Tímarit.is
Search | Titles | Articles | About | FAQ |
login | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Huginn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Open in new window:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Supplements:

Æringi


Vertical fit


Your browser does not support PDF files
Click here to view the page as JPG
Huginn

						I. á/rg-.
IReyJkjavílí   15.  ág^st   1907.
Benedikt SveinLjamarson Gröndal
var jarðaður á miðvikudaginn 14. ágúst. Var þar
allmikið Ijölmenni saman komið, einkum var þar
margt lærðra manna, því að hinir eldri menn eru
lærisveinar hans, og sjálfur var hann heiðursfélagi
stúdentafélagsins. Lærisveinar báru kistuna inn í
kirkjuna og út úr henni, en stúdentafélagið frá
sáluhliði til grafarinnar.
» Við gröfina var sungin þessi kveðja frá stú-
dentafélaginu:
Hér hefur særður svanur kropið
að sæluskauti móðurlands,
því nú var höfuð niður dropið
og nú var lokuð tjörnin hans,
en lengi þíddi' hann þröngva vök
og þreytti' hin fornu vængjatök.
Og sumrin öll við sönginu mæran
við sátum glaðir úti þar
og höfum allir hugumkæran
hvern himin, sem þá vængi bar;
svo vítt fór Gröndals vegsemd þá
sem vorir gleðihlátrar ná.
Og þegar allir svanir sungu
á sumarkvöldin þjóðin fann,
hver ljómi vafði vora tungu
og vilta fjallasvaninn þann.
Hún fann hvað yrði' á heiðum hljótt,
er hann bauð síðast góða nótt.
Og það skal okkar móðir muna,
þótt margra söngur reynist tál,
að hans var ólmur, oft úr funa,
en aldrei nema hjartans mál,
og það sem refum eign er í
var ekki til í brjósti því.
Við krjúpum ekki' að leiði lágu,
því listin á sjer paradís;
nú streyma Gröndals hljómar háu
af hafi því, sem aldrei frýs.
Hvern snilling þangað baninn ber,
sem Bjarni' og Jónas kominn er.
Þ. E.
Haraldur Níelsson hélt húskveðjuna, en dóm-
kirkjupresturinn talaði um hitt og þetta í kirkj-
unni.
í næsta blað Hugins ritar Þorsteinn skáld Er-
lingsson um Benedikt Gröndal.
»Því svarar snælandssnót:
þér Danmerkur syriir,
þér dáðrökku vinir
ég faðm yður breiði
og beint yður leiði
með ástarbrosi á blíðumót.«
Þetta er kvæði Þorsteins:
Þú sást, gylfi göfgu jökulmeyna,
greiða haíið enni björtu frá,
völlinn helga hörmum sínum leyna,
Heklu standa fólgnum glóðum á.
Hversu fanst þér, vísir, þjóðin vaka',
vellir íslands, hilmir, fagna þér?
Hér er markið, hvernig vættir taka
hverju því, sem konungsmerki ber.
Vættir okkar vaka tíðast hljóðar,
vini kjósa, ráða landsins trygð;
Einars fylgja' er útnessvörður þjóðar,
aðrar skima hver úr sinni bygð.
Sá er boði fyrstur fastra trygða
fólksins, eftir næturmyrkrin löng,
þegar vættir vorra fósturbygða
vakna til að hefja morgunsöng.
Er nú fylkir fjarri slíkur dagur!
Fólkið tók í þína mildingshönd;
konungsnafnið glæsti forðum fagur
frægðarljómi um gjörvöll Norðurlönd.
Nú vill landið meira þoka mega
mörkum þeim, sem neyðin hefur sett.
Nú vill þjóðin tyggja traustan eiga
til að vernda heiður sinn og rétt.
Fylkir vor.    í öllum okkar sögum
er þeim kongum fegurst merki reist,
