði hann vitanlega til að bera
mikla hagsýni og skipulagsgáfu.
Hann kunni þá list að láta sjer
verða sem mest úr því pundi,
sem honum var veitt, hvort sem
það var starfskraftar og timi
heilsuveils manns eða upphafleg
ur höfuðstóll fjelítils manns. En
ekkert af þéssu hefði hrokkið til
að yrkja ævintýrið. Munksgaard
N   MEMORIAM
Ejnar Munksgaard.
var einmitt, fyrir utan hagsýni
sína og raunsæi, hugsjónamaður
og draumamaður. Efalaust hafa
gleði hans af starfinu, áhugi,
stórhugur og yndi af djarflegum
framtökum haldið við og styrkt
orku hans til vinnu. Bækur voru
honum ekki aðeins verslunar-
vara. Hann unni þeim og bar
lotningu fyrir þeim. Hann var
meðal annars svo fundvis á fá-
gætar bækur og handrit, að lík-
ara var því sem hann hefði sjer-
stakt skilningarvit að leiðbeina
sjer. Og höfundar voru honum
ekki~aðeins viðskiftamenn, held-
ur- urðu persónulegir vinir hans,
sem hann bljes nýjum áhuga í
brjóst. Honum var ekki nóg að
semja við þá á skrifstofunni. —
Hann hafði yndi af að skrafa og
skeggræða við þá um heima og
geima yfir dýrlegum borðum,
hvort sem það var um hádegis-
bilið á bestu gildaskálum borg-
arinnar eða síðla dags á heimili
sínu. Það var alltaf stórbrotinn
rausnarbragur á hugsun hans og
athöfnum.
Ejnar Munksgaard veitti því
þegar athygli sem ungur bók-
sali, að íslenskar fornbókmennt-
ir voru gjaldgengar víðar um
lönd en aðrar bókmenntir á nor-
rænum tungum. Og hann var
fljótur að skilja með innsæi sínu,
að þær voru heimsbókmenntirn-
ar meðal norrænna bókmennta.
Arið 1930 gaf hann út ljósprent-
un FJateyjarbókar, sem var fyrsta
bindið af hinu mikla ritsafni,
Corpus codicum Islandicorum
medii ævi. Þótt hann færðist síð-
ar önnur svipuð fyrirtæki í fang,
— útgáfur sænskra, byzantískra
og persneskra handrita m. m., —
var útgáfa íslensku skinnbókanna
alltaf mesta eftirlæti hans. Og
hann sýndi hug sinn til Islands
og íslendinga með mörgu móti.
Bókagjafir hans til Landsbóka-
safns, Háskóla Islands, fleiri
bókasafna og stofnana og margra
einstaklinga voru miklar og
höfðinglegar. Hann átti og upp-
tök að ýmsu öðru, sem Islandi
var vel gert, t. d. því, er Kirk
verkfræðingur keypti Haukadal
handa Skógrækt ríkisins, svo að
eitthvað sje nefnt. Gestrisni hans
og greiðvikni við fjölda Islend-
inga er alkunn. Þetta var vissu-
lega vel metið. Honum var ýmiss
konar sómi sýndur hjeðan, sem
honum þótti vænt um, framar
öllu vafalaust, er háskólinn kjöri
hann heiðursdoktor á 25 ára af-
mæli sínu, 1936.' En fullmetið
mun það, eins og gengur, varla
verða, fyrr en reynt er, hver
munur verður á ýmsum menn-
ingarlegum samskiftum vorum
við Danmörku, er vjer eigum
þar ekki shkan hauk í horni.
•
Jeg get ekki lokið þessum
minningarorðum án þess að
jvíkja stuttlega að kynnum mín-
i um við Ejnar Munksgaard. Fund-
I um okkar bar fyrst saman haust-
ið 1930, en sumarið 1932 vildi svo
I til, að við hjónin dvöldumst í
I Rungsted, skammt frá sumarbú-
stað Munksgaards-fjölskyldunn-
ar, og þá tókst þar vinátía, sem
jeg og allir mínir höfum síðan
notið fjeira góðs af en Irjer er
staður til að telja. Oft hef jeg
haft ástæðu til að dást áð því,
hvað þessi önnum kafni fram-
kvæmdamaður gat verið hugul-
samur, hugkværnur í srnáum
hlutum eigi síður en stórum. Eíns
og nærri má geta, litum við oft
á ýmislegt frá ólíkum siónarmið-
um og fórum aldrei leynt með
það nje ljetum það liggja í þagn-'
argildi, sem á milli bar. En fyr-
ir það vcrða kynnin líka fjöl-
breyttari og lærdómsríkari. Og
jeg finn það glöggvast nú, þeg-
ar jeg lít yfir þau öll saman, áð
Ejnar Munksgaard var einn af
óvenjulegustu og mikilhæfustu
mönnum, sem jeg hef þekkt á
lífsleiðinni.
