Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagblašiš Vķsir - DV

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagblašiš Vķsir - DV

						DV. MÁNUDAGUR 28.APRÍL 1986.
15
Bandarískar vérur
- nei takk
Að ætla að fara aftur um 1 til 2
mán. eða 3 til 4 ár til að finna ein-
hverja góða og gilda ástæðu fyrir
árás Bandaríkjanna á Líbýu er ekki
fræðilegur möguleiki.
Þau átök, sem eiga sér nú stað við
Miðjarðarhaf, eru hluti af áratuga
baráttu tveggja afla. Annars vegar
arabaríkjanna með stuðningi Sovét-
ríkjanna. Sú barátta krefet pólití-
skrar og menningarlegrar
rannsóknar og ætla ég mér ekki að
taka það að mér hér eða rekja gang
mála í Austurlóndum. Ég læt öðrum
um það að sinni. Þó helst ekki
Magnýsi Bjarnfreðssyni, þar sem
mér leiðist hinn gullni meðalvegur,
en gott skólabókardæmi um hann
birtist í grein Magnúsar í DV 17
aprfl sl.
Ég ætla hins vegar að rifja upp
hvernig heimsvaldastefna Banda-
ríkjanna hefur komið við okkur
íslendinga.
Kaninn kemur
Eftir seinna stríð var Island auð-
ugt ríki. Stórir markaðir höfðu
opnast fyrir sjávarafurðir, gengi ís-
lensku krónunnar hélst stöðugt og
var aldrei fellt á þessum tíma og
vegna kreppunnar miklu fyrir stríð
voru ennþá alls kyns innflutnings-
höft. íslenska heildsalaveldið var þá
ekki komið með þá rænu að flytja
inn 5 tegundir af hveiti eða 10 teg-
undir af eldhúsrúllum. Með stríðs-
. gróðanum tókst Islendingum ekki
aðeins að greiða niður allar erlendar
skuldir heldur líka að safna erlend-
um gjaldeyri sem nam u.þ.b. 580
milljónum kr. í maí 1945. Til viðmið-
unar má nefna að kaupverð nýskóp-
unartogarans Ingólfs Arnarsonar
var 3 milljónir 1947.
Hér á íslandi var því góður efna-
hagslegur grundvöllur fyrir upp-
byggingu atvinnulífe og viðskiptas-
ambönd, t.d. við Sovétríkin, voru
góð. Hér var útlit fyrir bullandi at-
vinnulíf og arðbæra útgerð.
Víkjum nú að Bandaríkjumim sem
á þessum táma var auðugasta ríki
veraldar. Eftir stríð þurftu þau ekki
og var þá kallaður því kunnuglega
nafni Marshallaðsioðin.
Truman forseti er engu síður
kunnuglegt nafh en hann var ein-
lægur kommahatari og svo boru-
brattur að hann jóðlaði framan í
þjóð sína að heimurinn biði hrein-
lega eftir leiðsögn „vorri".
Marshallsamningurinn milli
USA og íslands var síðan undirrit-
aður þann 3. júlí 1948. Sjálfsagt
mál að setja bráðabirgðalög á með-
an  Alþingi  er  í  sumarleyfi^ en
a „Sú heimsvaldaste&ia sem lagði Líbý-
^ ubúum lífsreglurnar 14. apríl sl. er sú
sama og Islendingar sáu ekki fyrir 40 árum
og sjá ekki enn."
að kosta til fé til að endurreisa borg-
ir sínar eins og hálf heimsbyggðin
og mörg fyrri áhrifasvæða Breta
voru komin undir þeirra vemdar-
væng, þ.á m. ísland.
I krafti auðs og valda hófu þá áróð-
urssérfræðingar USA að leika á
hörpu og syngja óð til friðarins með
Morgunblaðið á fyrstu fiðlu (hinn
falski dúett).
Árið 1947 söng svo G. Marshall,
þáverandi utanríkisráðherra USA,
um efnahagslega aðstoð við Evrópu
(í sjálfu sér góður söngur en...).
Komst sá söngur til framkvæmda
milliríkjasamning? Gerðust ráð-
herrar í ríkisstjórn Stefáns Jó-
hanns landsráðamenn? Svari nú
hver fyrir sig.
Ekki er allt gull...
Marshalltíminn svokallaði spann-
aði 5 ár eða til 30. júní 1953. Á
þessum tima var Marshallfénu dreift
í ýmsu formi og nam sú upphæð
38,65 milljónum dollara.
Það skiptist þannig: 29,8 millj.
gjafafé, 5,3 millj. lánsfé til 35 ára
með 2,5% vöxtum, og 3,5 millj. sem
l7
skilorðsbundið framlag til greiðslu
fyrir útflutningsafurðir.
