Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 255. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Žjóšviljinn

						Föstudagur 8. nóvember 1940.
DJðfiVILJlNN
tUðSVIUlNM
Otgefaadi:
Sampiiningarftokkttr aijjýöu
— Bósialfctfaflokfcurinn.
Kitetjórar:
Einar Olgeiræon.
Sigfúb  A.   Sigurh jartarson.
Kitstjóra:
Hverfísgötu    4     (Víldngs-
prent)   ¦ámi 5BT0,
AtgníMn «g aagr/vincaakrlf
sUfa:  Auatarstrati 12  (1.
kwð) súni 2184.
Askriffcargjaid & máauoi:
Reykjavík og nigranni kr.
2.50, AnnarMtaðar á. land-
inn kr. 1,75. í lamsaaoru lð
anra eintaktð.
Vikittgsprént k.f., Hverfísgötu
Sígurför   hræsn~
ínnar
Morgunblaðið skrifar leiðara sinn
i gær «m forsetakosningarnar í
Bandaríkjunum undir fyrirsögninni
„Sigur lýðræðisins". Og Morgunbl.
þykist allt í einu vera fylgjandi
lýðræði,  gegn einræði og ofbeldj.
Þær eru krampakenndar, til-
raunimar, sem Morgunblaðið gerir
nú til að dyljast undir lýðræðis-
grimunni.
Hvar stóð Morgunblaðið, þegar
lýðræði og einræði háðu sinn sorg-
lega hildarleik á Spáni? Morguu-
blaðið tútnaði út af hatri tii lýð-
ræðisstjórnarinnar á Spáni, kallaði
hana í fyrirlitningarskym „rauð-
liða", en hóf Franpo til skýianna
og vegsamaði landráðalýðinn og
eiðrofana sem „þjóðernissÍRna". —
Morgunblaðið heimtaði söfnunina til
styrktar spánska lýðræðinu bann-
aða á Islandi.
Það efaðist enginn um það þá,
að Morgunbl. var hatramasta and-
stæðingablað lýðræðisins á Islandi.
Og hvernig var afstaðan til Hitl-
ers og  þýzka  fasismáns?
Þá sýndi jnnrætið sig ekki síð-
ur. Þegar Göring lét kveikja í Rík-
isþinghúsinu og kenndi. kommún-
istum, þá var Morgunblaðið eitt
hinna erfáu blaða í Evrópu, sem
téku undir með Göbbels <og notuðu
Rikisþinghúsbrunann til kommún-
istaæsinga. Það var þá Morgunbl.
sem spurði, hvort bíða ætti með
klommúnistaofsóknirnar hér þangað
til það logaði við Austurvöll. Og
síðan gátu hvorki Morgunblaðið né
Vísir leynt því hvemig þau titruðu
af fögnuði við hvert spor, sem fas-
isminn steig fram á við. „Samein-
ing þýzku þjóðarinnar!" hrópaði
Mogginn, þegar Hitler hertók hið
litla Austurriki. „Friðurinn tryggð-
uaj!" æpti þetta blað, þegar Cham-
berlain sveik Tékkóslövakíí^ í hend-
ur Hitlers. Og Morgunblaðið t6k að
birta greinar um auð Ukraínu, til
að undirbúa menn undir næsta
sameiginlegt skref Hitlers og
Chamberlains. Og Vísir hóf merki
Gyðingahatursins á Islandi, sýndi
á að samkvæmt vísind'um (Rosen-
bergs!) þyrfti ekki nema 53 Gyð-
inga til að eyðileggja hinn íslenzka
kynstofn,   og   þvi   ætti   að   hrekja
Strfðlð gegn mannkynlnn
Ræða flntl af Halldóri Kiljan Laxness 7. nóv. 1940
Mér finnst að á afmæli verka-
lýðsbyltingarinnar; í ár sé okkur fátt
hollara en að líta í kring um okkusr
á það sem er að gerast i auðvalds
[ heiminum. Það vill svo vel til, að
öfl heimsauðvaldsins eru nú að
verki á alveg sérstaklega hreinan
og ótvíræðan hátt án nokkurs veru
legs hálfkáks, eða að minnsta kosti
eigum við erfitt með að gera okk-
ur í hugarlund að kapítalisminn
geti komizt nær því að njóta eðlis
síns til fullnustu en hann gerir á
þessum dögnm. Svd það er óhætt
að óska kapítahsmanum 1il ham-
ingju að því  leyti.
