Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagur

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 45. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagur

						DAGUR
ketnur út á hverjum flmtudegi,
Kostar kr. 6.00 árg. Gjalddagi
fyrir 1. júlí. Innhelmtuna annast
Árni Jóhannsson i Kaupfél. Eyf.
AFQREIÐSLAN
er hjá Jónl S>. P6r,
Norðnrgðtú 3. Talsiml 112i
Uppsögn,   hundln   við   áramót
sé   komin   til    afgreiðslumanns
fyrir 1. des.
| 45, blaö.
VI. ár.
Akureyrl, 11. október 1923.
Ka f1i
úrlandsmálarœðu Magnúsar Kristjánssonar alþm.
á þingmálafundi á Akureyri,8. júlí 1922.
- .i "i % >mmi |y^'»^^»vw
Nú dregur að kosningum og
skiftir þá miklu að kjósendur fái
g'ögga grein fyrir skoðunum fram-
bjóðenda. Á ofangreindum lands-
málafundi gerði Magnús Kristjáns-
son ailítarlega grein fyrir stefnu
sinni f ýmsum mikilvægum málum.
Kjósendum til glöggvunar er hér
birtur meginkafli ræðu hans. Fanst
blaðinu, að birting hans gæti orðið
til hægðarauka, til þess að átta sig
á skoðunum M. K. og til þess að
byggja á umræður á væntaniegum
landsmálafundi:
»Eg ætla þá aðeins að drepa iaus-
lega á hver eru þau undirstöðuat-
riði, sem markað hafa hina pólitfsku
stefnu f þinginu hin siðustu árin.
Á tfmabilinu frá 1914-1918, var
það fyrst og fremst sambandsmálið,
sem mest áherzla var lögð á,
að fá ráðið farsællega til lykta, og
geri eg ráð fyrir að flestum komi
saman um, að þar hafi niðurstaðan
orðið hin ákjósanlegasta.
Á þessu áðurnefnda tímabili var
annað stærsta viðfangsefnið, að
reyna að ráða sem bezt fram úr
þeim miklu vandræðum, sem af
strlðsástandinu stöfuðu. Um þessi
stórþýðingarmiklu málefni er ekki
hægt að segja, að verulega illvíg
barátta ætti sér stað. Hins vegar
yerður því ekki neitað, að menn
greindi talsvert á um það hverjar
væru hinar heppilegustu leiðir ttl
pess að ná hinu nauðsynlega og
æskilegasta takmarki. En þrátt tyrir
allan ágreining var ábyrgðartilfinn-
ingin svo rik, að menn vildu alt i
sölurnar leggja, og reyna að miðla
málum, til þess að sjá pólitfsku og
efnalegu sjálfstæði þjóðarinnar, sem
bezt borgið, sem og lika lánaðist
vonum fremur, á þeim óvenjulega
eríiðu tfmum. En það fór þá sem
áður fyr, að Adam var ekki lengi
f Paradfs.
Þegar hinn margþráði dagur rann
upp, að striðið hætti, eða öllu held-
ur að vopnahléð var samið, þá hefst
hnignunartímabilið og þá ratar fs-
ienzka þjóðín í hinar mestu raunir,
sem að miklu leyti eru sjálfskapar-
vfti, Nú býst eg við, að það þyki
ofmætt, að fjárhagsvandræði þjóð-
félagsins og margra einstaklinga séu
að miklu ieyti sjálfskaparvfti, og
einnig kann að vera spurt um það,
hverjar orsakir iiggi til þess. Þvi
verður ekki svarað með fám orðum,
en þó verð eg að gera tilraun til
að finna orðum mínum nokkurn
stað.
Fyrst er að geta þess að nokkur
hluti þjóðarinnar hefir reynst svo
óþroskaður að hann kunni ekki fót-
um sfnum forráð, þegar mest á reið.
Sumir voru of bjartsýnir og töldu
alla hættu hjá liðna, þegar stríðinu
að nafninu til, var íokið.
