Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 148. tölublaš - II 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						Sunnudagur

l.júh'1979

Bls. 33-64

Halldór

Laxness:

að sem líkastil gerir Snorra

i Sturluson að vandamáli í

' sagnfræði á átta alda afmæli

hans, er einsog laungum fyr

hið lítt skilgreinda helmínga-

félag sem tvö þjóðlönd, ísland

og Noregur, eiga í verki hans.

Af því rís ósjálfrátt sú spurníng um örlög

hans: við hvorn vann Snorri sér til óhelgi í

raun og veru? Báða kanski? Eða var þetta

aðeins slys? Sem betur fer skal ekki um

það rætt hér á þessari stundu. önnur

spurníng, þessari hátíð náteingd, kynni að

vera áleitnari: er Snorri sagnfræðíngur og

þá frá hvaða sjónarmiði?

Sagan af Ólafi konúngi helga, höfuðrit

Snorra, hefur að vísu fátt til að bera

þeirra einkenna sem prýða lygisögur sem

þá voru kallaðar. En er Snorri þá sagn-

fræðilegur höfundur samkvæmt þeim

rökum sem tekin eru gild í sagnfræði

núna? Eitt er nokkurnveginn víst, að þó

Ólafs saga helga hjá Snorra sé vissulega

einstæður vitnisburður um óklerklega

hugsandi höfðíngja á þrettándu öld, er

bókin þó umfram alt óafmáanlegur vitnis-

burður um Snorra sjálfan á sama hátt og

Njálssaga að sínu leyti um sinn höfund.

Sérstök einkenni spekínga, sem mist hafa

réttrúnað sinn þó þeir reyni að framfylgja

honum í orði, og móralistar mundu nefna

siðblinda menn, eru rík í þessum bókum;

en hætt við að flokkun í þá veru skýri ekki

málin núna. Ólafs saga helga lætur

rómversk-kaþólskan konúng Noregs flýa í

fjarlægt land þegar í harðbakkann slær, á

svæði grísku kirkjunnar, höfuðóvinar

þeirrar rómversku. Vill Snorri meina að

Ólafur sé svo fávís að vita ekki að milli

þessara kirkna fóru ekki nema heitíngar

og forbænir? Við fáum seint að vita hvern

hug Snorri ber sjálfur til Ólafs dírlíngs.

Því er tilamunda lýst, að þegar konúngur-

inn snýr heim aftur úr Austurvegi, bón-

leiður, tínir hann upp á gestgötu liðsöfnuð

sem samanstendur, að því manni skilst, af

útlendum flækíngum og jafnvel óaldarlýð,

°g teygir með sér til Noregs að fara með

stríð á hendur bændum þar. í höndum

meistara, sem þarna stjórnar penna,

verður atburðarásin ekki aðeins rökrétt,

heldur einhvernveginn sannveruleg þar

sem höfundurinn gerir Ólaf digra bæði að

skjólstæðíngi almættisins í stríðinu við

norska bændur og þeim dírlíngi sem

Noregur skal verða að sitja uppi með um

aldur og ævi. Þarna er þó Noregi ómjúkur

hnútur riðinn.

Á miðöldum voru lærðum kirkjuhöfð-

íngjum töm spekinnar orð einsog þessi: Alt

er það satt sem sagt er gott frá Guði og

hans helgum mönnum. Nú á tímum, og

ekki síst á degi einsog þessum, er hálfpart-

inn útí hött, og einhver andleg uppgjöf í

því fólgin, að spyrja: er Ólafs saga helga

sönn, eða er hún uppspuni? Væri nær lagi

að líta í kríngum sig og spyrja: hvar mundi

finnast maður á íslandi núna, eða í Noregi,

sem líklegur væri til að skrifa svona sanna

og góða bók um sorgarbyrði heimsins. Það

er víst ein af náttúrum frumstæðra

manna, og kanski einmitt það frumstæða í

manni, að við lestur einhvers sem manni

þykir gott, þá finst okkur að það sé satt; og

jafnvel satt af því það er gott. Maður slær

sér á lær og tautar uppúr lestrinum: mikið

er þetta satt! Gamalt fólk sagði um

ýmislegt gott sem það las að þetta væri

gullsatt og jafnvel guðsatt.

