Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lögrétta

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Lögrétta

						Ritstjóri:
ÞORST. GÍSLASON.
Þingholtsstræti 17.
Talsími 178.
LÖGRJETTA
Afgreiðslu- og innheimtum.:
ÞÓR. B. ÞORLÁKSSON.
Bankastræti 11.
Talsími 359.
Nr. 3.
Reykjavík, 16. janúar 1918.
XIII. árg.
Bækur,
innlendar og erlendar, pappír og alls-
konar ritföng, kaupa allir i
likmrilii Siifúsar bniriiiiiir.
Klæðaverslun
H. Andersen & Sön
Aðalstr. 16.
Stofnsett 18S8.                  Síml 32.
Þar eru fStin saumuð flest.
Þar eru /ataefnJn best.
Lárus Fjeldsted,
yfirrjettarmálafærslumaður
Lækjargata 2.
Venjulega heima kl. 4—7 síðd.
Forstjórn
Landsverslunarinnar.
Eins og áSur hefur verið getið um
hjer í blaðinu, eru þeir Ág. Flygen-
ring, Hallgr. Kristinsson og Magnús
Kristjánsson skipaðir forstjórar
landsverslunarinnar frá síSastliðn-
um áramótum aS telja. Eru þeir
Flygenring og Hallgr. Kristinsson
þegar teknir til starfa, en Magnús
ókominn frá Akureyri sökum þess aS
skipagöngur hafa tepst af völdum
bafíssins. §vo er til ætlast, ,ag þeir
hafi á hendi alla forstjórn landsversl-
unarinnar, einnig þann hlutann, svo
sem vöruinnkaup, sem fram aS þessu
hefur verið í höndum stjómarráSs-
ins; þeir munu einnig eiga aS sjá um
leigu á flutningaskipum, aS svo miklu
leyti sem þeirra þarf með, ráðstafa
ferðum slikra skipa, og ráSa ferSum
landsjóSsskipanna aS því leyti sem
ekki fellur undir útgerSarstjórnina
beinlínis, en hún er nú, eins og kunn-
ugt er, í höndum Eimskipafjelagsins.
Mun vera svo til ætlast, aS forstjór-
arnir hafi fult vald í þessum efnum,
en beri undir stjórnarráðiS óvenjuleg-
ar eða sjerstaklega mikilvægar ráS-
stafanir, sem þeim kynni aS sýnast
þörf á aS gerðar væru.
. Væntanlega verSa allir fúsir til aS
viSurkenna, að meS skipun þessarar
forstjórnar er bót ráðin á ruglingi
þeim og forstöSuleysi, sem lands-
verslunin alt til þessa hefur átt við
að búa, landsmönnum til stórtjóns.
Valið á mönnunum sýnist hafa tekist
ágætlega, þar sem hinir nýskipuðu
forstjórar eru allir valinkunnir sæmd-
ar- og dugnaðarnienn, hafa allir
þekkingu og reynslu til að bera i
verslunarmálum, og það sem máske
er mest um vert, hafa nákvæma þekk-
ingu á aðalatvinnuvegum lands-
manna, þannig aS á því sviSi bætir
einn upp þaS sem á kann að vanta hjá
öðruttl. Á landstjórnin fylstu viður-
kenningu skiliö fyrir þaS, hvernig
henni hefur tekist valið á mönnunum,
og þaS því fremur, sem þaS vitanlega
er orSiS mjög erfitt aS fá sjálfstæSa
dugnaíSarmenn til aS ganga í þjón-
ustu landsins, vegna alkunnra mis-
bresta stjórnmálalifsins hin síSari ár-
in, og má því telja víst aö engan veg-
inn hafi veriS fyrirhafnarlaust að fá
þessa menn til aS takast á hendur
forstjórnina.