Aðrir reyndust svo iyrirhyggjulitlir,
að þeir sóuðu efnum sínum mjög
gálauslegá, eða Iifðu langt um efni
fram, og réðust jafnframt i ýms
fyrirtæki, sumir hverjir, sem fyrir-
sjáanlegt var að mundu reynast
mjög vafasöm, eins og líka kom á
daginn. Enn aðrir reyndust svo
eigingjarnir, að þeir notuðu aðstöðu
sina, til þess að braska með alls-
konar ónauðsynlegan varning og
fluttu inn í landið jafnvel margra
ára forða af fánýtu glingri. Þannig
eyddist gjaldeyririnn, sem var mjög
af skornum skamti, svo iítið varð
eftir til hínna biýnustu nauðsynja og
eigi voru önnur úrræði, en að lifa
á nokkurskonar bónbjörg um öflun
nauðsynjavörunnar, bæði til fæðis
og framleyðsluþarfa.
Þegar hér var komið sögunni, árið
1920, fór það að koma f Ijós, að
bankarnir, þó sérstaklega íslands-
banki, voru komnir i tiifmnanlega
fjárþröng, og lánstraustið út á við
að mestu þrotið.
Það mætti tala langt mál um
nánari atvik og orsakirnar til þessa
hörmulega ástands, en eg ætla að
leiða það hjá mér að sinni, þvi eg
get búist við að einhverjir kunni
að gefa mér tilefni til þess siðar á
fundinum og er mér þá Ijúft að
fara nánar inn á málið.
Alþingi 1920 sá að við svo búið
mátti ekki standa og tók það ráð,
að fela hinni þá nýmynduðu lands-
stjórn að gera alvarlegar ráðstafanir,
til þess að hefta aðflutning á óþarfa-
varningi og reyna að koma í veg
fyrir hina yfirvofandi fjárhagskreppu,
að svo miklu leyti, sem unt væri.
Þessar ráðstafanir mæltust þá þegar
illa fyrir, og ekki sfzt hér, hjá sum-
um kaupsýslumönnum og jafnvel
ýmsum öðrum. Þetta sýnir, að það
er ekki ofmæit, að þá þekti þjóðin
ekki sinn vitjunartima. Hún var ekki
nægilega þroskuð til þess að sjá
hina yfirvofandi hættu eða skilja af-
leiðingar hennar, og þess vegna var
svo mikið gert til þess að spilla
því að þessi viðleitni gæti borið
árangur. Mér var frá upphafi Ijóst,
að hér var um alvarlega yfirvofandi
hættu að ræða og þessvegna var eg
samþykkur tillögum þeim, sem born-
ar voru fram og samþyktar á þing-
málafundi hér í bænum 29. janúar
1921. Tillögur þessar gengu eins
og kunnugt er, f þá átt, að fram-
fylgja innflutningshöftunum og koma
skipulagi á sölu afurða landsins,
þannig að það væri trygt, að and-
virði þeirra yrði notað til biýnustu
þarfa þjóðarinnar en ekki til óþarfa
eyðslu eða óhyggilegra spekulatioua,
Þessari stefnu hélt eg svo fram f
þinginu, i fullri alvöru, en því mið-
ur náði hún ekki fram að ganga.
Það fór svo sem oftar, að fslands
óhamingju verður flest að vopni.
Það tókst þá með illvígri ,agitationtt
kaupmannavaldsins, um land alt,
að eyðileggja málið. Þessi barátta
gegn velferð þjóðarinnar mun f
fyrstu vera runnin undan rifjum út-
lendra auðmanna, sem af skiljan-
legum ástæðum, lögðu mikið kapp
á að ná fótfestu hér á landi meðan
fjármálaástandið væri á ringulreið,
því þá þótti þeim tækifæiið einna
hentugast til þess að gera sem flesta
að ánauöugum þræíum sínum um
aldur og æfi. Þingmenn Reykjavfk-
ur, 1, 3. og 4, gengu osleititega
fram f þvf, að styðja útlenda valdið
að þessu. Þá létu heildsalar og aðrir
milliliðir og nokkri þröngsýnir smá-
salar ekki sitt eftir liggja, að spilla
allri skynsamlegri viðreisnarviðleitni.