Sigurður Nordal.
Rúmlega 60 miljónir kr.
aí nýjum seðlum í umferð
resfiir sRnsfælayflrlýsIngar ii! febráar-
i,
Á MORGUN er síðasti dagur seðlainnköllunarinnar. Svanbjörn
Frímannsson aðalbókari Landsbanka íslands, skýrði Morgunblað-
inu svo frá í gær, að á þriðjudagskvöld, hafi seðlávelta hinna nýju
seðia Landsbankans verið komin upp í 64 miljónir. Skiptist húri
þannig, að í Reykjavík hefur gömlum seðlum verið skipt fyrir
nýja, að upphæð 42 miljónir, en út um land fyris? 22 miljónir.
ggmya-
æmdir
a
FRJETTARITARI Morgunbl. á
Akureyri, hefir símað blaðinu
viðtal, er hann hefir átt við
byggingarfulltrúa Akureyrar,
um . byggingaframkvæmdir í
bænum á árinu 1947.
Þar voru bygð 45 íbúðarhús,
sem öll voru að mestu fullgerð
í árslok. I þessum húsum eru
86 íbúðir. Bygt var eitt versl-
unarhús og eitt samkomuhús.
Viðbótarbyggingar voru fram-
kvæmdar við 4 verksmiðjur,
verkstæði og geymslur. Þá voru
bygðir 11 bílskúrar. Komin
voru undir þak 29 hús og í þeim
eru 48 íbúðir. Hús sem veitt var
byggingarleyfi til og haf'in var
smíði á, eru 21. í þeim verða
31 íbúð.
Þá eru í smíðum nokkur stór-
hýsi á Akureyri. Ber þá fyrst
að telja sjúkrahús Norðlend-
ingafiórðungs. þá heimavistar-
hús Mentaskólans og viðbótar-
byggingu við Barnaskólann. Þá
er verið að byggja ullarþvotta-
stöð við Klæðaverksmiðjuna
Gefjun.
H. Vald.
Innstæðuyfirlýsingar                   4
Undanfarna daga hefur verið
mjög mikið að gera í sparisjóðs
deild Landsbankans og mun svo
vera við hina bankana og Spari-
sjóð Reykjavíkur og nágrennis.
Mest alt þetta fólk kemur til
þess að gefa innstæðuyfirlýsingu
sem eins og kunnugt er, er einn
liðurinn í lögunum um eigna-
könnun. Bókanir þær, er fram
fara í þessu sambandi, hafa kom
ist alt upp í 1000 á dag í Lands-
bankanum. Má af þessu sjá, að
mikil þröng er oft við afgreiðslu
borð sparisjóðsdeildarinnar. —
Fólk hefur yfirleitt tekið því
með þögn og þolinmæði að þurfa
að standa í biðröðum um lengri
tíma.
Frestur til febrúarloka
Það virðist gæta nokkurs
misskilnings hjá fólki um hve-
nær því beri að koma í bankann
og gefa innstæðuyfirlýsingu
sína. Margir halda, að ljúka beri
því af íyrir 9. þ. m., en svo er
ekki. Fresturinn er til febrúar
loka, fyrir þá sem eru hjer á
landi, en fyrir íslendinga er-endl
is, er hánn sex mánuðir.
i!
um Triesielandstjóra
New York í gærkvöldi.
FRESTUR sá, sem ítölum og
Júgóslöfum var gefinn til að
koma sjer saman um landstjóra
í Trieste. var útrunninn fyrir
meir en 24 klukkustundum síð-
an. Hafði ekkert samkomulag
náðst, að því best verður sjeð:
ftalir vísuðu á bug fimm til-
lögum frá Júgóslöfum og ekk-
ert svar hefur enn borist frá
Belgrad við tveimur ítölskum
tillögum.
¦—  Reuter.
Trvgve Lie fer fii Evrópu
New York í gær.
TRYGVE LIE, aðalritari Sam-
einuðu þjóðanna. mun næst-
komandi föstudag leggja af stað
hjeðan frá New York áleiðis
til Evrópu. Ætlar hann að heim
sækja ýmsar borgir, svo sem
Genf og Bern, með það fyrir
augum að velja samkomustað
fyrir Allsherjarþingið, þegar
það kemur næst saman.