Lögr. hefur hitt hr. Flygenring að
máli, og spurt hann um hverjar a«al-
stefnur þeir forstjórarnir mundu taka
upp aS því er rekstur verslunarinnar
snerti, Taldi hann að til fullnustu yrSi
ekki um þetta sagt, þar sem þrtöji
forstjórinn væri enn ókominn, en
meðal hins fyrsta, sem gera þyrfti,
væri að losa sig viS sum af skipum
þeim, sem landstjórnin hafSi á leigu
um áramótin, svo fljótt sem unt væri
eftir  leigusamningunum,   enda  ekki
einu sinni nóg aö flytja nú handa
hinum innlendu verslunarskipum. Og
aSalstefnan aS því er verslunina
snerti bjóst hann viS aS mundi verSa
sú, aS láta landsverslunina hafa fyrir-
liggjandi hæfilega miklar birgSir af
nauSsynjavörum, sem grípa megi til
ef aSflutningar teppast eSa um þá
þrengist, en aS ýtt mundi undir kaup-
menn og kaupfjelög aö flytja inn vör-
ur og reka verslun á venjulegan hátt
meSan unt er, og mundi forstjórn
landsverslunarinnar vilja greiða fyrir
þeim eftir mætti, með útvegun út-
flutningsleyfa og meS skiprúmi til
vöruflutninga í þeim skipum, sem
landsjóður hefur á leigu.
Þá spurðum vjer hr. Flygenring,
hvort nokkuð hefði komið til tals aS
þeim forstjórunum yrði faliS eftirlit
með útsöluverSi aðfluttrar verslunar-
vöru, líkt og nefndum þeim í Nor-
egi og Danmörku, sem þar sjá um
hvorttveggja í senn, vöruinnflutning
eða fyrirgreiðslu fyrir honum, og um
þal, aS vöruskortur, sem verSa kann
á einstökum tímabilum, sje ekki mis-
brúkaður til óhæfilegrar álagningar
eSa uppfærslu á vöruverSi. Hann
kvaS þetta ekkert hafa komiS til tals,
enda mun verkefni þaS, er hjer ræSir
um, að forminu til vera í höndum
verSlagsnefndarinnar svo nefndu, en
margar ástæSur virðast mæla meS
því, aS þetta vald verSi lagt í hendur
stj órnarnefndar landsverslunarinnar,
aS minsta kosti í reyndinni.
Á þaS var bent í Lögrj. rjett fyrir
þingbyrjun í sumar, aS landsverslun-
in var sama sem forstöSulaus, og aS
samvinnu vantaöi milli verslunar-
stjettarinnar og landstjórnarinnar um
sem ódýrasta og hagkvæmasta vöru-
útvegun til landsins. Var þar 'hreyft
uppástungu um það, aS úr þessu
hvorutveggja yrði bætt með því aS
fá einhvern hinna velmetnustu við-
skiftaforkólfa vorra til að taka sæti
í landstjórninni sem ráðherra fyrir
verslunar- og samgöngumál. En þing-
i'o' tók ekki þessa tillögu til greina,
og gerði ekki heldur neina ráðstöfun
aðra, sem að sama gagni gæti komiS.
Þetta skipulag, sem nú hefur verið
komiS á fót, getur orðið að sama
gagni og hitt, ef gott samkomulag
verSur milli forstjóranna þriggja, sem
óhætt mun aS treysta aS verSi. En
rjett er að benda á það, aS til þess aS
hiS nýja fyrirkomulag geti notiS sín
til fulls, verSur aS fá forstjórunum
vald í hendur, sem samkvæmt þing-
stjórnarreglum á venjulegum tímum
hvergi má vera annarstaSar en í
höndum landstjórnarinnar sjálfrar,
t. d. víðtækt vald til ráðstöfunar á
landsfje án sjerstakra lagaheimilda.