Góðar útgáfur Heimskrínglu hafa lista

yfir menn og staði sem fyrir koma í

verkinu, fræðimenn telja og skrifa upp

orustur í bókinni, og hetjur sem tóku þátt í

þeim; og þó staðirnir finnist ekki alténd á

korti, né hetjurnar á skrá, þá er þó hægt

að dvelja fyrir sér tímann til eilífoarnóns,

amk með nógu tóbaki, til að sanna

afturábak og áfram, sitt á hvað, atburði í

bók einsog Heimskrínglu. Hætt er við að

það væri líka skrýtin sagnfræði sem eftir

yrði í Heimskrínglu, þegar búið væri að

útrýma úr þeirri bók persónum og atburð-

Ræða

um

norra

í síðastliðinni viku

var þess minnst með

samkomu í hátíðasal

Háskólans að átta

hundruð ár eru liðin

frá fæðingardegi

Snórra Sturlusonar.

Halldór Laxness

rithöfundur varð

góðfúslega við þeirri

ósk Morgunblaðsins

að það fengi að birta

ræðu þá sem hann

flutti við þetta

tækifæri.

(Ljósm.: Emllía)

um sem fá ekki staðist rannsókn. Ekki er

heldur víst að þar hefðu allir vísindamenn

meiri umbun síns erfiðis en sá maður sem

fann stein, líklega steininn sesam, og á

hann var letrað: mikið fær sá sem mér

veltir.

Snorri setur saman Heimskrínglu sína

eða lætur skrifa kríngum 1230. Það er

athyglisvert að íslendíngabók Ara er

samin hundrað árum á undan Snorra,

þannig að Ari er hundrað árum eldri

heimild um tíma Ólafs helga, og skrifar að

sínu leyti einni öld eftir fall dírlíngsins; en

til þess atburðar vitnar Ari aðeins með

orðunum: þegar Ólafur féll hinn digri

Haraldsson. Verður ekki séð að Ari hafi

nokkru sinni heyrt um helgi Ólafs, enda er

það ekki fyren 1170 að Eysteinn erkibiskup

Erlendsson semur í Noregi jarteinabók

Ólafs helga á latínu. Reyndar hefur Ari

fátt bitastætt frá þessum „digra" konúngi

að segja nema hann setti landauragjald á

íslendínga í Noregi. Og á þeim sex stöðum

sem hann nefnir Olaf Haraldsson í íslend-

íngabók,  bendlar  hann  þenna  konúng

hvergi og í aungvan máta, við heilagleik

eða dírlíngstign.

Lof Snorra um sagnaritun Ara í prólógus

Heimskrínglu, ber þess nokkur merki að

kurteis höfundur leggi þar töluvert á sig

til að gjalda látnum meistara, fyrirrenn-

ara sínum, torfalögin. Að öðru leyti er

þessi lofgerð, með leyfi að segja, dálítið útí

hött. í þessum prólógus kemur Snorri

óhjákvæmilega að undrunarefni sem hann

hefur fundið í íslendíngabók, og virðist

sem hann hafi ekki lesið þá bók fyren hann

var búinn að setja saman Heimskrínglu.

Sennilega hafa fáir sagnamenn íslenskir

haft meiri ástæðu en Snorri til að undrast

orðfæð Ara um Ólaf konúng helga, enda

skín það vandamál útúr prólógus Snorra

þar sem hann vitnar til þess að Hallur

fósturfaðir Ara í fjórtán ár virðist hafa

gleymt að minnast á Ólaf konúng við

fósturson sinn. Hafði þó Hallur fóstri

hans, orðrétt: „félag Ólafs konungs hins

helga og fékk af því uppreist mikla ... Var

honum (þeas Ara) því kunnugt um kon-

úngsríki hans", skrifar Snorri síðan einsog

ögn hvumsa yfir þögn Ara fullkominni um

tign og hetjuskap Olafs Haraldssonar svo

og konúngsríki hans, en þó sérstaklega

helgi hans, sem Ari virðist aldrei hafa

heyrt nefnda.

Hugur Ara til Ólafs ber sannast sagt

vott um algert fálæti og 'jaðrar jafnvel

stundum við fyrirlitníngu. Þar sem saga

Ólafs stendur að sínu leyti í brunapúnkti í

verki Snorra, nefnir Ari hann aðeins

einusinni konúng í nokkurskonar hlutlausri

upptalníngu í sambandi við tímamörk-

un. Hér má skjóta því inn að ljóst verður

af fornum heimildum, að Noregur var

mikið gósenland kóngsefnum af tagi

svonefndra „lygikonúnga" á því méli sem

þessi þjóð var að brölta frammúr myrkri

forneskjunnar.

Þegar Snorri Sturluson les í íslendinga-

Sjá nœstu

síðu

Uu

A

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64