Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagblašiš Vķsir - DV

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagblašiš Vķsir - DV

						DV. MÁNUDAGUR 28.APRÍL 1986.

15

Bandarískar vérur

- nei takk

Að ætla að fara aftur um 1 til 2

mán. eða 3 til 4 ár til að finna ein-

hverja góða og gilda ástæðu fyrir

árás Bandaríkjanna á Líbýu er ekki

fræðilegur möguleiki.

Þau átök, sem eiga sér nú stað við

Miðjarðarhaf, eru hluti af áratuga

baráttu tveggja afla. Annars vegar

arabaríkjanna með stuðningi Sovét-

ríkjanna. Sú barátta krefet pólití-

skrar og menningarlegrar

rannsóknar og ætla ég mér ekki að

taka það að mér hér eða rekja gang

mála í Austurlóndum. Ég læt öðrum

um það að sinni. Þó helst ekki

Magnýsi Bjarnfreðssyni, þar sem

mér leiðist hinn gullni meðalvegur,

en gott skólabókardæmi um hann

birtist í grein Magnúsar í DV 17

aprfl sl.

Ég ætla hins vegar að rifja upp

hvernig heimsvaldastefna Banda-

ríkjanna hefur komið við okkur

íslendinga.

Kaninn kemur

Eftir seinna stríð var Island auð-

ugt ríki. Stórir markaðir höfðu

opnast fyrir sjávarafurðir, gengi ís-

lensku krónunnar hélst stöðugt og

var aldrei fellt á þessum tíma og

vegna kreppunnar miklu fyrir stríð

voru ennþá alls kyns innflutnings-

höft. íslenska heildsalaveldið var þá

ekki komið með þá rænu að flytja

inn 5 tegundir af hveiti eða 10 teg-

undir af eldhúsrúllum. Með stríðs-

. gróðanum tókst Islendingum ekki

aðeins að greiða niður allar erlendar

skuldir heldur líka að safna erlend-

um gjaldeyri sem nam u.þ.b. 580

milljónum kr. í maí 1945. Til viðmið-

unar má nefna að kaupverð nýskóp-

unartogarans Ingólfs Arnarsonar

var 3 milljónir 1947.

Hér á íslandi var því góður efna-

hagslegur grundvöllur fyrir upp-

byggingu atvinnulífe og viðskiptas-

ambönd, t.d. við Sovétríkin, voru

góð. Hér var útlit fyrir bullandi at-

vinnulíf og arðbæra útgerð.

Víkjum nú að Bandaríkjumim sem

á þessum táma var auðugasta ríki

veraldar. Eftir stríð þurftu þau ekki

og var þá kallaður því kunnuglega

nafni Marshallaðsioðin.

Truman forseti er engu síður

kunnuglegt nafh en hann var ein-

lægur kommahatari og svo boru-

brattur að hann jóðlaði framan í

þjóð sína að heimurinn biði hrein-

lega eftir leiðsögn „vorri".

Marshallsamningurinn milli

USA og íslands var síðan undirrit-

aður þann 3. júlí 1948. Sjálfsagt

mál að setja bráðabirgðalög á með-

an  Alþingi  er  í  sumarleyfi^ en

a „Sú heimsvaldaste&ia sem lagði Líbý-

^ ubúum lífsreglurnar 14. apríl sl. er sú

sama og Islendingar sáu ekki fyrir 40 árum

og sjá ekki enn."

að kosta til fé til að endurreisa borg-

ir sínar eins og hálf heimsbyggðin

og mörg fyrri áhrifasvæða Breta

voru komin undir þeirra vemdar-

væng, þ.á m. ísland.

I krafti auðs og valda hófu þá áróð-

urssérfræðingar USA að leika á

hörpu og syngja óð til friðarins með

Morgunblaðið á fyrstu fiðlu (hinn

falski dúett).

Árið 1947 söng svo G. Marshall,

þáverandi utanríkisráðherra USA,

um efnahagslega aðstoð við Evrópu

(í sjálfu sér góður söngur en...).

Komst sá söngur til framkvæmda

milliríkjasamning? Gerðust ráð-

herrar í ríkisstjórn Stefáns Jó-

hanns landsráðamenn? Svari nú

hver fyrir sig.

Ekki er allt gull...

Marshalltíminn svokallaði spann-

aði 5 ár eða til 30. júní 1953. Á

þessum tima var Marshallfénu dreift

í ýmsu formi og nam sú upphæð

38,65 milljónum dollara.

Það skiptist þannig: 29,8 millj.

gjafafé, 5,3 millj. lánsfé til 35 ára

með 2,5% vöxtum, og 3,5 millj. sem

l7

skilorðsbundið framlag til greiðslu

fyrir útflutningsafurðir.

