Tmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skr inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

jlfur

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
Smelltu hr til a f meiri upplsingar um 11. tlubla 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoa njum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Alaga h


Vafrinn inn styur ekki PDF skjl
Smelltu hr til a skoa blasuna sem JPG
jlfur

						ÞJÓÐÓLFUR
65. árgangnr.
Reykjavík, 4. júní 1918.
11. íölnblað.
Þingkvaðningin.
Ræða forsætisráðherra
Jóns Magnúsonar.
Eg vil fyrst gera þá athugasemd,
að það svar, er eg gef hér, er að-
allega fyrir minn reikning eins, og
þótt eg búist við, aðráðuneytið í
heild sinni muni vera líkrar skoð-
unar i aðal-atriðu»um, þá er eg hér
aðallega sá, sem ábyrgðina ber og
um er að kenna, því að þau mál
sem snerta alþingi sérstaklega,
kvaðning þess o. s. frv., heyra
undir mína deild. Auk þess má
geta þess, að einn ráðherrann, at-
vinnumálaráðherrann, var helzt
þeirrar skoðunar, að efasamt
væri,. hvort þörf væri á, að kalla
aukaþing þetta saman fyr en á
venjulegum tíma, eða í júli, þótt
hann gæfi samþykki sitt til þess
að það væri kvatt saman 10.
apríl. Fjármálaráðherra var aftur
eindregið þeirrar skoðunar að
kalla ætti þingið saman eigi síðar
en gert var.
Þegar eg var að leggja af stað
á kónungsfund i fyrra vor, þá
fékk eg tilmæli um það frá stjórn
Sjálfstæðisfélagsins, að reyna að
koma því til leiðar í utanför minni,
að fullkominn verzlunarfáni fengist
fyrir Island. Eg reyndi fyrir mér
um þetta, og ræddi málið meðal
annars við forsætisráðherra Zahle.
Tók hann það fram, að hann
hefði ekki búist við því, að þetta
mál yrði tekið svona fljótt upp
aftur, og minti á ummæli sín í
ríkisráði 22. nóv. 1913, að frekari
aðgerðir í fánamálinu, eða breyt-
inga á hinum almenna siglingafána
fyrir utan landhelgi yrði að bera
undir ríkisþing Dana, og að hann
ekki gæti sætt sig við það, að
þetta mál væri tekið útúr, heldur
teldi hann að rétt væri, ef fara
ætti að breyta sambandinu milli
landanna, að taka þá upp í einu
alt sambandið milli landanna.
Annars var það talið þar í Dan-
mörku óráðlegt af sumum, að
laka þessi mál upp, meðan á ó-
friðinum stæði, og þá sérstaklega
fánamálið. Frá þessu skýrði eg þing-
mönnum, er Alþingi kom saman í
fyrra sumar. Eg þóttist ekki geta
færst undan áð þreifa fyrir mér
um þetta mál, þótt eg hefði ekki
fengið tilmæli um það, néma frá
einum stjórnmálafiokki, sem ekki
skipar nema minni hluta þings,
því að fyrst og fremst taldi eg
alla þingmenn mundu vera sam-
huga í málinu, og þar að auki
ttiundi allur þorri þjóðarinnar
Þessu máli eindregið fylgjandi. —
$ú varð og raunin á, að þingið alt
"^ar hér á sama máli, og afréð að
halda málinu fram. Og þótt í fyrstu
væri lítið eitt deilt um það, hvort
réttara.  væri   að samþykkja frum-
varp um fána, eða þingsályktum
um útvegun konungsúrskurðar um
fullkominn siglingafána, þá hurfu
allir þingmenn að því ráði, að fara
þingsályktunarleiðina, en það var
tekið fram, að þótt svo væri að
farið, þá væri þingviljinn hinn
sami, sem lög væri samþykt. Eftir
þeim undirtektum, sem eg hafði
fengið um vorið, var ekki örgrant
um, að þingið bæri kvíðboga fyrir
því, að komið gæti fyrir, að erind-
ið um fánann fengi ekki áheyrn,
en þingið vonaði þó, að þegar það
sæist að alt þingið væri einhuga
með þjóðina að baki sér, þá mundi
sigurvænlegt. Því kom sú spurn-
ing fram á þinginu í fyrra, hvort
ráðuneytið ætlaði að gera synjun
um fánann að fráfararefni, það