Auk þess slóust f þennan hóp
nokkrir þingmenn, sem ekki höfðu
skilning á málinu, én létu leiðast
af fortölum annara. Afleiðingarnar
af þessu háttalagi eru þannig, að
æskilegt væri, að þurfa ekki að
minnast á þær, en hjá því verður
þó ekki komist.
Þegar farið var að athuga fjár-
hagsástandið kom það f ljós að
þjóðin skuldaði í útlöndum alt að
50 miljón kr. eða nokkru meira en
eins árs framleiðslu nemur. Það
hlýtur nú öllum að vera Ijóst hversu
Forsikrings — Aklieselskabet
-U-R-A-N-I-A-
Brunatryg'gir: Hús, kirkjur,
sveitabæi, húsgögn, vörur, skip á
Iandi og báta, o. fl.
Sjóvátryggir: Skip og báta,
vörur hvort sem eru smásendingar,
eða heilir skipsfarmar.
^ðalumboðsmaður á íslandi:
Jön Síefánsson.
Akureyri. - Sími 23 og 94.
mikill voði getur af þessu stafað
fyrir jafn fámenna þjóð, sem nýlega
hefir, eftír langa og stranga baráttu,
tekið á sig þann vanda, að koma
fram sem frjálst og fullvalda ríki.
Öllum hygnum stjórnmálamönn-
um og föðurlandsvinum mun koma
saman um það, að eitt aðalskilyrðið
fyrir því, aö þjóðin geti haft óum-
þráttanlegan tilverurétt i tölu hinna
frjáisu fullvalda menningarríkja, er,
að hún af fremsta megni varðveiti
hið efnalega sjálfstæði sitt, því sé
það farið, mun hið póiitfska sjálf-
stæði einnig fljótlega glatast.
Vegna naumleika tímans skal eg
aðeins benda á eitt atriði, sem sýn-
ir greinilega, að tjónið er ekki lítið
sem þetta ráðieysi hefir bakað al-
mennihgi. Hefði því fyrirkomulagi
um sölu afurðanna, sem upp var
tekið árið 1918 verið haldið áfram
nokkuð lengur en gert var, hefði
þessi svokallaði gengismunur eða
verðfall hinnar islenzku krónu, ekki
þuift að eiga sér stað. Nii er það
vitanlegt, að þessi gengismunur, ef
honum verður ekki fijótlega aflétt,
veldur bæði efnalegri og siðferðis-
legri hnignun þjóðarinnar. Hið fjár-
hagslega tjón, sem af gengismunin-
um stafar kemur einna þyngst nið-
ur, á þeim hluta þjóðarinnar, sem
sízt má við því, og það eru þeir
sem ekki hafa annað við að styðj-
ast en sinn eiginn handafla, hvoft
heldur er daglaunafóik eða það, sem
ráðið er fyrir fast kaup, um lengri
eða skemri tirna. Það má svo að
orði kveða, að það verði oftast að
greiða tvO peninga fyrir einn og
það engu sfður, nú orðið, þótt um
brýnustu lffsnauðsynjar sé að ræða.
Siðspillingu tel eg það, að til
skuli vera nokkrir menn, sem óska
að viðhalda þessu ástandi hér á
landi. Þeir sem einkum hafa hag
af verðfalli hinnar íslenzku krónu,
eru þeir útlendingar, sem náð hafa
undir sig sölu á mestum hluta sjáv-
arafurðanna, Sömuieiðis hinir stærri
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 159
Blašsķša 159
Blašsķša 160
Blašsķša 160
Blašsķša 161
Blašsķša 161
Blašsķša 162
Blašsķša 162