í fréttatilkynningu utanríkisráðu-

neytisins frá þessum tíma segir að

féð eigi að styrkja atvinnulíf, efla

iðnað og viðskiptasambönd. Einnig

segir í tilkynningunni:

„Ber íslendingum að leggja til

hliðar í íslenskum gjaldmiðh sam-

svarandi upphæð og þeir kunna að

fá endurgjaldslaust af Marshallfé og

verði þessum íslensku innistæðum

síðar ráðstafað í samráði við Banda-

ríkjamenn." (tilv. lýkur).

A árunum á eftir jókst neysluvóru-

innflutningur gífiirlega og kom

aukningin öll frá Bandarikjunum

og samkvæmt annarri grein Mars-

hallsamningsins réðu Bandaríkja-

menn gengi ísl. krónunnar. Á

fáeinum árum náði bandaríska

heimsvaldstefnan kverkataki á ís-

lensku þjóðinni. I kjölfar þessa

samnings kom svo annar samningur

til 99 ára, skotmarkið á Miðnesheiði.

Því má svo skjóta hér inn í til

gagns og gamans fyrir strákana frá

Chicago að af Marshallfénu var

greiddur 75% stofnkostnaður við

virkjun Sogs og Laxár og skv. gengi

ísl. krónunnar 1948 var Marshallféð

251,2 millj. ísl. vkr. Skv. gengi krón-

unnar 18. mars 1950 samsvaraði sú

upphæð 629,6 millj. kr. íslenska

verðbólgan var komin í fjórða gír

enda fleiri krónur um hvern þorsk.

Það er i sjálfu sér hægt að skrifa

dágóðan doðrant um Marshallað-

stoðina á íslandi og grátlegu

umræðuna um hana á þeim árum.

EINAR ÞOR

GUNNLAUGSSON

NEMI, FJÖLBRAUTASKÓLANUM

VIÐ ARMÚLA

Það ætti hins vegar að vera ljóst

að þeir dollarar sem Bandaríkja-

menn létu af hendi hafa nú margfalt

skilað sér til baka. Þeim hefur nefni-

lega tekist að gera þennan eyjaklasa

að fiugmóðurskipi, þeim þótti bara

rétt að ota að okkur fáeinum dollu-

rum fyrst. Auk þess hefur þeim tekist

að koma okkur inn á kort amerí-

skrar fjöldaframleiðslu þar sem allt

lýtur sömu lögmálum, hvort sem þar

á í hlut Westinghouse þvottavélar

eða framúrskarandi og spennandi

kvikmynd í litum, byggð á sannsögu-

legu kjaftæði. Amerísk list, sú sem

hér hefur þrifist í hart nær 30-40 ár,

einkennist af innri tómleika og ytri

glæsileika.

Styðjum líbýska alþýðu

Sú heimsvaldsstefna sem lagði

Líbýubúum lífereglurnar 14. apríl sl.

er sú sama og íslendingar sáu ekki

fyrir 40 árum og sjá ekki enn. Vinnu-

brögð Bandaríkjamanna á alþjóða-

vettvangi stiórnast einfaldlega af

þeirra eigin hentisemi.

En pólítík Reagans afeakar ekki

póUtík Gaddafis.

Um það geta allir verið sammála.

Hins vegar höfum við meiri en næga

ástæðu til að sniðganga allar banda-

rískar vörur, reka herinn úr landi

og segja skilið við NATO.

Einar Þór Gunnlaugsson.

Ný gerð félags-

málasamtaka?

Kjallarinn

Á síðustu árum hafa komið fram

félags- og menningarmálasamtók

sem eru almenns eðlis frekar en að

þau séu nátengd hagsmunahópum

eða starfsgreinum. Vert er að vekja

athygli á þessu því vart er hægt að

hugsa sér skýrari merki þess að

menningarmál og tómstundir séu að

færast í fyrirrúm í lífi okkar. Eru

þessa ýmis dæmi:

1. Landkynningariélög

Hellas, gríska menningarfélagið,

er dæmi um landkynningarfélag með

nýrri vídd. Það hélt nýlega upp á

eins árs afmæli sitt og var vel sótt

að vanda. Eins og venjulega var þar

rædd fyrirhuguð Grikklandsferð. Þó

ætlaði ekki meirihluti viðstaddra í

þá ferð heldur virtist aðdráttaraflið

fyrir félagsmenn vera fyrirlestrarnir

sem jafnan hafa verið þar um grísk

efni, svo sem heimspeki, sögu og

bókmenntir.

íslenskt bouzouki-tríó lék þar fyrir

grískum dansi, leikari túlkaði kafla

úr grískri nútímaskáldsögu og

Grikklandsvinir af ýmsu tagi sögðu

frá kynnum sínum af Grikkjum,

bæði sönnum og skálduðum. Grískur

matur og vín voru á borðum. Af

þátttöku menningarvita og almenn-

ings sýndist mér mega ráða að þætti

fínt að vera í þessu félagi.

Hér virðist vera um almennt

menningarfélag að ræða því grísk

mennmg í tíma og rúmi spannar

einnig evrópska menningu að miklu

leyti.