Boðskapur og inntak kapitahsm
ans hefur æfinlega verið strið:
það á aö heyja þrotlaust og til-
hliðnmarlailst stríð im gæðí
jarðarinnar, stríð miUi þeirra
. sem framleiða og hinna sem eíga,
strið um aftjakstur vinnunnar, strið
um auðinn, stríð um jörðina yfir-
leitt, stríð um öll mannleg verð-
mæti. Það er kenning kapítalismans
að einn hópur, sem einhver til-
viljun — glæpur eða „verðleikar"
•— hafa veitt aðstöðu þar til, eigi
að hafa sérréttindi í heiminum á
kostnað annarra manna, réttindi
til að svæla undir sig gæði jarðar-
innar á kostnað annarra manna,
vinnuafl annarra manna, og af-
rakstur vinnunnar, þannig að skipt-
ing gæðanna sé sú, þegar bezt
lærur, að annar aðilinn fái i sinn
hlut lágmark þess sem til þarf að
landflóttamenn   þá,   er   flúö   höfðu
ofbeldi  Hitlers,  frá okkur.
Þetta eru blöðin, sem þykjast
vera með lýðræðinu í dagi.
Og þarf ekki langt að Veita tiL
að finna skýrmgarnar á afstöðu
þeirra.
Ef fhórsurum eða samsvarandi
auðmaimaklíkum erlendis (t. d. Ju-
an March á Spáni, skuldugri junk-
^rastétt í Þýzkalandi,* „200 fjöl-
skyldunum" i Frakklandi) stendur
hætta af þvi," að alþýðan kunni
(að raota lýðræðuð i sína þágu, þá er
lýðræðið í augum Morgunblaðsins
„óstiórn", .yrauðliðar", .veinokun"
,yeinræði". Og þá ber tafarlaust að
berja slikt lýðræði niður á Hitlers
visui.
En ef lýðræðið er meinlaust
grey, sem hlýðir hverju kalli Tbors-
aranna eða slíkra auðmannaklíkna,
þá má lýðræðið lifa — þá er Morg
unblaðið skjól þess og skjöldur. Og
það er auðsiáanlegt að Morgunbl.
trays'ir auðvaldinu í Banc"ar:kiunum,
vel til að nota lýðræðið í þágu
Morgans & Oo. Þessvegna hrópar
það nú um „sigur lýðræðisins" jafn
ákaft og það hrópaði upp sigra
Hitlers   iog   Francos   forðum.
En það gætir þess vel að minn-
ast ekki á „sigra rýðræðisins" í
Indlandi á meðan: fangelsun Nehr
us!                 '
hann geti haldið áfram að strita,
en hinn aðilinn hirði gróðann af
vinnu hans. Síðan er skipulag kapí
talismans með þeim hætti, að auð-
fyrirtækin sjálf heyja strið hvert
við annað bæðíi I smáum og stór-
um stíl, í hinu smáa um verzlunina
í einu þorpi, í hinu stóra um heims
markaðinn. Þessar imibyrðis-«tnd-
stæður kapítalismans hafa á seinai
árum meira og meira hnigið að
þvi að taka á sig mynd iwldugra
Halldór Kiljan Laxness.
heimshrjnga, sem keppast um að
skattleggja heiminn, eins og t. d.
ensk-ameríski olíuhringurinn, og
gera riki og landsstiórnir að verk
færum sínum í baráttu, sem tekur
yfir alla jörðina.
í hverju auðvaldsþjóðfélagi eru
einhver sérstök imðfyrirtæki og
fjárplógsmenn, sem hafa náð að-
stöðu til þess að draga til sin af-
raksturinn af vinnu þjóðarinnar.
