TÝmarit.is
Search | Titles | Articles | About | FAQ |
login | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ůjˇ­viljinn

and  
M T W T F S S
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Open in new window:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Vertical fit


Your browser does not support PDF files
Click here to view the page as JPG
Ůjˇ­viljinn

						Þriðjudagur 21-  desember  1943
Þ3t XV" ,j:j
Um kvikmyndir
Eg hef verið að lesa bók,
sem mikil unun er að. Hún er
um kvikmyndalist, heitir á
énsku The Film Sense og er
eftir Sergei Eisenstein, kvik-
myndahöfundinn fræga, er
samið hefur m. a. Potemkin,
Oktober og Alexander Nevskí.
Bókin hefur sérstaklega glatt
mig vegna eins: Það ritar
hana listamaður, sem hvorki
óttast vísindi, kenningar^ né
hugsun; listamaður, sem jafn
framt er vísindamaður í list-
um, ef svo mætti að orði kom
ast. Þekking hans takmarkast
ekki við kvikmyndagerðina
eina, heldur hefur hann
kynnt sér til samanburðar
aörar listgreinar, svo sem
skáldskap," tónlist og málara-
list. í hinum beztu kvikmynd-
um reyna einmitt snillingar
eins og Eisenstein að sam-
eina áhrif þeirra allra: orð,
lit og tón.
Það er eflaust ekki tilvilj-
un, að listamaðuríkvikmynda
gerð er jafnframt vísindamað
ur í sinni grein. Það er ekki
hægt að hrista fram úr. ermi
sinni aö semja.kvikmynd eins
og að yrkja kvæöi. Aö vísu
mun engu síður þurfa inrj.-
blástur, ef myndin á að verða
listaverk, en það gagnar ekki
innblásturinn einn. Kvik-
myndagerðin er afsprengi nú-
tímatækni og byggist á víð-
tækri þekkingu og samstarfi
margra manna. í gerð kvik-
mynda og teiknimynda er að
miklu leyti verið að brjóta nið
ur múrinn milli listar og vís-
inda.
Eg býst við, að fæstir bíó-
gestir geri sér ljóst hvemig
kvikmyndin verður til, jafn-
vel í einföldustu atriðum.
Ótal fjöldi einstakra ljós-
mynda af margvíslegum at-
vikum og fólki í margbreyti-
legu viðhorfi atvika er tengd-
ur í samfellda heild. Þessar
Tjósmyndir eru okkur sýndar
í óslitinni röð með þeim
hraða, er gefur þeim lifandi
h'f fyrir augum okkar á leik-
sviðinu. Hraðinn gefur þeim
líf, en það líf er reyndar sjón
•blekking.   Á   hverri  sekúndu
bregður fyrir tuttugu og fjór-
um myndum, svo að augaö'
greinir hvergi bil, eh finnst
hreyfingin   óslitin.
Þó að efni kvikmyndanna
sé einfaldar ljósmyndir, eins
og við getum séð á vegg eöa
í bók, þarf enginn að ætla,
að síður reyni á listamanns-
hæfileika.  Tengsl  hinna  ein-
stöku mynda í eðlilega list-
ræna heild verður hið raun-
verulega höfundarstarf,  þ.  e.
bygging kvikmyndarinnar. Þar
sem sýning hverrar myndar
tekur aöeins brot úr sekúndu,
er í senn sérstök tækni og list-
gáfa að samræma efnislegt
innihald og framsetningu á
hverju augabragði.
Við erum alin upp við eins-
konar óbeit á kvikmyndum.
Framleiðsla þeirra lenti í
höndum auðfélaga, sem hugs-
uöu eingöngu um gróða og
voru komin vel á veg að" eyði-
leggja allt listgildi þeirra. En
kvikmyndirnar urðu geysilegt
áhrifavald, og eru sú tegund
listar, sem nær langmest til,
almennings. Hefur margt ver-
ið rætt um siðspillandi áhrií
þeirra, enda hafa þær mjög
verið misnotaðar og eru eim.
En margt bendir til, að listin
beri hér sigur af hólmi og yfir-
ráð kvikmyndagerðarinnar
komist (víðar en í Sovétríkj-
unum) í hendur heiðarlegra
fyrirtækja, er takast muhi að
gera ,hana að list listanna.
Framfarir í þessari grein á
síðustu árum hafa verið stór-
kostlegar. Og í rauninni er
okkur með kvikmyndunum
opnaður nýr töfra- og
ævmtýraheimur, sem engin
list önnur getur birt manni
eins. í kvikmyndinni hverfa
takmarkanir rúms og tíma.
Hún fær áhorfendur til að
gleyma stund og stað og öll-
um .veraldlegum tálmunum.
Hún leikur sér að því að
flytja hann fram og aftur í
tímanum, eða teygja svo úr
augnablikinu, að hann fái að
dvelja við það og njóta þess
aö vild. Hún getur látið menn
svífa eins og dún í loftinu,
leyst upp öll form, upphafið
Norskar skáldsögur
Mýnd ur russnesKu KviKmyndinni  Tjapajeif.