• — Reuter.
yrsfa Fjindi af safni
ausffirskra fræða
feomið úf
FYRSTA bindi af „Austur-
landi", safni austfirskra fræða,
er komið út fyrir nokkru, en
ritstjórar þess ' eru Halldór
Stefánsson, fyrrv. nlþm. og Þor-
steinn M. Jónsson skólastjóri.
Ritið hefst á kvæði eftir Sig-
urð Baldvinsson, en þá er for-
máli eftir Halldór Stefánsson og
grein eftir hann er nefnist Aust
urland. Annað efni þessa fyrsta
bindis er sem hjer segir: Agrip
af sögu Austfirðinga, eftir Jón
prófast Jónsson í Bjarnarnesi,
Austfjarðalýsing, eftir Guttorm
Pálsson, prófast í Vallanesi,
Austfirðingar, eftir Pál bónda
Vigfússon á Haliormsstað, Lýs-
ing Hofsskógar í Vopnafirði
1840, eftir Guttorm prófast
Þorsteinsson, Hofi, Lýsing Hall-
ormsstaðarskógar 1874, eftir
Sigurð prófast Gunnarsson á
Hallormsstað, Lýsing Hólma-
skógar í Reyðarfirði 1843, eftir
Hallgrim Jónsson prófast og
Jökuldalsheiðin og byggðin þar,
eftir Halldór Stefánsson. Þá er
nafnaskrá og myndaskrá og
loks eftirmáli eftir Þorstein M.
Jónsson.
Þetta fyrstá bindi af ..Aust-
urlandi" er yfir 300 bls. að
stærð.
Kommúnisfar í Dan-
mörkit hygpja á
pólifísk verkföll
Kaupmannahöfn í gær.
Einkaskeyti til Mbl.
HEDTOFT, forsætisráðherra,
ljet svo ummælt í áramótaræðu,
sem hann hjelt á nýársdag, að
1948 yrði að vera vinnunnar ár
fyrir Dani, ef viðreisnin ætti að
heppnast. „Við getum ekki flutt
inn nema hráefni og hálfunnar
vörur á þessu ári, fyrir þá upp-
hæð, sem svarár til þess, sem
við flytjum út. Viðreisnin verð-
ur að byggjast á framleiðslu-
aukningu og á neyslu takmörk-
un. önnur ráð eru ekki fyrir
hendi".
„Þjóðleg og fjelagsleg eining
og samvinna er nauðsynleg",
sagði forsætisráðherrann.
Kommúnistar hyggja á
vinnudeilur
Hedtoft minntist á, að svo
gæti farið að ' til vinnudeila
kæmi í vor, en hann bætti því
við, að Danir hefðu ekki efni á
vinnudeilum, sem myndu eyði-
leggja viðreisn lands og þjóðar.
Verkamenn og vinnuveitend-
ur verða að sýna gagnkvæma
sanngirni. Framleiðsluaukning
ein getur aukið fjelagslega vel-
megun og framfarir.
Politiken segir, að sennilegt
sje að formaður alþýðusam-
bandsins reyni að koma í veg
fyrir vinnudeilur, en að komm-
únistar hafi í hyggju að stofna
til alvarlegra vinnudeilna af
pólitískum ástæðum og að þeir
muni gera það, sem í þeirra
valdi stendur til að æsa verka-
menn upp og koma á eins mikl-
um glundroða og þeim er unnt.
Það sje svó einkennilegt, að
danskir kommúnistar skúli nota
verkfallsvopnið í stjórnmálabar-
áttunni, þótt verkföll sjeu bönn-
uð í hinni rússnesku paradís
kommúnistanna. — Páll.
Bcrgar slg llla
PRESKA flugfjela^ið.British
Overseas Airlines, tapaði um
það bil 32.500,000 dolhirum 'i
fyrsta rekstursári sínu. Er tapió
aðallega vegna ]]elegra flug-
vjelategunda. — Reuter.
Gengur enn á breska
dollaralánið
Longon í gærkvöldi.
BRETAR hafa nú enn eytt 100
miljónum af dollaraláni sínu í
Bandaríkjunum og eiga eftir
um 200 miljónir dollara. Var
sagt frá þessu hjer í London í
dag, og þess jafnframt. getið,
að gripið yrði til margvíslegra
sparnaðarráðstafana. Verður
starfsfólki meðal annars fækk-
að hjá bresku upplýsingaþjón-
ustunni í Bandaríkjunum, en
upplýsingaþjónustan er ein um
fangsmesta stofnun Breta þar
í landi.
— Reuter.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12