Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Noršanfari

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Noršanfari

						— 35

leg hafði gjört ráð fyrir í athugasemdinni.

En að jeg álíti slíkt r j e 11 a n skilning

liennar, hjelt jeg -enginn mundi ímynda sjer.

jpað má nú sjálfsagt bæta úr þessu með

því að orða greinina ljósar. En mjer sýn-

ist ráðlegt að gefa sýslunefndinni nokkurt

vald í þessu efni, og gleður mig að hr. J. S.

er því samdðma.

Upp á athugasemdina við 70. og 73. gr.

svarar hann mjer og hinum meira höfundi

báðum í einu, og þó hvorum fyrir sig —

það hefði hann átt að gjöra víðar —; hann

álítur að við höfum þar „sína kredduna

hvor". par sem hinn meiri höf. álítur að

afnotarjettur leiguliða sje par skertur, — í

því er jeg honum fyllilega samdóma, og að

vonum flestir aðrir — og par sem jeg álít

að viðskiptafrelsi manna sje par misboðið

— og par í mun hinn meiri höf., og fles1>

ir aðrir, samsinna mjer. — Hr. J. S. segir

ná með rjettu að bjer komi pau tvö spurs-

mál til úrlausnar: „Er pessi takmörkun

rjett og eðlileg? er hún nanðsynleg og hag-

feld?" Upp á fyrra spursmálið svararhann

ekki með öðru en pví, að vitna í gömul

lög, frá peim tíma sem engin hugmynd var

vöknuð um náttúrlegan rjett manna til við-

skiptafrelsis, og í byggingarbrjef sem par á

eru byggð. En par með er ekki sagt að

slíkt sje r j e 11 og e ð 1 i 1 e g t nú á tímum.

Siðara spursmálinu svarar hann með pví

að bera saman búhag pess bónda sem not-

ar vel gæði ábylisjarðar sinnar, við búhag

annars sem selur kjarnan úr gæðum henn-

ar, par getur hann naumast átt við annað

en heysölu á s u m r u m til kaupstaða, eða

pvíl. En jeg haíði raunar aldrei á móti

pví að takmarka slika sölu á einhvérn hátt;

pað getur verið „ill nauðsyn", og er pað pá

undantekning. En pareð svo fjölda marg-

ar jarðir eru svo að eins byggilegar að pær

fái meiri eða minni landsnytjar frá öðrum

jörðum, en geta eigi ávallt lagt landsnytjar

í móti, — pó pað ætti að vera a ð a 1-

regla — pá er lífs nauðsynlegt

að menn hafi fullt viðskiptafrelsi í peim

efnum, (að ógleymdu eptirliti með skógar-

yrkju), pó pað sje maske 1 í t i 1 tálmun

að sækja leyfi til landsdrottins eða umboðs-

manns hans, pá getur hún orðið ópægileg.

pað má syna dæmi: Setjum að jeg sje

leiguliði á engjajörð, og að til mín komi

einyrkja-bóndi frá engjalausri fjallajörð,

til að fá engjalán. Jeg bæði vil verða

honnm hjálplegur, og get pað, mjer og á-

býlisjörð minni að skaðlausu, en umboðs-

maður landsdrottins er í meir en hálfrar

pingmannaleiðar fjarlægð, til hans verður

að sækja leyfi, og fer til pess næstum heill

dagur. Leyfið fæst, en fyrir pessa tíma-

töf verður bóndi „einum degi of seinn" að

nota hagstæða veðuráttu, og hve mikið tjón

getur pað orðið fyrir hann ? pað er bágt

að segja. Nú eiga lögin að vera svo úr

garði gjör, að pau gjöri engum manni ó-

parfa baga í nokkru hugsanlegu tilfelli.

|>að dugir ekkinóg að segjaað slík tilfellimuni

sjaldgæf: pau eru peim, sem fyrir verður,

eins tilfinnanleg fyrir pvi; og mörg tilfelli

geta orðid tíðari en maður bjóst við. Tök-

um annað dæmi: Setjum ad jeg hafi ærn-

ar heyja-byrgðir, en bóndi á útigangsjörð

verði heyprota, vegna óvenjulegra áfreða.