sem hinn sterka sveigðu fyrir lögum,
sem hinn smæsti gat að fullu treyst.
Fegri bænir á hér ekkert hjarta
en, þú kongur, megir líkjast þeim;
veiti þær þér framtíð fagra og bjarta,
fylgi þér að Sjálandsströndum heim.
Irfcefsingai*
á
íslaiidti í foraÖld.
3.
Konung-skvæði.
Sá kvittur flaug fyrir, að hafnað hefði verið
konungskvæði eftir Þorstein Erlingsson. Huginn
flaug heim til skáldsins og vildi vita, hvort satt
væri. Þorsteinn sagði kvæðið heimilt en varðist
allra frétta um hitt, hvers vegna því hefði verið
hafnað:
»óumk ek Huginn,
at hann öðrum segi,
fleygr fregnberk,
sagði Þorsteinn. — En hrafn kvað at hrafni, sat
á húsmæni, að kvæði þetta hefði þótt hjáróma í
lofgiörðar og þakkarsöngunum.
Hver em eg að ég líki mér við Mattías? má
Þorsteinn segja, því að M.„lætur þjóta nokkuð öðru-
vísi í bragarskjá sínum, er hann segir:
Frh.
b) Fjörbaugsgarður. Fjörbaugsgarðsrefsingin er
lögð við fjöldamörgum afbrotum í fornlögum vorum,
svo sem ýmsum brotum gegn skyldum þeim, er mönn-
um eru á herðar lagðar um kristnihald, t. d. fjöl-
kyngi, blótun heiðinna goða, hjátrú og hindurvitnum,
brotum gegn ýmsum almennum kvöðum, t. d. ef
þingheyjendur fara af þingi áður því sé lokið, ef
stefnuvottar koma eigi til þings eða neita að bera
vitni, ýmsum stærri þingsafglöpunum dómara og máls-
aðila, björgum við skógarmenn, ýmsum stærri afglöpum
goða í opinberum störfum þeirra, minniháttar líkams-
árásum, tvíkvæni hér á landi (maður mátti eiga tvær
konur, aðra á íslandi og aðra í Noregi), ýmsum brot-
um gegn skyldum þeim, sem menn höfðu til þess
að færa fram ómaga sína, flakki, sifjaspellum, brot-
um gegn sæmd kvenna, meiðyrðum o. s. frv.
Sá, er varð fjörbaugsmaður, skykh' eiga þrjú
heimili. Skyldi mönnum sagt til þeirra heimila. Á
þeim var hann friðhcilagur, svo og á leiðinni milli
þeirra, til skips og frá skipi. Hann átti að fá sér
far al' landi brott áður þrír vetur væru liðnir frá því
að hann varð sekur fjörbaugsmaður.    Ef hann gerði
það eigi, þá vai'ð hann réttdræpur, sem skógarmaður.
Féránsdóm skyldi og heyja eftir fjörbaugsmann. Ef
sektarfé eða skaðabætur guldust þá ekki, þá varð
hann sekur skógarmaður óferjandi. Fjörbaugsmaður
átti að vera utan þrjá vetur og er þar friðheilagur.
Að þeim tíma liðnum átti hann útkvæmt og er þá
aftur kominn í sátt við þjóðfélagið. Ef hann kom
fyrr út, þá hafði hann fyrirgert sýkriu sinni. Slíkt
hefir þó ekki verið svo fátítt. Svo var t. d. um
Hjalta Skeggjason. Eftir því, sem segir í Kristni-
sögu, varð hann sekur fjörbaugsmaður um goðgá, og
sigldi því, en kom aftur út að ári liðnu. Er þess
eigi getið, að neitt hafi verið fengist um það.
Enn er þess getið í lögunum, að fjörbaugsgarðs-
refsinguna mátti hækka svo, að hinn seki skyldi
aldrei eiga útkvæmt aftur til íslands. Þess finnast
og mörg dæmi í sögunum, t. d. í Njálu um marga
þá, er verið höfðu að Njálsbrennu.
Skyldir voru menn að flyfja fjörbaugsmenn af
landi brott. Var refsing lögð við, ef neitað var að
ferja þá.