í fréttatilkynningu utanríkisráðu-
neytisins frá þessum tíma segir að
féð eigi að styrkja atvinnulíf, efla
iðnað og viðskiptasambönd. Einnig
segir í tilkynningunni:
„Ber íslendingum að leggja til
hliðar í íslenskum gjaldmiðh sam-
svarandi upphæð og þeir kunna að
fá endurgjaldslaust af Marshallfé og
verði þessum íslensku innistæðum
síðar ráðstafað í samráði við Banda-
ríkjamenn." (tilv. lýkur).
A árunum á eftir jókst neysluvóru-
innflutningur gífiirlega og kom
aukningin öll frá Bandarikjunum
og samkvæmt annarri grein Mars-
hallsamningsins réðu Bandaríkja-
menn gengi ísl. krónunnar. Á
fáeinum árum náði bandaríska
heimsvaldstefnan kverkataki á ís-
lensku þjóðinni. I kjölfar þessa
samnings kom svo annar samningur
til 99 ára, skotmarkið á Miðnesheiði.
Því má svo skjóta hér inn í til
gagns og gamans fyrir strákana frá
Chicago að af Marshallfénu var
greiddur 75% stofnkostnaður við
virkjun Sogs og Laxár og skv. gengi
ísl. krónunnar 1948 var Marshallféð
251,2 millj. ísl. vkr. Skv. gengi krón-
unnar 18. mars 1950 samsvaraði sú
upphæð 629,6 millj. kr. íslenska
verðbólgan var komin í fjórða gír
enda fleiri krónur um hvern þorsk.
Það er i sjálfu sér hægt að skrifa
dágóðan doðrant um Marshallað-
stoðina á íslandi og grátlegu
umræðuna um hana á þeim árum.
EINAR ÞOR
GUNNLAUGSSON
NEMI, FJÖLBRAUTASKÓLANUM
VIÐ ARMÚLA
Það ætti hins vegar að vera ljóst
að þeir dollarar sem Bandaríkja-
menn létu af hendi hafa nú margfalt
skilað sér til baka. Þeim hefur nefni-
lega tekist að gera þennan eyjaklasa
að fiugmóðurskipi, þeim þótti bara
rétt að ota að okkur fáeinum dollu-
rum fyrst. Auk þess hefur þeim tekist
að koma okkur inn á kort amerí-
skrar fjöldaframleiðslu þar sem allt
lýtur sömu lögmálum, hvort sem þar
á í hlut Westinghouse þvottavélar
eða framúrskarandi og spennandi
kvikmynd í litum, byggð á sannsögu-
legu kjaftæði. Amerísk list, sú sem
hér hefur þrifist í hart nær 30-40 ár,
einkennist af innri tómleika og ytri
glæsileika.
Styðjum líbýska alþýðu
Sú heimsvaldsstefna sem lagði
Líbýubúum lífereglurnar 14. apríl sl.
er sú sama og íslendingar sáu ekki
fyrir 40 árum og sjá ekki enn. Vinnu-
brögð Bandaríkjamanna á alþjóða-
vettvangi stiórnast einfaldlega af
þeirra eigin hentisemi.
En pólítík Reagans afeakar ekki
póUtík Gaddafis.
Um það geta allir verið sammála.
Hins vegar höfum við meiri en næga
ástæðu til að sniðganga allar banda-
rískar vörur, reka herinn úr landi
og segja skilið við NATO.
Einar Þór Gunnlaugsson.
Ný gerð félags-
málasamtaka?
Kjallarinn
Á síðustu árum hafa komið fram
félags- og menningarmálasamtók
sem eru almenns eðlis frekar en að
þau séu nátengd hagsmunahópum
eða starfsgreinum. Vert er að vekja
athygli á þessu því vart er hægt að
hugsa sér skýrari merki þess að
menningarmál og tómstundir séu að
færast í fyrirrúm í lífi okkar. Eru
þessa ýmis dæmi:
1. Landkynningariélög
Hellas, gríska menningarfélagið,
er dæmi um landkynningarfélag með
nýrri vídd. Það hélt nýlega upp á
eins árs afmæli sitt og var vel sótt
að vanda. Eins og venjulega var þar
rædd fyrirhuguð Grikklandsferð. Þó
ætlaði ekki meirihluti viðstaddra í
þá ferð heldur virtist aðdráttaraflið
fyrir félagsmenn vera fyrirlestrarnir
sem jafnan hafa verið þar um grísk
efni, svo sem heimspeki, sögu og
bókmenntir.
íslenskt bouzouki-tríó lék þar fyrir
grískum dansi, leikari túlkaði kafla
úr grískri nútímaskáldsögu og
Grikklandsvinir af ýmsu tagi sögðu
frá kynnum sínum af Grikkjum,
bæði sönnum og skálduðum. Grískur
matur og vín voru á borðum. Af
þátttöku menningarvita og almenn-
ings sýndist mér mega ráða að þætti
fínt að vera í þessu félagi.
Hér virðist vera um almennt
menningarfélag að ræða því grísk
mennmg í tíma og rúmi spannar
einnig evrópska menningu að miklu
leyti.