Sú leiSin, aS leggja þessi mál í hendur
manns meS ráSherravaldi, eins og
Lögr. stakk upp á, hefði því verið
formlega rjettari, og betur til þess
fallin aS halda uppi virSingu fyr-
ir þingstjórnarfyrirkomulaginu, og
trausti á alþingi og landstjórn. En
hins vegar eru tímarnir svo alvarleg-
ir og ástandið svo óvenjulegt, að það
er mjög vel verjandi að gera undan-
tckningu frá hinni venjulegu skift-
ingu á æðsta valdinu, og fá sjerstök-
um kunnáttumönnum í hendur nokk-
uð af þvi valdi, sem landstjórnin sjálf
hlýtur aS hafa meS höndum á venju-
legum tímum. ASalatriðið er þaS, að
forstjórunum verði fengiS svo mikiS
vald í hendur, aS þekking þeirra og
dugnaður geti notið sín til fulls.
ÞaS er þannig engin ástæða til að
gera neinn ágreining úr því, að frem-
ur var valin sú leið, aS skipa sj'er-
staka forstjórn fyrir landsverslunina,
heldur en að bæta viS manni í ráðu-
neytið. En á hitt má minnast, að um-
bótin kemur hálfu ári seinna en hún
hefði átt að koma. Til glöggvunar
fyir þingmenn þá, sem bera ábyrgS-
ina á þessum drætti, væri hentugt og
handhægt að gerður væri upp reikn-
ingurinn yfir þas, hve mikla fjárupp-
hæð drátturinn hefur kostað lands-
menn; mundi slíkur reikningur verða
þeim gagnlegt minnisblað til að lita í
næst þegar rekast á innan þings
landshagsmunir og ímyndaSir flokks-
hagsmunir, eins og aS einhverju leyti
mun hafa átt sjer staS í sambandi viS
þetta mál á síðasta þingi. En af þvi
aS slík reikningsuppgerð gæti orðið
til þess að vekja nýjar deilur um mál,
sem nú er farsællega til lykta ráSið,
þykir rjettara aS láta hana farast fyr-
ir aS sinni.
Strídið.
Friðarmálin.
I síSasta tbl. var skýrt frá friðar-
skilyrSum bandamanna eftir sím-
fregn frá 7. þ. m. En í opinb. tilk.
ensku frá 8. þ. m. er sagt frá þeim
og eru þau eftir því tóluvert harðari
en fyrsta fregnin segir. Þar segir aS
Lloyd George hafi skýrt frá þeim
5. þ. m. eftir að hafa ráSfært sig viS
Asquith, Grey, verkamannafulltrúana
og fulltrúa nýlendnanna, en skilyrS-
in em þessi: „Belgía verSi aS fullu
og öllu endurreist, Serbia, Montene-
gro, hinir herteknu hlutar Frakk-
lands, ítalíu og Rúmeníu einnig, ó-
vinirnir hverfi meS her sinn burt úr
þessum löndum og greiSi skaSabæt-
ur fýrir ranglæti, er þeir hafi framiS.
Þetta er grundvallarskilyrði fyrir
varanlegum friði. MeS Frakklandi
munu Bretar berjast til þrautar, til
þess aS hinn mikli órjettur, sem
Frökkum var gerður árið 1871, verði
bættur. Pólland verði sjálfstætt og
óháð ríki. ÞjóSflokkar í Austurríki-
Ungverjalandi, sem hafa lengi þráS
veruléga sjálfstjóm, skulu fá hana.
Þau lönd, sem ítalskir menn byggja,
sameinist ítalíu. Mönnum af rúm-
önsku bergi brotnum verSi sýnt rjett-
læti. Konstantínópel verði framveg-
is höfuðborg Tyrkja og sundin milli
MiSjarSarhafsins verSi óháð öllum
þjóðum. Arabia, Armenía, Mesepota-
mía, Sýrland og GySingaland fái viS-
urkendan rjett sinn samkvæmt sjer-
stökum og þjóSlegum skilyrSum.
