Tímarit.is   | Tímarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagsbrún

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Dagsbrún

						IsE) DAGSBRÚN Ee

BKKI

RANQINDI

GEFIÐ ÚT AF ALPÝÐUFLOKKNCM

BLAÐ JAFNAÐARMANNA

RITSTJÓRI OG ÁBYRGÐARMAÐUR: ÓLAFUR FRIÐRIKSSON

2. tbl., 4.

Reykjavlk, laugardaginn   12. janúar.

1918.

gæjarstjérnarkosning

fyr og nú.

(Frh.). Það er einkennilegt viö

þetta nýja félag, Sjálfstjórn, Tam-

many, eða hvað menn nú vilja

kalla það, að það er ekki meiri-

hlutinn sem ræður í því, eins og

í öðrum félögum. Nú er félagið að

allra *itorði stofnað beinlínis til

þess að reyna að hefta hin vai-

andi áhrif alþýðunnar á bæj-

armálin, með öðrum orðum stofn-

að til þess að vinna í þá átt, að

þeir fáu geti ráðið þeim mörgu,

sem sé minnihluti bæjarbúa ráðið

yfir meirihlutanum. Það má því

með sanni segja, að stofn-

endur þessa nýja félags séu sjálf-

um sér líkir, þegar þeir láta megin-

reglu sína, „minnihlutinn ráði

meirihluttaum" ná einnig til inn-

anfólagsmála. Pjórtánda grein fé-

lagslaganna segir svo fyrir, að fé-

laginu stjórni fulltrúaráð og félags-

stjórn. í stjórninni eiga sæti fimm

menn, en í fulltrúaráðinu 40 til

60 manns, og á það að ráða með

félagsstjórninni, en almennum fó-

lagsmönnum er gefinn kostur á að

samþykkja pað, sem hinir gera.

Fulltrúaráðið á að kjósa stjórnina,

og eru undirskriftir formanns, ritara

og gjaldkera nægilegar til þðss að

skuldbinda félagið gagnvart öðrum

(14. gr. B.). Stjórnin getur því ein

ráðið öllum félagsmálum, þó full-

trúaráðið sé ekki með henni, en

varla er hugsanlegt að slíkt komi

fyrir, því lögum félagsins er svo

dásamlega fyrir komið, að "stjórn-

in geti ráðið því hverjir verði full-

trúar, ef hún hertr fullan þriðjung

félagsmanna með sér. Fulltrúakosn-

ing fer sem sé þannig fram, að

stjórnin lætur prenta lista með

50 nöfnum þeirra manna, sem hún

álítur hæfa til þess, að vera full-

trúar, og er þeim listum (atkvæða-

seðlum) útdeilt á aðalfundi. Fund-

armenn mega strika út nöfn á

fceim lista, en mega ekki bæta viö,

°g „þeir, sem ekki verða strikaðir

«t á þriðjungi atkvæðaseðlanna

teljast kosnir" (14. gr. A. 8.-9.

lína).

Er ráðið gottí

Vafalaust hafa þeir, sem stofn-

Uou þetta félag, álitið að samein-

ln8 gömlu flokkanna væri vísasta

ráðið til þess að hefta framgang

^Þ^ðuflokksins, en búast má við

a° i'eynslan verði alt önnur.   Hór

^eykjavík   eru   allir  skynsamir

aJÞýðumenn   fyrir löngu búnir að

sJá. að þeir eiga heima í Alþýðu-

^kknum,  en ekki í gömlu flokk-

nurn,   og  þeir  minna   athugulu

eoal   alþýðunnnr,  sem   fram að

heldur skemtisamkomu laugardaginn 12. og sunnu-

daginn 13. janúar í Báruhúsinu, og hefst kl. 8 síðd.

á laugargagskvöld og kl. 7 síðd. á sunnudagskvöld.

Félagsmenn vitji aðgöngumiða í Bárubúð fyrir laugardagskvöld

á föstudag kl. 12—7 síðdegis og fyrir sunnudagskvöld á laug-

dag kl. 12—6 síðdegis.

Fjölbreytt skemtiskrá.