Jeg er sár á heyjum, eins og heyjabænd-

ur opt eru, og vil ógjarna lána hey, allra

sízt nema móti öðru jaínmiklu og jafngóðu

eins og venja er. En nú er mjer kunn-

ugt að hinn heylausi bóndi ætlar að flytja

sig í fjarlægt bjerað um. vorið  eptir,   svo

ekki er von á heyji frá lionum aptur. Jeg

,vil pví fyrir hvern mun losast við að lána

honum hey, sæti pví lagi að fá landsdrott-

inn til að banna mjer pað, úr pví hann

hefir lagaheimild til pess. Og er jeg pá

ekki „l ö g 1 e g a a f s a k a ð u r" þó fjenað-

ur bóndans falli?! — pað ætti ekki að

vera gjörandi ráð fyrir öðru eins og pessu,

en jeg veit svo mikið, að pað er, pví miður,

ekki ófyrirsynju. það liggur pannig í aug-

um uppi, að ekki er annað fært en að láta

pessi viðskipti alveg frjáls, sem líka er hið

eina rjetta. Og pá verður engin ósam-

kvæmni að láta pað vera komið undir frjálsu

samkomulagi fráfaranda og Yiðtakanda, með

ráði úttektarmanna, hvort fráfarandi selur

viðtakanda heyleyfar sínar eða ekki. Og

p' a ð sje nauðsynlegt, sýndi jeg í athuga-

semdum mínum, með rökum sem hr. J. S.

hefir alls ekki reynt að hrekja, enda var

pað ómögulegt fyrir hann. pað kemur fyr-

ir að bóndi flytur af engjajörð á engja-

lausa útbeitarjörð, pá er pað hart að

banna honum að flytja heyleifar sinar með

sjer, honum er pað stórskaði, en við-

takanda engin pörf. petta bætist ekki

upp með pví að fráfarandi áskilji sjer fjen-

aðar fóður fyrir heyleifarnar : mun hr. J. S.

víst kannast við, að margfalt meiri fjenað

má framfæra á jöfnu.fóðri á útbeitarjörð

en á gjafajörð, og að það er óliku bétra,

fyrir hvern sem getur, að hirða fje sittsjálf-

ur heima, en kosta hirðingu á pví annar-

staðar. pað kemur líka fyrir að bóndi flyt-

ur frá engjalausri jörð, en á pó heyleifar,

af pvi hann hefir fengið engjalán annar-

staðar, pá er pað enn augljósari skerðing á

eignarrjetti að s k y 1 d a hann til að seljá

pær, framar en hann lætur til leiðast,

og er ólíklegt að sú sje tilætlun frumvarps-

ins; pó er pað ekki undantekið, og hr. J. S.

gengur alveg pegjandi framhjá pessu atriði

í svari sínu.

Viðvíkjandi 77. gr. kom mjer aldrei

til hugar að neita pví aðhúngæfi nokkra

rjettarbót frá pví er við mun gangast. En

jeg get ekki betur sjeð en að hún hefði

purft að vera m e i r i. þvi pó pað sje að-

alregla að landsdrottinn og leiguliði njóti

arðs jarðarinnar að sínum helmingi hvor,

pá leiðir ekki par af að pað sje rjett að

leiguliði borgi hálft afgjald af peim jarðar-

afnotum sem ekki eruframartil.

Dæmi rjettsýnir menn hvort petta er tómt

,,orðagjálfur".

(Niðurl. síðar).

T$fr flárkládi.