Fróðlegt er að velta fyrir sér af
hverju slíkt félag reis ekki fyrr. Trú-
lega tengist þetta auknum ferðalög-
um og menntun íslendinga á síðustu
árum.
Fleiri slík félög mætti nefna, sem
Salvadornefnd og Afganistannefnd.
Pjölgun slíkra félaga er tímans tákn.
2. Lífsskeiðafélög
Annars konar félag er Félag maka-
lausra. Ólíkt Félagi einstæðra for-
eldra er það ekki fyrst og fremst
hagsmunafélag heldur afþreyingar-
g| „Hér virðist það vera að gerast að það
^ sem áður var einkamál eða einkaá-
hugamál finnur sér leið inn í félagsmál og
að félagsmál taki á sig stjórnmálasvip."
þó eru sérhæfðari og tengjast ein-
stökum þjóðarsvæðum gegnum náin
samskipti, svo sem Norræna félagið,
Anglíu, Germaníu, Alliance Franca-
ise, Þjóðræknisfélagið og félag
innflytjenda frá Víetnam, eða fremur
ólíkum menningarsvæðum, svo sem
Indlandsvinafélagið.
Ótalin eru félögin kringum sendi-
ráðin, svo sem Menningarfélag
íslands og Ráðstjórnarríkjanna og
Menningarstofnun Bandaríkjanna.
Rauða Kína og Grænland hafa einn-
ig sótt í sig veðrið með sýningum
að undanförnu. Einnig eru til El
félag. Ekki veit ég hvers vegna slík
félög eru vandfundin erlendis. Er
e.tv. erfiðara að vera einhleypur
hér, en um leið auðveldara fyrir ein-
hleypa að koma saman hér heldur
en víða erlendis?
Af hliðstæðum nýlegum félögum
hérlendis má nefha félag eldra fólks,
Hana-nú, en bæði þessi félög snúast
mikið kringum ferðalög og dans-
leiki, um leið og þau auka hóptil-
finningu.
Ef htið er á þessi félög sem félög
er tengjast vandamálum ákveðinna
æviskeiða   mætti   e.tv.   benda   á
grósku félagsheimila unglinga sem
annað dæmi.
3. Heimspeki- og
mannúðarspekifélög
Af félögum sem tengjast ekki
ferðalögum má nefna Félag áhuga-
manna um heimspeki. Það efnir til
fyrirlestra heimspekimenntaðra
manna og höföar til leikra og lærðra
með umræðum sínum um stjórnmál,
trúarbrögð o.fl.
Amnesty International er annað
nýlegt félag. Það helgar sig mann-
réttindamálum pólitískra fanga í
löndum þar sem þau eru fótum troð-
in. (Þannig séð er félagið þverpólit-
ískt eða ópólitískt ef litið er svo á
að vestræn mannréttindi séu hafin
yfir pólitík. En auðvitað gagnast
samtökin meira áróðri t.d. Banda-
ríkjanna en Sovétríkjanna þar eð
fleiri pólitískir fangar eru í Sovét.)
Meðal aðildarfélaga Amnesty má
trúlega finna áhugafólk um trúmál,
heimspeki og útlönd, svo og um
stjórnmál.
Félagið Samhygð og afeprengi
þess, Flokkur mannsins, virðast
tengjast indversk-ættuðum trúmál-
um, æskulýðsmálum o.fl. Þau virðast
vera dæmi um þá tilhneigingu síð-
ustu tíma að gera einkamál að
félagsmálum og félagsmál að stjórn-
málum.
Að lokum má nefna baráttusam-
TRYGGVI V. LINDAL
SKRIFSTOFUMAÐUR
LANDSPÍTALANUM
tökin gegn kjarnorkuvá. Þau eru
almenns eðlis að því leyti að óttinn
við kjarnorkuvopn er vandamál sem
hefur áhrif á alla hópa, s.s. stjórn-
málahópa, börn og fullorðna. Því
þjóna slfk samtök ekki bara pólitísk-
um tilgangi heldur einnig almenn-
um, uppeldislegum og sálfræðilegum
tilgangi. Sú staðreynd að hægt er
að útrýma öllu lífi á jörðu er að
verða hvað tíðasta tilefni nútíma-
manna til heimspekilegra vanga-
veltna.
Flest ofangreind félög hafa komið
fram á allra síðustu árum. Hér virð-
ist það vera að gerast að það sem
var áður einkamál eða einkaáhuga-
mál finnur sér leið inn í félagsmál
og að félagsmál taki á sig stjórn-
málasvip. Þessi nýju félög eru því
áþreifanlegur vitnisburður um þá
félagslegu samheldni almennings
sem er að gerjast fyrir utan stjórn-
mála-, stétta- og hagsmunafélögin.
Þetta lýsir sér einnig í fjölgun hefö-
bundnari félaga, svo sem á sviði
heilbrigðismála, íþrótta, tónlistar,
leiklistar og myndlistar, svo sem les-
andinn mun geta nefnt mörg dæmi
Tryggvi V. Líndal
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48