Nefndin.

þessu haft fylgt einhverjum af

gömlu flokkunum, hljóta nú að

sjá hvert atefnir.

íýrtiíarlánin.

Þá er því fyrir nokkru slitið,

þinginu, sem átti að ráða fram úr

vandamálum þjóðarinnar í nánustu

framtíð. Þingmenn eru komnir

heim til sinna háttvirtu kjósenda

og líta til baka yfir verk sín, og

sjá vonandi að þau eru „harla

góð". En skyldu háttvirtir kjós-

endur /líta svo á málið yflrleitt?

Sjálfsagt ekki allir.

Það skal fúslega játað, að það

er vandi að ráða vel fram úr

vandamálum þjóðarinnar á þessum

tímum, en að hvika þurfi frá vegi

réttlætisins og taka misréttið í

þjónustu sína, til að koma bjarg-

ráðum við, er eigi að síður frá-

leitt. Og þó hafa þingmenn gert

þetta hvorttveggja á þinginu nýaf-

staðna. Það er fjarri ætlan minni,

að vega öll störf síðasta þings á

metaskálum hér; þess gerist ekki

þörf og ástæður leyfa það ekki.

Eitt atriði dýrtíðarmálanna verður

gert hér að umtalsefni — hin al-

tnenna dýrtíðarhjálp.

Það skal þá strax tekið fram,

að lánin til atvinnubóta og heim-

ild fyrir landsstjórnina til að selja

vörur (kol) undir verði, er spor í

rétta átt. Atvinnubótahjálpin óefað

þjóðþrifaspor, ef rétt er á haldið.

Þar eru bjargráð á ferðinni, bygð

á viti og framsýni, verði þeim eigi

spilt af bæjar-  og sveitastjórnum.

Um dýrtíðarlánin er öðru máli

að gegna. Þar hefir þingið leiðst

inn á glapstigu, og hefði sú ráð-

stöfun betur verið ógerð.

Þrjár hliðar eru á þvi máli —

og allar svartar.

Fyrst er það, að lánin, eins og

þau verða framkvæmd, koma ein-

staklingunum ekki að þeim notum,

sem til er ætlast. Sveita og bæjar-

stjómir eru milliliðir og ábyrgjast

lánin   gagnvart landssjóði.  Nú er

flestum fátæklingum þann veg

farið, að þeim vaxa í augum stórar

fjárupphæðir. Þegar þeir því biðja

um dýrtíðarlán, tiltaka þeir þá

lægstu upphæð, er tiltök eru, að

bjargi þeim frá skorti og eymd.

Þó verða þessar fjárupphæðir svo

háar, að þeim, sem eiga að út-

hluta á áhyrgð sveita- og bæjar-

félaga, vaxa þær svo í augum, að

af þeim verður klipið og þær

færðar svo niður, að lánþegi er

litlu nær eða engu bættari eftir

en áður. Skorturinn engu fjarlæg-

ari, né kringumstæðurnar lýmri.

Svo er að öðru leyti engin trygg-

ing fyrir því fengin, að þessi dýr-

tíðarlán byggi að verulegum mun

fyrir skort meðal þeirra, sem þau

eru ætluð. Efnaminna fólkið er

ekkert gefnara fyrir að skæla fram-

an í það opinbera, en aðrar stéttir

þjóðfélagsins. Neyðin getur lengi

verið búin að gista hibýh fátækl-

ingsins áður en kallað er á hjálp.

Sjálfstæðisþráin er engu sjaldgæf-

ari meðal fátækra en efnaðra. En

boli dýrtíðarhjálpin ekki neyðinni

yfirleitt frá híbýlum fólksins, er

unnið fyrir gíg. Rétta leiðin á

þessu sviði hefði verið sú, að fá

sveita- og bæjarstjórnum fé til

umráða, sem svo hefði verið út-

býtt meðal þeirra, sem þrengst áttu

í búi, eftir tillögum og vísbendingu

sérstakrar nefndar á hverjum stað.

Og þessi hjálp ætti að vera dýr-

tíðarsyrkur en ekki lán. Skulu

ástæður færðar fýrir því hér á eftir.