varð þá að ráði með samþykki
þingsins eða viðkomandi nefnda,
að gera það ekki milli þinga, því
ófært þótti að landið væri stjórnlaust
nokkra stund á þessum tímum, en
skjóta skyldi málinu til þingsins á
þann hátt sem eg gerði á ríkisráðs-
fundi 22. nóv. f. á., ef synjað væri
um fánann.
Nú stóð svo á, að ráðuneytið
tekur að sér að fiytja erindi fyrir
þingið, erindi, sem bæði þing og
þjóð leggja afarmikla áherzlu á að
fram gangi, en ráðuneytið fær
synjun hjá Hans Hátign konungin-
um. Eftir réttum reglum hefði nú
ráðuneytið átt að gera synjunina að
fráfararefni, en eftir því sem í garð-
inn var búið, er ekki hægt að
saka það fyrir, þótt það gerði
þetta ekki, en þarmeð var alls ekki
loku fyrir það skotið, að þingið
gæti ekki krafist þess, er það kom
saman, að ráðuneytið eða eg sér-
staklega færi frá. Þingið hafði full-
an rétt á að segja við mig: Þú
hefir tekið að þér að flytja erindið
um fánann, erindi sem mér var
umhugað framar öðru, þér hefir
mistekist, þú verður því að fara.
Þetta vakti fyrir mér, er synjað
var um fánann, og því útvegaði
eg samstundis heimild til að kveðja
þingið til fundar hvenær sem væri
á árinu 1918, með það í huga að
gera það sem fyrst, enda leit eg
svo á, að málið væri að öllu svo
vaxið, og það komið í það horf,
að þingið ætti beint heimting á
því, að fá að fjalla um það sem
fyrst. Það var því stjórnarfarslega
fyllilega réttmætt, að kalla þingið
saman svo snemma á þessu ári,
sem fært þótti. Þessvegna hefði
þessi fyrirspurn miklu fremur átt
að vera orðuð þannig: Hversvegna
var þingið ekki kvatt til fundar
fyr en 10. apríl. En þartil er svar-
ið vitanlega, að þetta drógst svo
vegna tiðarfarsins í vetur, íshindr-
ana og hörku.
Þetta sem eg nú hefi talið, er að
minni hyggju eitt ærið nóg til þess
að sýna, að það getur ekki komið
til mála að saka stjórnina fyrir
það, að ekki var dregið lengur en
gert var að kalla þingið saman.
En, segja sumir, það átti ekki
að taka upp fánamálið í fyrra,
það varð fyrirfram vitað, hvernig
fara mundi, en timarnir eru þann-
ig, að um annað er fremur að
hugsa. Enginn skyldi ætla, að
þeir, sem þannig líta á málið, séu
verri íslendingar en hinir, eða síð-
ur ant um að fá fánann. Það er
eins og áður; markið er hið sama,
en vegirnir einatt ekki hinir sömu.
Það hafa auk heldur komið fram í
blöðunum raddir í þá átt, að þingið
hafi ekki átt með að koma fram með
fánamálið, það hafi ekki verið til
þess kosið. Mér virðist hér kenna
mikils misskilnings. Alþingi er auð-
vitað til þess kjörið að ráða öllum
málum þjóðarinnar, með þeim
takmörkum einum, sem stjórnar-
skráin setur. En þá er hin ásökun-
in, að það hafi verið óhyggilegt
að fitja upp á fánamálinu einmitt
nú. Réttara að bíða til ófriðarloka.
— Eg skal nú ekki tína ástæður
þær, er færðar hafa verið fyrir því,
að oss sé einmitt nú svo afar
nauðsynlegt, að fá fullkominn fána
viðurkendan, um það hefir verið
deilt. En eg hygg að málið sé ofur-
einfalt, ofurljóst, ef menn gefa sér
tíma til að athuga allan haginn,
allan aðdraganda.
Frá upphafi hefur vakað hjá
oss öflug og lifandi tilfinning þess,
að vér erum sérstök þjóð, sem
DyggJum eigið land, og höfum
eigin tungu, með öðrum orðum:
þjóðernis-tilfinningin hefur jafnan
verið vakandi hjá oss. Jafnvel á
hinum mestu niðurlægingartímum
þjóðarinnar, hefur þjóðernistilfinn-
ingin þó ekki sofið. — Eg skal ekki
fara mikið út í stjórnmálasögu
landsins, að eins minna á það, að
síðan fyrir miðja síðustu öld hefur
hin íslenzka þjóð barist fyrir því,
að fá það viðurkent, að vér eig-
um rétt á að ráða öllum vorum