FramtíS nýlendna ÞjóSverja verSi
ráSiS til lykta á ráSstdfnu og þá
sjerstaklega tekiS tillit til vilja íbú-
anna. SkaSabætur greiSist fyrir það
tjón, sem unnið hefur verið í bága
við alheimslög, einkum með tilliti til
sjómanna. Stofnun alheimsdóms, sem
jafni misklíðir milli þjóSanna. Því
sje aftur komiS á, aS samningar, sem
þjóSir geri með sjer, eigi verulegt
gildi. Löndum sje þannig skipaS, aS
skiftingin byggist á ákvörðun þjóð-
anna sjálfra. AS komiS sje á alþjóSa-
sambandi til þess aS takmarka her-
búnaS." — Frjettir frá Ameriku segja
aS Wilson forseti hafi í ávarpi til
þingsins lýst friSarskilyrSunum í
samræmi viS þaS, sem Lloyd George
hafSi látið uppi.
í opinb. tilk. ensku segir, aS fram-
kvæmdanefnd enskra verkmannafje-
laga og kaupfjelaga vilji koma á ráS-
stefnu meðal verkmanna og jafnað-
armanna bandamannaþjóðanna til
þess að ræSa friðarskilyrSin, og í síð-
ari fregnum er gert ráS fyrir aS sú
samkoma hefjist í febrúar.
Af Rússum og miðveldunum er það
sagt, aS sjerfriSarsamningar sjeu
byrjaSir á ný í Brest Litovsk milli
Maxímalistastjórnarinnar og mið-
veldanna. En þó er þaS haft eftir
Trotzky, að hann fylgi þvi enn fram,
aS ráSstefnan sje flutt, og láti svo um
mælt, að ella sjeu Rússar viS því
búnir að hætta samningum. En hann
viðurkennir, að Ukraine hafi rjett til
að taka sjálfstæðan þátt í samning-
unum, og upp úr samningagerð milli
þeirra og miSveldanna slitnaSi ekki
út af ágreiningnum viS Maximalista-
stjórnina. í opinb. tilk. ensku segir,
að Trotzky lýsi yfir, aS friður verði
ekki saminn, ef Þjóðverjar neiti aS
verða við óskum rússneskra lýSveld-
issinna um frjálst og óháð Rússland,
en hitt verður ekki sjeS, hver höft
sje um að ræSa á frelsi þess; aS lík-
iiidum lýtur sá ágreiningur, sem þar
er um aS ræSa, aS viSskiftasambandi
framvegis. Þar er einnig sagt, aS
Lenin búist viS, aS upp úr slitni
samningagerSinni, og sje hann því
aS stöSva heimsending hersins.
Friðarávarp Rússa.
Forvígismenn Rússa í friSarum-
leitunum þeim, sem á hefur staSiS frá
því í nóvembermánaSarlok í haust,
hafa veriS þeir Lenin og Trotzky.
Þegar yfirherforingi Maximalista,
Kryolenko, hafSi komiS sjer saman
viS herforingja miSveldanna á aust-
urvigstöSvunum um vopnahlje á þeim
grundvelli aS friðarsamningar yrSu
gerSir án landvinninga og skaðabóta,
gáfu þeir Trotzky og Lenin út ávarp
i nafni stjórnarráSs Maximalista
til allra hernaðarþjóðanna og skor-
uSu á fyrverandi bandamenn sína,
aS vera meS í friSargerSinni. Þeir
skýra þar fyrst frá, að það, sem um
sje aS ræSa, sje friSur án landvinn-
inga og skaSabóta, meS rjetti fyrir
allar þjóSir til þess aS ráða sjálfar
framtíð sinni. SíSan segja þeir:
Teningunum er nú kastaS. Verk-
manna- og bænda-byltingin (þ. e.