Heimsvcldin aftur á móti eru þau
auðvaldsfyrirtæki, sem náð hafaað-
stöðu til að halda uppi arðráni
ekki aðeins jnnan srns heimaHands,
heldur út í Trá, á nýlenduþióðunum
og hinum svokölluðu annars flokks
rikium, hinum fiármagnssnauðu ríkj
um. Heimsveldin eru kapítalistar á
alþióðamæhkvarða, stefna þeirra
er sú að stunda sem víðtækust arð
rán, hvar sém því verður við kom
ið á heimskringlunni, þau standa
{þrotlaust í 'meira eða minna opin-
berri styrjöld sín á milli, kappkosta
að gera alla iörðina í senn að þrætu
epli sínu og vígvelli. Við lifum á
tímum, þar sem heimskapítalism-
inn má heita dreginn saman í fjórar
höfuðeiningar, sem berjast um
heimsvöldm, berjast um öll lönd,
allar þjóðir, alla menn og víla ekki
fyrir sér að stofna öllum verðmæt-
um mannkynsins í hætru vegna
þessa stríðs síns. Þessar fjórar kap
ítalistisku höfuðeiningar, sem berj
ast um heimsyfirraðin, eru auð-
vald Stóra-Bretlands, Bandaríki-
anna, Þýzkalands og Japans. Öll
önnur kapítalistisk lönd eru ýmist
nýlandur, undirgefin riki eða lepp-
ríki einhvers þessara fiögurra heims
velda, eða allra í sénn. Þessi fjög-
ur auðvaldsriki eru verkfæri, vopn
og vigi voldu'gra auðfélaga og arð-
ránsfyrirtækia, sem eDu í stríði við
allt mannkynið. Það eru þessir
fjórir kapítalistisku höfuðaðiliar, er
berjast gegn ölhim þjóðum heims-
ins, sínum eigin þjóðum fyrst ¦aP'
fremst, og hafa þá einu hugsjón að
kúga allt mannkynið, þrælka það
og ræna. Sú opinbera styrjöld, sem
nú hefur staðið eitt ár, og virðist
þó aðeins vera að hefjast, skap-
ast af andstæðunum milli þessara
samkynja höfuðræningja heimsins,
þar sem hagsmunir þeirra rekast
á. Eftír síðustu heimsvaldastyijöld
kapitahsta tókst að bægja þýzka
auðvaldirru frá aðstöðu til þess að
geta orðið ræningi af fyrsta ftokki,
á heimsmælikvarða, og sú meðferð
á þýzkum kapítalisma, að stugga
honum frá iötunni og gera hann
aðeins að annarsflokks ræningja,
er orsökin til hins blöskranlega æð-
is, sem einkennir framferði hans
umfram önnur heimsveldi á þess-
um tíma. Munurinn á framferði
þýzku heimsvaldastefnunnar og a.
m. k. hinnar brezku og bandarisku
er hverjum manni augljós, það er
eins mikill munur og á hungruðum
úlfi, sem eltir allt lifandi uppi, á
fannbréiðum vetrarins, til að éta
það, og söddum rólegum úlfi í sum
arhlýium skógi þar sem veiði er
nóg.
Það heimsvaldastríð, sem við
lifum nú eru fyrst og fremst átök
hungraða þýzka úlfsins við hinn
sadda og feita bróður sirin, brezka
kapítalismarm. Þýzki kapítaUsminn
heimtar að fá aðstöðu til að arð-.
ræna heiminn, hvað sem það kost-
ar, eins og bræður hans. Hann
heimtar nýlendur, heimtar tæki-
færi til að fá að féfletta annars
flokks-ríki með fjármálavaldi,
heimtar heimsforustu sem auð-
valdsríki. Til að geta fylgt fram
þessari kröfu sinni sem fastast
hefur þýzki kapítalisminn samein-
að alla krafta hins þýzka þj'óðfé-
lags undir einn vilja, um eina
kröfu, lagt allt undir eitt spi.i,
gert alla hluti aðra að hégóma-
málum, gerzt reiðubúinn að fórna
öllum verðmætum þýzku þjóðar-
innar fyrir þá hugsjón að geta
orðið höfuðræningi heimsins.