Eins ogauðsætt er, þá eru þessar refsingar,
skóggangur og fjörbaugsgarður allstrangar. Hinn seki
er sviflur eignum sínum. Skógarmaðurinn verður að
búa í skógum úti, uppi í fjöllum og öræfum, verður
ávalt að vera á varðbergi, því að alt af getur óvini
hans borið að. Það er nóg að minna á æfi Grettis
og Gísla Súrssonar. Allir geta getið sér til, sem
þekkja íslenzka náttúru og veðráttufat" á vetrum,
hversu gott líf þeirra hefir verið. Fjörbaugsmaður-
inn varð að slíta sig lausan frá eignum og óðali,
fjölskyldu sinni og fara burt af landinu. Munurinn
var sá einn, að fjörbaugsmaðurinn hafði von um það,
að verða aftur tekinn í sátt, öðlast aftur réttindi
frjálsra manna og komast aftur heim til ættjarðar
sinnar. Þessa von hafði skógarmaðurinn aftur á
móti ekki, eða það var að minsta kosti ekki líklegt,
að hann fengi nokkurn tíma aftur réttindi sín.
c) Þrœlkun. í Grágásarlögum er þrælkun ekki
heimiluð í refsingarskyni, nema fyrir þjófnað og þó
því aðeins, að þýíið næmi tiltekinni upphæð. Efsami
maður stal frá einhverjum einstökum manni tveggja aura
virði á ári, þá mátti dæma þjófinn til þrælkunar og
eignir hans féllu í hendur þeim, sem stolið var frá.
Annars var þrælkun lögtekin refsing fyrir þjófnað í
Noregi og Svíþjóð (og Skáni) fyrir stuld. Sýnir það
meðal annars, að þjófnaður var talinn allra glæpa
svívirðilegastur í fornöld. Rán og gripdeildir voru
miklu heiðarlegri athafnir, því að þær voru framdar
opinberlega og hlutaðeigandi fór ekki í launkofa með
verknað sinn, og sýndi þar að auki oft kjark og karl-
mensku með framferði sínu. Þjófurinn hinsvegar
sýndi bleyðimensku, hugleysi og ódrengskap með
því að leggja undir sig eignir annara manna á laun.
Það er augljóst, að sá, er gerður var þræll
fyrir þjófnað, var þar með sviftur öllum mannrétt-
indum eða flestum. Hann hefir vafalaust verið líkt
settur sem aðrir þrælar hér á landi. Þeir voru að
mestu réttlausir, eins og kunnugt er.
Skuldaþrœlkan er lögheimiluð í Grágás í nokkr-
um tilfellum. 1) Ef foreldrar gátu eigi fært fram
börn sín, þá gátu þau bæði gengið sjálf í lögskuld
fyrir þau eða sett börnin í lögskuld. 2) Sá gat lagt
lögskuld á mann, er greiddi fyrir hann legorðsbætur
og 3) Forráðamaður konu gat lagt lögskuld á hana,
ef hún glataði sæmd sinni, fyrir þeirri sekt, er hún
skyldi greiða honum fyrir þá sök. Fyrir almennar
skuldakröfur er lögskuld eigi lieimiluð í fornlögunum.
Þegar skuldin var greidd, þá hætti þrælkunin. Þessa
skuldaþrælkun má fremur telja þvingunarmeðal til
lúkningar skuldinni en refsingu. Hér er hennar ein-
ungis getið til skýringar í sambandi við refsiþræl-
kunina.
d) í sögununi er allvíða getið uin héraðssekt
sem refsingu. Þessi héraðssekt var í því fólgin, að
hlutaöeigandi mátti eigi búa í einhverju ákveðnu
héraði cða fjórðungi. Má ætla, að hann hafi þá verið
talinn óheilaguf fyrir árásuin af hálfu þess, er gerði
hann héraðssekan eða héraðsrækan.    Þessi refsing er
					
Hide thumbnails
Page 9
Page 9
Page 10
Page 10
Page 11
Page 11
Page 12
Page 12