pótt fjárkláði sá, er geysað hefir hjer

á landi í nokkur ár undanfarin, sje nú að

öllum líkindum sigraður til fulls, pá mun

hann pó verða minnistæður mörgum um

langan tíma Irjer eptir. það er alkunnugt,

að mikið pras hefir orðið um uppruna

kláðans og eðli hans, og varð pað fram-

kvæmdum í fjárkláðamálinu til hins mesta

hnekkis. Eigi er pað þó meining min, að

fara nú að endurnýja gamkr væringar eða

vekja hinar æstu geðshræringar, er nú munu

dottaðar. í „Lýsing fjárkláðans o. s. frv.",

er geíin var út sjerstaklega 1876 að til-

hlutun lögreglustjórans í fjárkláðamálinu,

hef jeg itarlega gjört grein fyrir sýki pess-

ari, og hafa aðgjörðir hins opinbera hin

síðustu árin verið byggðar á því, er jeg

par hefi sagt. — Kláðamaurar eru prenns-

konar: holdætur  (Sarcoptes),  þeir cru

mjög smáir vexti, grafa holur innundir

skinnið og hafast við í peim; peir lifa á

mönnum, hestum, hundum, köttum, nautum

og fleírum dýrum. Hörundsætur

(Dermatophagus) eru álíka störir og hold-

æturnar, grafa sjer eigi holur en naga hör-

undið og lifa á pví; peir hafast við á hest-

um og nautum. ein tegund peirra hefir'og

fundizt í hlustinni á hundum. Hörunds-

særendur (Dermatocoptes) lifa utan á

húðinni. peir særa hörundið með rana

sínum, og á vökva peim, er út úr sárum

(stungum) pessum smita, lifa peir. Eptir

pví sem kláðahrúðrarnir myndast færa maur-

arnir sig um setur, og geta kláðaútbrotin

pannig dreifst yfir mestalla skepnuna,

Maurar pessir eru svo stórir, að vel má sjá

pá með berum augum, og hafast peir við

á nautum, hestum og pó einkum á sauðfje,

og orsaka hinn alkunna fjárkláða. þó príf-

ast eigi hörundssærendur nauta eða hesta á

fje, og halda pví sumir, að hver dýrategund

hafi sína sjerstöku maurategund. Holdæt-

ur manna orsaka engan reglulegan kláða á

dýrum, en pó geta holdætur dýra orsakað

kláða á mönnum. Hörundsætur og hörunds-

særendur prifast par á móti alls eigi á

mönnum.

Til pessa hafa menn eigi pekkt nema

eina tegund fjárkláða, pann er orsakast af

hörundssærendum, er einkum sækja par á

kindina, sem ullin er mest og pjettust. Nú

hefir hinn alkunni vísindamaður, prófessor

Gerlach í Berlín lýst nýrri tegund fjár-

kláða, er orsakast at holdætum (sem

eru talsvert smávaxnari en hinn almenni

fjárkláðamaur), og hefir fjárkládi sá gjört

vart við síg á ýmsum stöðum í Prúslandi.

Kláði þessi sækir einkum á granir kíndar-

innar, og myndast þar hrúðrar, sem eru

hjer um bil V* þuml. að þykkt. í hitum

dreifast kláðaútbrot þessi upp eptirhöfðinu

upp á eyru, og allt þangað upp sem ullin

byrjar; í kuldum pokast útbrotin aptur

niður á við. Stundum getur og kláði pessi

komið á fætur kindarinnar, par sem peir

eru ullarlausir. f>ar sem kindin er ulluð,

prífst maurategund pessi ekki, og "er kláði

pessi að pví leyti ólíkur hinum almenna

fjárklkða. Kláði pessi er næmur, og sýkist

ein kindin af annari en annars háir hann

kindinni næsta lítið, enda er hægðarleikur

að lækna hann t a. m. með megnu tóbaks-

seyði.

f»á hefir G- e r 1 a c h sannað með til-

raunum, að fjárkláði ]>essi getur smittað

bæði hross, naut og hunda, en eptir 4

vikna tíma var pó kláðinn eigi mjög magn-

aður á dýrum pessum. A mönnum magn-

aðist kláði pessi par á móti svo fljótt, að 8

dögum eptir að maurarnir voru látnir áþá

var nauðsynlegt að viðhafa lækningar til

að stöðva kláðaútbrotin.

Yms maurakyn eru og til, sem skriða á

dýr, sem þau annars eigi eiga heima á, og

orsaka þau þá mjög óþægilegan fiðring í

hörundinu og jafnvel kláðaútbrot. Á þetta

sjer stað með fuglamaur (Dermanyssus-

avium), sem hefst við á hænsnum og öðrum

alifuglum, og er helmingi stærri en hinn

almenni fjárkláðamaur. Hann skríður opt

á húsdýr, og á hestum orsakar hannstund-

um íllkynjuð kláðaútbrot. Af jarðmaur-

u m (Ixodes), er hafast við á grösum og

runnuin, eru ýmsar tegundir, er stundum

sækja á menn og dýr og sjúga blóð

þeirra, en orsaka þó engan réglulegan

kláða. — pegar kláðinn geysaði á Suður-

landi, og menn í hinum.  næstu   hjeruðum

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36