Trygve Gulbranssen, Dag-
ur í Bjarnardal. Konráð
Vilhjálmsson íslenzkaði.
Akureyri 1943.
Saga Dags óðalshöfðingja í
skógardölunum er skemmti-
lestur og vekur eftirtekt
manns. Mann fram af manni
voru þeir Bjarnardalslangfeðg
ar harðsnúnir jarðeigendur,
stórbændur og veiðimenn,
hamrammir afreksmenn, sem
ekkert hræddust og báru æg-
ishjálm yfir byggðirnar jafnt
í eigin augum sem í hugmynd
um almúgans. Aðeins einn
gnséiir hærra, aðalsmaðurinn
duglausi á Borg, en veröur þó
að skríða í skjól Dags í Bjarn
ardal að lokum, eftir að auður
Holders stórkaupmanns í stór-
corginni er runninn til Dags
við mægð og hann orðinn eins
harðsnúinn fésýslumaður á
borgaravísu og hann var
veiöimaður áður.
Tvo kosti á sagan auk reyf-
aralegrar spenningar. ? Hún á
skemmtilegan búning eigi síö-
ur í þýðingunni en á norsku,
þótt sitt sé með hvoru móti,
og margar lýsingar einstakra
fyrirbrigða og manna. eru á-
gætar og sérlega norskar.
þyngdarlögmáliö og breytt
efnisheiminum í glitofinn
draum.    .
Skemmtilegt er til þess að
vita, að það er tæknikunnátta
mannsins, sem skapar hbnum
þennan nýja töfraheim list-
arinnar. Svo fjarri fer því, að
vélamenningin eyöileggi list-
hæfni mannsins! Hún gefur
einmitt listgáfu hans og hug-
myndaflugi nýjan byr undir
vængi. Hún gerir honum fært
að skapa nýja tegund listar,
sem að áhrifamætti og auð-
legð tekur öllu öðru fram.
Er við kynnumst störfum
manna eins og Eisensteins,
eða hinum fræga höfundi
teiknimyndanna, Walt Disn-
ey, getur okkur í svip fundizt
ljóðagerð eða málaralist vera
líkast barnslegu föndri, en
þegar við áttum okkur, get-
um við þó viðurkennt, að ein
mynd, eitt kvæði, séu þau lista-
mannsverk, fela í sér allan
auð, sem við getum óskað eft-
ir. Á þann hátt tekur ekki ein
listgrein annarxi fram.
Bók Eisensteins, sem kom
mér af stað út í þessar hug-
leiðingar, er vísindalegt verk.
Hún fjallar aðallega um bygg
ingu kvikmynda, en ég minn-
ist ekki þess að hafa nokkru
sinni lssið bók, sem varpar
eins skýru ljósi á alla list-
sköpun. Fyrsti þáttur bókar-
innar nefnist Orð og hug-
mynd, annar er um samband
milli tóns og litar, þriöji er
um tákn eða merkingu lita
og hinn fjórði um form og
inntak. Það er ánægjulegt að
kynnast listamanni sem þorir
að' gera sér fræöilega grein
fyrir list sinni, og hefur jafn
víðtæka reynslu og þekkingu.
Kr. E. A.
Tíguleg íslenzka, stuölum
skorðuö, orðmörg og nokkuð
ljóðræn einkennir bókina, en
til er þar norskt oröaíag. Bók-
•inni er happ aö fá þennan
búning í höndum Konráðs.
Síðari hlutar sögunnar í þýð-
ingu hans heita: Hvessir af
Helgrindum og Engin önnur
leið.
Þessi þáttur ættarsögunnar
gerist fyrir umbyltingarnar
um 1800, en aldarblær nært
ekki vel. T. d. eru ástalýsing-
ar síðalningsrómantík á ald-
ur við Gösta Berlings sögu.
Rómantík annars efnis pg
flótti hversdagsleiks í bókinni
dregur mig bæði og hrindir.
Norðmenn eru ólíkir okkur,
einkum í stjálbýium sveitum,
og í fjarskanum hrífur sér-
hver mynd þaðan. Stæling
Norömanna, langæ tryggð
eða þykkja, óðalshyggjan
nafntogaöa og ýmsar varð-
veizludyggðir mega vel vaxa
okkur marglyndum, reikulum
íslendingum í augum. En
ekki þurfa allir duttlungar
skáldsögu þessarar að vaxa
okkur í. augum.