Fróðlegt er að velta fyrir sér af

hverju slíkt félag reis ekki fyrr. Trú-

lega tengist þetta auknum ferðalög-

um og menntun íslendinga á síðustu

árum.

Fleiri slík félög mætti nefna, sem

Salvadornefnd og Afganistannefnd.

Pjölgun slíkra félaga er tímans tákn.

2. Lífsskeiðafélög

Annars konar félag er Félag maka-

lausra. Ólíkt Félagi einstæðra for-

eldra er það ekki fyrst og fremst

hagsmunafélag heldur afþreyingar-

g| „Hér virðist það vera að gerast að það

^ sem áður var einkamál eða einkaá-

hugamál finnur sér leið inn í félagsmál og

að félagsmál taki á sig stjórnmálasvip."

þó eru sérhæfðari og tengjast ein-

stökum þjóðarsvæðum gegnum náin

samskipti, svo sem Norræna félagið,

Anglíu, Germaníu, Alliance Franca-

ise, Þjóðræknisfélagið og félag

innflytjenda frá Víetnam, eða fremur

ólíkum menningarsvæðum, svo sem

Indlandsvinafélagið.

Ótalin eru félögin kringum sendi-

ráðin, svo sem Menningarfélag

íslands og Ráðstjórnarríkjanna og

Menningarstofnun Bandaríkjanna.

Rauða Kína og Grænland hafa einn-

ig sótt í sig veðrið með sýningum

að undanförnu. Einnig eru til El

félag. Ekki veit ég hvers vegna slík

félög eru vandfundin erlendis. Er

e.tv. erfiðara að vera einhleypur

hér, en um leið auðveldara fyrir ein-

hleypa að koma saman hér heldur

en víða erlendis?

Af hliðstæðum nýlegum félögum

hérlendis má nefha félag eldra fólks,

Hana-nú, en bæði þessi félög snúast

mikið kringum ferðalög og dans-

leiki, um leið og þau auka hóptil-

finningu.

Ef htið er á þessi félög sem félög

er tengjast vandamálum ákveðinna

æviskeiða   mætti   e.tv.   benda   á

grósku félagsheimila unglinga sem

annað dæmi.

3. Heimspeki- og

mannúðarspekifélög

Af félögum sem tengjast ekki

ferðalögum má nefna Félag áhuga-

manna um heimspeki. Það efnir til

fyrirlestra heimspekimenntaðra

manna og höföar til leikra og lærðra

með umræðum sínum um stjórnmál,

trúarbrögð o.fl.

Amnesty International er annað

nýlegt félag. Það helgar sig mann-

réttindamálum pólitískra fanga í

löndum þar sem þau eru fótum troð-

in. (Þannig séð er félagið þverpólit-

ískt eða ópólitískt ef litið er svo á

að vestræn mannréttindi séu hafin

yfir pólitík. En auðvitað gagnast

samtökin meira áróðri t.d. Banda-

ríkjanna en Sovétríkjanna þar eð

fleiri pólitískir fangar eru í Sovét.)

Meðal aðildarfélaga Amnesty má

trúlega finna áhugafólk um trúmál,

heimspeki og útlönd, svo og um

stjórnmál.

Félagið Samhygð og afeprengi

þess, Flokkur mannsins, virðast

tengjast indversk-ættuðum trúmál-

um, æskulýðsmálum o.fl. Þau virðast

vera dæmi um þá tilhneigingu síð-

ustu tíma að gera einkamál að

félagsmálum og félagsmál að stjórn-

málum.

Að lokum má nefna baráttusam-

TRYGGVI V. LINDAL

SKRIFSTOFUMAÐUR

LANDSPÍTALANUM

tökin gegn kjarnorkuvá. Þau eru

almenns eðlis að því leyti að óttinn

við kjarnorkuvopn er vandamál sem

hefur áhrif á alla hópa, s.s. stjórn-

málahópa, börn og fullorðna. Því

þjóna slfk samtök ekki bara pólitísk-

um tilgangi heldur einnig almenn-

um, uppeldislegum og sálfræðilegum

tilgangi. Sú staðreynd að hægt er

að útrýma öllu lífi á jörðu er að

verða hvað tíðasta tilefni nútíma-

manna til heimspekilegra vanga-

veltna.

Flest ofangreind félög hafa komið

fram á allra síðustu árum. Hér virð-

ist það vera að gerast að það sem

var áður einkamál eða einkaáhuga-

mál finnur sér leið inn í félagsmál

og að félagsmál taki á sig stjórn-

málasvip. Þessi nýju félög eru því

áþreifanlegur vitnisburður um þá

félagslegu samheldni almennings

sem er að gerjast fyrir utan stjórn-

mála-, stétta- og hagsmunafélögin.

Þetta lýsir sér einnig í fjölgun hefö-

bundnari félaga, svo sem á sviði

heilbrigðismála, íþrótta, tónlistar,

leiklistar og myndlistar, svo sem les-

andinn mun geta nefnt mörg dæmi

Tryggvi V. Líndal

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48