málum, og að vér séum ekki und-
ir yfirdrotnun annarar þjóðar
gefnir. Þótt vegir hinna ráðandi
manna hér hafi ekki ávalt verið
þeir sömu, þá hefur markið þó
verið eitt, viðurkenning á fullrétti.
Sýnil'egt tákn þjóðernisréttarins er
fáninn, en þýðing fána sem tákn
þjóðernis kemur í rauninni svo að
segja eingöngu fram i réttinum til
að hafa hann á skipum hvers
lands. Nú fengum vér 1913 viður-
kendan rétt vorn til þess að hafa
eiginn fána að þjóðernistákni á
íslenzkum skipum innan land-
helgi íslands, en í siglingum til
annara landa megum vér ekki
sýna þannig þjóðerni vort, heldur
verðum að hafa þjóðernisfána
Danmerkur. Fyrir mér hefur það
ávalt staðið svo, sem það væri i
rauninni fremur lítils virði út af
fyrir sig, að hafa leyfi til að sýna
þjóðernisfána á skipum landsins
að eins í landhelgi, eða með öðr-
um   orðum:   að   eins heima fyrir,
en vera fyrirmunað að gera það
annarsstaðar, eða einmitt þar sem
aðallega er ástæða til þess. Það
sem ávanst 1913 tel eg samt mjög
mikils virði, en að eins sem spor-
í áttina til marksins, viðurkenn-
ingar fullkomins siglingafána. —
Að ekki hefur verið fylgt fastara
fram fullkomnari fánakröfu hingað
til, hygg eg að hafi komið með-
fram af því, að hin almenna skoð-
un var sú, — og skal eg viðurkenna,
að eg fyrir mitt leyti hélt þeirri
skoðun fram, — að ekki fengist við-
urkendur fullkominn íslenzkur
siglingafáni, nema áður væri feng-
ið viðurkentfullveldilandsins,eðaþá
aðminstakostiviðurkentumleið. Nú
hafa þeir hlutir sem eru að gerast
í heiminum, breytt mörgu í skoð-
unum manna, afmáð ýmsar kredd-
ur, og umsteypt ýmsu, er áður
voru talin svo sem trúaratriði.
Nú ætti ekki að þurfa að búast
við því, að fánakrafa vor strand-
aði á kreddum einum. — Og það
er eitt sérstaklega, sem mér finst
að ætti að gera það skiljanlegt,
að fánakrafan fékk byr undir báða
vængi, og það er það, að nú er
haldið mjög á lofti í umheimin-
um þjóðernisréttinum, rétti smáu
þjóðanna sem hinna stærri. Það
hlýtur að hafa áhrif á íslendinga,
að sjá höfðingja hinna voldugu
þjóða í orði viðurkenna þetta, sem
stöðugt hefur haldið uppi stað-
festu vorri og djörfung í sjálfstæð-
isbaráttu vorri. Það mátti þvi telja
það nær því eðlisnauðsyn, að þessi
sérstaka þjóðerniskrafa vor, fána-
krafan, kæmi fram einmitt nú. —
En eins og sagt er, strandaði hún
á mótstöðu frá Dana hálfu.
Þegar það var ráðið, að synja
skyldi um fánann, þá var því hreyft
af Dana hálfu, að rétt væri að
reyna heldur almenna samninga,
og jafna á þann hátt í einu öll
deilumál milli landanna, heldur
en að taka svona eitt mál út úr
hinum sameiginlegu málum, sem
svo eru talin. Það væri mjög svo
þreytandi þessar deilur um einstök
atriði, hvert eftir annað, og spilli
góðri sambúð yfirleitt. — Eg hélt
því fram, að almennar samnings-
umleitanir ættu ekkert að koma
fánamálinu við, það væri einungis
íslenzkt mál og kæmi ekkert hin-
um sameiginlegu málum við, og
gæti eg því ekkert tekið í þessa
uppástungu um almenna samninga
í sambandi við fánamálið. Zahle
kvaðst vel skilja þessa afstöðu
mina, eftir því sem skoðun alþingis
væri á málinu, en hann væri nú
á annari skoðun. Að öðru leyti lét
eg það þá í ljósi, að eg hefði ekk-
ert umboð til að taka undir uppá-
stunguna um samninga-umleitanir,
að eg gæti ekkert sagt um það,
hvort Alþingi væri fúst til að taka
þær upp, enda lét eg í ljósi, að eg
væri ekki sérlega vongóður um,
að hepnast mundi að ná samkomu-
					
Fela smmyndir
Blasa 43
Blasa 43
Blasa 44
Blasa 44
Blasa 45
Blasa 45
Blasa 46
Blasa 46