Maxímalista-byltingin) hefur gert
þaS ljóst og ótvírætt, hvaS um er að
ræSa, þegar talaS er um friS. Lengur
er ekki tími til tafar; enginn tími til
aS draga málin meira á langinn meS
seindrægu umræSuvastri á stjórnar-
skrifstofunum. Sá tími er nú liSinn
hjá. Nú er krafist ákveSins svars
allra stjórna og stjetta í hernaSar-
löndunum upp á þessa spurningu:
ViljiS þiS meS okkur þann 1. des-
ember gera byrjun til samninga um
vopnahlje og almennan friS, eSa vilj-
iS þiS þaS ekki? SvariS; skýrt og
vafningalaust. Undir svarinu er það
komið, hvort verkalýður bæja og
sveita getur komist hjá nýjum vetr-
arhernaði með öllum þeim skelfing-
um og hörmungum, sem honum
fylgja, og hvort NorSurálfan á á-
fram aS veikja krafta sina eins og
hingað til með manndrápum á víg-
völlunum.
Við, fólksins fulltrúaráð, beinum
þessari spurningu til almennings í
löndum bandamanna, Frakklandi,
Englandi, ítalíu, Bandaríkjum NorS-
ur-Ameríku, Belgíu, Serbíu, Rúmen-
íu, Japan og Kína. ViS berum upp
þessa spurningu fyriralmenningiþess-
ara landa og fyrir öllu mannkyninu:
ViljiS þiS byrja með okkur samn-
inga um friS  1. des.?
ViS, fólksins fulltrúaráS, snúum
okkur til bandamannaþjóSanna, og
einkum til verkmannastjetta þeirra,
meS þá spurningu, hvort þær sjeu
því samþykkar, aS framlengja þetta
vitleysislega og tilgangslausa blóS-
baS, sem er í blindni framiS og leiSir
til eySileggingar allrar menningar
Norðurálfunnar? Við heimtum svar
þegar í stað frá verkmannastjettum
bandamannaþjóðanna: Viljið þiS að
friðarsamningar hefjist 1. desember?
Spurningin er ljós og skýr. Hermenn,
öreigar, verkamenn og bændur! Vilj-
iS þið með okkur stíga úrslitasporiS
til þess, að þjóSimar fái friS?
Við, fólksins fulltrúaráð, snúum
okkur til verkmannamúgsins í Þýska-
landi, Austurríki, Tyrklandi og Búl-
garíu og segjum: Sá friður, sem við
stingum upp á, skal vera undir-
hyggjulaus samkomulagsfriður, sem
try§igi sjerhverri þjóS frjálsar fram-
farir, bæSi í efnahagsmenning og
andlegri mentun. Slíkur friSur get-
ur aS eins náðst með því, aS múgur
sá, sem byltingahuginn hefur, rísi
beint upp á móti óskum þeirra, sem
stefna aS sigurvinningum og landa-
vinningum.
FriSarstefnuskrá verkmanna- og
bændabyltingarinnar er þegar aug-
lýst. ViS lýsum yfir, að hinir leyni-
legu samningar milli keisarastjórnar-
innar og bandamanna og hinna borg-
aralegu stjórna (þ. e. rússnesku ráöa-
neytanna, sem mieð völdin fóru á
undan Maximalistum) og banda-
manna eru ekki bindandi fyrir hina
rússnesku þjóS. Við stingum upp á
því, viS allar þjóSir, aS fariS sje
aS vinna aS þvi, aS koma á nýjum
samningi um samtök og samvinnu
milli allra þeirra, sem stunda skyldar
atvinnugreinir.
Fulltrúar hinna ráSandi stjetta
bandamannaþjóSanna hafa neitaS að
viSurkenna stjórn þá, sem ráð okkar
hafa skipaS, og byrja meS henni friS-
arsamninga. Stjórn hinna sigrandi
byltingamánna leggur ekki áherslu á
aS fá viSurkenningu forsprakka auS-
valdsstjórnendanna. En við spyrjum:
Eru auSvaldsstjórnendurnir í sam-
ræmi viS hugsanir og óskir þjóS-
ánna ? Eru þjóSirnar því samþykkar,
aS stjófnendur þeirra skelli skoll-
eyrunum viS uppástungum þeim um
leiSir til friSar, sem fram hafa komiS
í hinum rússUesku samþyktum?