Hin vesala mynd, sem höf.
dregur upp af almuga þjóðar
sinnar, má ekki skoöast sem
landkynning, þótt misvitrirís-
lenzkir          ritfregnahöfundar
leggi nú áherzlu á, að slík sé
vor ágæta frændþjóð. Almúg-
inn, héraösbúar, öfundar og
hatar menn, sem eru háir
vexti og vaskir, óttalausir og
bjargvættir hinna mörgu þrek
lausu. í hinum breiðu byggð-
um er enginn, sem skotið get-
ur björninn, þann djöful-
magnaða, né talað án kvik-
indisundirgefni við hégómlega
prestinn sinn, þann guðmagn-
aða, en þegar heilum söfnuði
gefst færi á syni bjamarban-
ans sem látið hafði fyrir þá
Hfið, brýzt út öfund þeirra
„eins og fjúkandi foss". Hrak-
yröi og högg af höndum og
fótum og síðan morötilraun
við piltinn eru þarna það,
sem auglýst er, að sé útrás
norskrar þjóðarsálar. Hin önn
ur útrás hennar er í reiði
þessa pilts við það tækifæri:
„Nú varð allt rautt, — eins
og fjúkandi eldslogar fyrir
augum hans. Hann gerði á
s]g eldsnögga hringsveiflu,
svo aö hópurinn fór undan á
hæli, og hendur hans gripu
harðar sem stáltengur, þann
fyrsta, sem hann gat fest
þær á, hóf hann á loft og
lamdi- með honum að gólfi
alla, sem fyrir urðu. — Loks
þeytti hann þeim, er hann
hélt í höndum, eins og
þvættu aö gólfi. — og þaut tií
dyra, hár og hnarreistur.  —
Allir  viku undan   ......   Nú
datt engum að nálgast hann".
Reyfarasögur tekur enginn
alvai-lega til lofs né lasts um
þióð, og sasra Gulbranssens er
reyfari á köflum. Ýkiur bess-
ar ei°;a að varpa lióma á Dag
og bá frændur, skugga á hér-
aðsmenn. Hver skilur tilgang-
i#
Iðnaðarmannafélagið í Reykja
vík hefur gefið út bók þessa
í tveim bindum. Bókin er 824
blaðsíður í stóru broti auk for-
mála og fjöída mynda. Ritstjóri
bókarinnar er dr. Guðmundur
Finnbogasori og skrifar hann
mikinn hluta hennar, en auk
hans skrifa hana fjöldi annarra
þekktra fræðimanna og rithöf-
unda.
Bók þessa gefur Iðnaðar-
mannafélagið í Reykjavík út til
minja um sjötíu og fimm ára af-
mæli þes*s, sem var 3. febrúar
1942. Er þetta vegleg og myndar
leg afmælisgjöf, sem afmælis-
barnið gefur þjóð sinni.
Ekki mun það ólíklegt, nð
ýmsir muni ætla eftir nafni bók
arinnar   að   dæma,   að   hér   sé         ;
um að ræða eins konar hand-
bók fyrir iðnaðarmenn, og að
þessi bók ætti aðeins erindi t.l
þeirra. En slíkt er mesti mis-
skilningur. Þessi bók á brýnt
erindi til allra þeirra íslendinga,
sem vilja þekkja sögu þjóðar
sinnar. Hér er rakin saga henn- .
ar allt fiá landnámstíð íil vorra
daga á skýran og skemmtileg-
an hátt.
Eg la's þessa bók eins og
skemmtileg:i skáldsögu. . Þetta
er þó ekki skáldsaga, neldur blá
kaldur i auuveruleiki úr menn-
ingar- og þrounarsögu þjóðar-
innar í baráttu hennar fyrir til-
veru sinni. En ævintýralegur er ,
hann, þessi menningarþáttur
sögu vorrar, þegar þess er gætt
við hvaða skilyrði hann gerist;
þar sem þjóðin þjáist „undir
fargi fátæktar" öldum saman
og hefur ekki nema mjög ónóg
an og einhæfan efnivið, og ó-
fullkomin verkfæri til iðju sinn
ar. En hagleikur og snilli hug-
ár og handa lifa með þjóðinni
gegnum allar þrengingar fá-
tæktar og fábreytni. Og þegar
efnahagur rýmkast og sambönd
við aðrar þjóðir aukast, á þjóð-
in heilum her á að skipa, sem
vill neyta hagleiks síns á fjöl-
breyttara efni og með fullkomn-
ari verkfæri en áður þekktust,
og hefja tómstundaföndur for-
feðra og mæðra í æðra veldi,
svo íslenzkum iðnaði megi bráð-
Framh.   á   5.   síðu.
inn? Hver botnar í stíma-
braki höfundarins við að gera
fínustu hofróður borgarinnar,
hverja eftir aöra, að ofur-
mennamæðrum uppi í Bjarn-
ardal? Hvaðá nauðsynjaerindi
átti auður Teresu s.órkaup-
mannsdóttur þangað til a3
gera Dag enn göfugri auð-
mann en hann var? Er þetta
broddborgaraumstang höfund j
arins undirbúningur þess, að
spá Önnu gömlu' fái að ræt-
azt, að ættin skuli „komast
svo hátt sem komizt veröur"?
— Sú er víst eina aðferð borg-
arastéttar að búa til 'sannar-
legan þjóðarfrelsara. En yér
óguðlegir segjum: Gef oss
heldur Barrabas. Einhver]ir
gætu jafnvel lagzt svo lágt að
segja: Gef oss heldur Sturlu í
Vogum.
Björn Sigfússon.
					
Hide thumbnails
Page 1
Page 1
Page 2
Page 2
Page 3
Page 3
4-5
4-5
Page 6
Page 6
Page 7
Page 7
Page 8
Page 8