Þá er sú hlið málsins, sem veit

að bæja- og sveitastjórnum litlu

álitlegri en sú, sem hefir verið

talað um hér að framan. Þrátt

fyrir alt nurl, nízku og varasemi

gagnvart einstaklingunum — lán-

þegunum, verður hér um stórar

fjárupphæðir að ræða, svo fremi

sem um verði að ræða langvar-

andi dýrtíð, og atvinnuskort meðal

verkalýðsins. Nú þarf enga fram-

sýni til að sjá, að meiri hluti dýr-

tíðarlánanna borgast ekki inn á

réttum tíma — og mikill hluti

þeirra aldrei, og sést þá hvað

sveita og bæjafélögin eiga fyrir

höndum.

Sjálfsagt spyrja nú einhverjir,

hvers vegna þurfi að ætla að ein-

staklingarnir borgi ekki lánin nema

seint og illa eða aldrei. Til þess

eru eðlilegar orsakir, og óefað

mörgum sýnilegar

Meðan dýrtíðin stendur yflr og

þröngt er í búi, er alt sparað, sem

hægt er að spara. Matinn þarf

fólkið að hafa, á meðan nokkur

ráð eru til að kljúfa það. Fatnað-

ur og búsáhöld ganga úr sér og

ekki ráð á að kaupa í skarðið.

Þegar svo að fram úr fer að rofa

og einstaklingarnir eiga að fara að

borga dýrtíðarlánin, eru bú þeirra

orðin eins og hánytjakýrnar, sem

mjólkað hafa yfir sig og holdin

hafa tálgast af utan og innan.

Margra ára eldi þarf til að koma

slíkum skepnum í sæmileg hold

og ekki munu búin ná sér fyrir-

hafnarlaust og á fyrsta ári eftir

að stríðinu slotar. Dýrtiðin er

heldur ekki úr sögunni með stríð-

inu og lítil ástæða til að halda að

steiktar gæsir fljúgi í fang dag-

launamannsins, eða að brauð falli

af himni ofán á borð hans, þótt

mannvitið veiði mannvonskunni

einhverntíma yfirsterkari suður í

álfunni. Það er enginn von til að

menn, sem að eins komast af,

með því að hafa góða atvinnu og

undir vanalegum kringumstæðum,

geti farið að borga skuldir frá dýr-

tíðarárunum, þótt eitthvað rýmkv-

ist um. Mikið af lánunum borg-

ast því áldrei.

Þá er þriðja hlið málsins — og

hún er svörtust.

Sjaldan hafa hafrar verið skildir

jafn greinilega frá sauðum, sem

átt hefir sér stað hjá vorum hátt-

virtu íulltrúum á síðasta þingi,

þegar þeir útbýttu náðarbrauðinu

meðal lýðsins. Embættislýðurinn

fær dýrtíðarstyrk í ýmsum mynd- #

um, jafnvel stórgróðamenn, sem

grætt hafa tugi eða hundruð þús-

unda á stríðinu. Og embættislýð-

urinn er ekki krafinn þessa fjár

síðar. Hans er að meðtaka og

njóta. Þar með er það klappað og

klárt. Ed verkamennirnir, sem rás

viðburðanna sviftir möguleikanum

til að framfleyta sér og sínum,

er veitt lán, sem þeir síðar verða

að borga með rentum, en þó öðl-

ast þeir ekki rétt til þessara veg-

legu hjálparmeðala, fyr en neyðin

er komin inn úr dyrunum.

„Berið hver annars byrðar", er

kjörorð postula jafnréttisins og

mannúðarinnar. Enginn dirfist að

draga efa á réttmæti og sannleiks-

gildí þessar'a orða, og hugsjónin,

sem að baki þeirra stendur, er

guðdómleg. Hvenær, ef ekki nú,

ætti það að vaka fyrir þeim, sem

greiða eiga fram úr vandamálum

þjóðarinnar,    að    skiíta   dýrtíðar-

					
Fela smámyndir
Blağsíğa 3
Blağsíğa 3
Blağsíğa 4
Blağsíğa 4