Þessi spurning krefst svars, ekki aö
eins í orSurh, heldur svars, sem komi
fram í verknaSi. Rússneski herinn og
rússneska þjóSin geta hvorki beSið
lengur nje vilja bíSa lengur. 1. des-
ember byrjum viS friSarsamningana.
Ef bandamenn ekki senda fulltrúa,
munum viS .einir út af fyrir okkur
fara aS semja víS ÞjóSverja. ViS
krefjumst almenns friSar. En ef bur-
geisaflokkarnir í bandamannalöndun-
um neySa okkur til aS semja sjerfriS,
þá bera þeir ábyrgSina.
Hermenn, verkamenn og bændur í
Frakklandi, ítalíu, Bandaríkjum
NorSur-Ameríku, Belgíu og Serbíu!
1. desember byrja friðarsamningarnir
ViS væntum fulltrúa frá ykkur. Rís-
iS til verka! Eyðið ekki tímanum!
Niður með vetrarhernaSinn! Niður
meS stríSiS! Lifi, friSurinn og lýS-
anna vald!
ÁvarpiS er byrt hjer í hejld, eins og
þaS birtist í útlendum blöSum. Undir
stendur L .Trotzky, er skrifar sig
fulltrúa i utanríkismálum Rússlands,
og S. V. Lenin, en hann skrifar sig
forseta fulltrúaráða Rússlands.
Um árangurinn af þessu ávarpi er
kunnugt. Fulltrúar frá bandamönn-
um komu ekki til friSarráSstefnunn-
ar, og svo hófust sjerfriSarsamning-
ar. En ítrekaSar tilraunir voru enn
gerðar til þess að fá bandamenn með,
og svar gegn þeim eru friðarskilmál-
ar þeir, sem nú eru fram komnir frá
þeirra hálfu. Liklega hugsa þeir Len-
in og Trotzky sjer, aS fremur verSi
hægt að ná sambandi við verkmanna-
flokka ófriSarþjóSanna frá hlutlausu
landi en frá Brest-Litovsk og fremur
hægt aS fá fulltrúa frá þeim þangaS
til viStals, svo sem til Stokkhólms eða
Khafnar. En þótt þýska stjórnin og
Maximalistar komi sjer. saman um
friS, þá má ekki búast viS, að þau
verði samferða langt inn í framtíS-
ina. Hertling greifi er án efa í flokki
þerira stjórnmálamanna, eins og all-
ar rikjandi stjórnir Evrópu að undan-
tekinni núverandi stjórn Rússlands,
sem þeir Lenin og Trotzky kalla auð-
valds-forkólfa. Og að friSi fengnum
á vígvöllunum, hugsar Lenin sjer
stríSinu snúið á hendur þeim um alla
álfuna, eSa rjettara sagt allan heim-
inn. Þessar mismundandi skoSanir á
grundvallaratriSum framfiSarstjórn-
arfyrirkomulagsins geta valdiS ýmis-
legum hindrunum í sjerfriSarsamn-
ingunum, sem ekki hefSi veriS til aS
dreifa, ef samningar hefSu átt aS
gerast milli málsaSila meS líkum
grundvallarskoSunum aS þessu leyti.
Friðarmálin í Englandi.
Hjer í blaSinu var þess getiS fyrir
nokkru, aS Landsdowne lávarSur
hefSi skrifaS í enskt blaS grein, er
færi mjög í friöaráttina og hefSi vak-
iS mikla athygli í Englandi vegna
þess, hve mikils metinn maSur ætti
þar í hlut. Þetta var um það leyti,
semóánægjualdanreis upp gegnLloyd
George út af ParísarræSu hans, sem
áður hefur veriS frá sagt. Lands-
downe lávarSur segir í þessari grein,
að bandamenn ættu aS setja fram,
hvert vera eigi markmiS ófriSarins,
með meiri nákvæmni en gert hafi ver-
^iS til þessa, og ætti það mál aS at-
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 9
Blağsíğa 9
Blağsíğa 10
Blağsíğa 10
Blağsíğa 11
Blağsíğa 11
Blağsíğa 12
Blağsíğa 12