Þessu takmarki nær hann ekki
nema með því að hnekkja hinum
gamla, gróna brezka kapítalisma,
sem skapazt hefur við ólíkar for-
sendur á mörgum öldum. Það er
þennan sjónleik sem kapítalistar
bjóða okkur upp á að skoða þau
misseri sem eru að líða. Við fáum
tækifæri til að sjá heimskapítai-
ismann opinbera fyrir okkur sitt
rökrétta innihald. Við sjáum þetta
meinvætti fyrir okkur í allri sinni
nekt og komumst að raun um að
morð og tortíming mannlegra
Verðmæta er hið eina sem það fær
áorkað, hið eina sem það skilur,
hið eina sem það táknar. Við viss-
um áður að normalt form kaítal-
ismans er stríð, stríð er eðli hans
og takmark í hinu smáa sem hinu
stóra. Og við vissum að þar sem
stríð    er    kapítalistiskt    normal-
ástand er allur kapítalistiskur friði
ur aðeins grimuklætt stríð. Nú
sjáum við heimskapítalismann
starfa að hundrað hundruðustu í
samræmi við eðli sitt. Við sjáum
að normalástand heimsvaldastefn-
unnar er heimsvaldastríð — og
getur aldrei orðið annað. Það er
óhugsanlegt að eðli, innihald eða
takmark kapítalismans geti
nokkru sinni orðið annað en þetta.
Þann dag sem stríð, múgmorð og
tortíming mannlegra verðmæta er
hætt að vera eðli og takmark kap-
ítalismans og heimsvaldastefnu
hans, þann dag er kapítalisminn
og heimsvaldastefnan liðin undir
lok.
Það hefur löngum verið stærsta
eynd mannanna að þeir voru
of góðir, of hrekklausir, of gæfir
og trúgjarnir, of ófúsir á að ætla
óvinum sínum íllt. Við þurfum '
ekki annað en virða fyrir okkiur
soldáta kapítalistanna. Við sjáum
heila heri mjakast áfram eins og
tröllaukna skepnu eftir þjóðvegum
Iandanna, teymda af agentum.
kapítalismans út i fíflsleg stríð
fyrir málstað kapítalistanna. En
höfum við þá rétt til að ásaka allt
þetta góða, einfalda og hrekklausa
fólk um að það aðhyllist málstað
kapítalista og heimsvaldasinna ?
Fjarri fer því. Múgurinn er í eðli
sínu einkennilega saklaus skepna,
það er ótrúlegt hvað ófyrirleitnir
agentar geta teymt hann langt
frá sínum eigin málstað, i^trúlegt
hve áróðursrugl kapítalista og
heimsvaldasinna getur villt honum
sýn íum einföldustu hluti. Ef nógic
svívirðilegir agentar hafa í senn
vald á hinum réttu sálfraðilegu
meiulum og kunna að nota pau,
er ekkert því til fyrirstöðu að þeir
geti teymt snauðan múginn út í
hvaða heimsku og voða sem vera
skal fyrir málstað heimsvalda-
sinna og til að vernda eignir kapí-
talista. Vitur maður hefur sagt
ið hermennska sé hin lægsta teg-
und þrælahalds sem mannkynið
þekkir, en það er einmitt þessi
þrælkun heilastarfseaiinnar, sem
kapítalistar framkvæma á múgn-
um með áróðri sínum, sem gerir
hermennsku í þagu þeirra ekki að-
eins lægstu tegund þrælahalds,
heldur hina  svívirðilegiuistu.
En það er athyglisvert um
mannlegt eðli, að þótt óvjnum
þjóðanna, kapítalistum og heims-
valdasinnum, geti tekizt með áróð-
ursrugli að sigrast á skynsemi
múgsins, gera heilastarfsemi hans
og ályktunargáfu sér undirgefna
eins og t. d. hinum óða þýzka
kapítalisma, nazismanum, hefur
tekizt við þýzku þjóðina, þá hef-
ur þó náttúran gætt manninn
öðru líffæri sem er að ýmsu leyti
gáfaðra en heilinn, eða getur að
minnsta kosti komið vitinu fyrir
hann þegar komið er í algert ó-
efni, og þetta líffæri er maginn..
Með útvarpi, blöðum, skólum,
kvikmyndum, bókum, kirkjum og
þviumlíku virðist mega teygja og
toga hjarta múgsins og heila til
fylgis við hinar fáránlegustu kenn
ingar kapítalista   og heimsvalda-
í D A G ep næsfsfDasti
9.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4