Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						Miðvikudagur 27. ágúst 1958 — ÞJÖÐVILJINN —  (7

Einn er sá Akurnesingur

sem áreiðanlega er allra

manna fróðastur um söguleg-

ar heimildir að því er við _

kemur Akranesi fyrr og síðar,

enda hefur hann um tugi ára

unnið að því að skrásetja sögu

Akraness. Hefur hann nú þeg-

ar unnið mikilvægt og merki-

legt starf á þessu sviði. Mað-

urinn er Ólafur B. Bj"rnsson

rithöfundur.

Hann er Akurnesingur

Ólafur er fæddur á Akra-

nesi 6. júlí 1895 og 'hefur

dvalið hér alla ævi. Hann

gérðist aldrei sjómaður, en

bróðir hans Bjarni Ólafsson,

senl var afburða skipstjóri og

kappsfullur sjósóknari f ékk

Ólaf til þess að annast fram-

kvæmdir fyrir sig í landi.

Ráku þeir bræður ásamt

frænda þeirra Níelsi Krist-

mannssyni um tugi ára um-

fangsmikla verzlun og útgerð

hér á Akranesi, þar sem þeir

gerðu út stærri og smærri

skip. Verður sú langa, og að

ýmsu leýti merkileg saga ekki

sögð hér.

Hending réði þessii spjalli

AJL7v ár hefur Ólafur gefið

út:> merkiiegt tímarit. Þótt

hann hafi gefið því nafnið

Akranes, er hvert hefti þess

ekki nema að litlu leyti bund-

ið viðstaðinn Akranes. Þar

er að finna greinar um hin

margvíslegustu efni auk þátta

úr sögu Akraness, má þar til

nefna: ÆJvisögu Geirs kaup-

manns Zoega, síra Friðriks

Friðrikssonar og minningar-

greinar ,um marga merka

brautryðjendur og athafna-

menn. Þar eru greinaflokkar

um ýmsar verstöðvar, svo sem

Vestmannaeyjar, Suðurnes og

Siglufjörð o.fl. staði. Þar er

sögð saga elliheimila lands-

ins, saga Reykjalundar, þar

sem einnig er stiklað á stóru

um varnir gegn berklaveik-

inni. Þættir úr sögu leiklistar

á íslandi og sögu Þjóðleik-

hússins. Þarna má finna

greinaflokka um heilbrigðis-

og menningarmál, bankamál,

kirkjumál og kvikmyndir

framfarir og framtíðarverk-

efni utan lands og innan.

Erindi mitt til Ölafs að

þessu sinni var einmitt að

biðja hann að fletta upp fyrir

mig grein um ákveðið efni í

þessu merkiiega riti, og með

hliðsjón af því sem nú hefur

verið sagt, þarf engan að

undra þótt það ætti sér stað.

Þetta var auðsótt mál, og

ég fann það sem ég var að

sækjast eftir og hafði not af

því. Öll er skrifstofa — vinnu-

herbergi — Ólafsfull af bók-

um og bFðum, í hillum, á

borðum og í st"flum á gólf-

inu. Ég spurði hann hvað hinn

mikli fjöldi bréfabinda hefði

inn að halda. Hvort það væri

allt efni í skammir um okkur

sósíalista og átmatur fyrir

Morgunblaðið ?

Ólafur sagði skjótlega, að

það sæti ekki á mér að vera

að spila mig sósíalista, því að

það væri bara í nösunum en

ekki í praxis. Og enda þó

að Mogginn stæði hjarta sínu

nær en Þjóðviljinn, virtist

hann lifa góðu lifi án þeirra

lífgrasa er hann legði hon-

um til. Nei, Ólafur sagði að

allar þessar möppur, sem

væru nokkrir metrar á lengd,

Ólaftir B. Björnsson við skrifborð sitt

og stórir staflar af öðrum

blöðum og sneplum, væri allt

saman gögn að þeim hluta af

sögu Akraness sem enn væri

óunnið úr, eða aðeins í upp-

kasti.

Ýmislegt vissi ég um elju

Ólafs B. Björnssonar, en er ég

Hvenær hófust rítstörf þín?

Það fyrsta er nú vart hægt

að kalla því nafni. Ungmenna-

félag Akraness var stofnað

1910. Það gaf út skrifað blað

er hét Morgunroðinn. Ég

skrifaði dálítið í það og var

stundum í ritstjórn þess. Það

genr

sigsjálft

Viðtal við Ólaf B. Bjömsson, rithbfund

sá þetta varð ég fyrst forvit-

inn og ásetti mér nú að leika

á Ólaf — þótt ekki sé það

auðgert — og láta hann nú

einu sinni mata Þjóðviljann,

en elá Moggann út, því að

langt er a.m.k. síðan Mogg-

inn hefur birt viðtal við Ólaf.

Frá 1916 hefur Ólafur

Bj;rnsson verið í fararbroddi

um atvinnu-, menningar- og

framfaramál þessa bæjar og

hafa þau jafnframt verið aðal

verkefni hans. Það sem hann

þegar hefur afrekað á ritvell-

inum, og það sem felst í þeim

óunna efnivið sem hér var

nefndur, bendir þvi til, að

ekki hafi hann öft verið iðju-

laus, eða látið næðisstundirn-

ar ónotaðar. Ég bað því Ólaf

að lofa mér að bera upp við

hann nokkrar epurningar. Ól-

afur sagðist vera vanari því

að spyrja aðra spjörunum úrv

en hafa minni áhuga fyrir að

svara pólitískum spekulöntum.

Ég sagðist fyrst vilja beina

spurningum mínum að hans

aðal áhugaefni, og þá var

þetta auðvitað auðsótt ¦mál'frá

hendi Ólafs, enda er hann

alltaf ljúfur og léttur í máli.

Hér koma svo spurningarnar:

var um félagsmál og hugðar-

efni þessarar miklu hreyfing-

ar, og ejaldnast undir nafni.

Ég var snemma kvaddur til

ýmissa félagsmála og al-

mennra starfa, og það varð

til þess að ég skrif-

aði við og við um ákveð-

in mál í landsmálablöðin.

Stundum var ég beinlínis beð-

inn að skrifa um ákveðin efni

sem efst voru á baugi innan-

héraðs eða almennt.

Hver voru tildrög þess að

þú fórst að  rita sögu

Akraness?

Mér þótti snemma vænt um

heimahagana og langaði til að

skyggnast um hin sögulegu

rök er að baki lægju. Ég fór

að grafast fyrir um ritaðar

heimildir, en þær voru fáar

finnanlegar. Ég leitaði á vit

vinar míns og nágranna As-

mundar á Háteigi, eem var

einstakur fræðaþulur og stál-

minnugur, þótt ekkert festi

hann á pappír. Margt af þvi

sem Asmundur sagði mér frá

fannst mér að ekki mætti

gleymast, lagði ég það vel á

minnið, og skrifaði sumt af

því niður.  Þá komst ég yfir

erindi er Hallgrímur í Guð-

rúnarkoti flutti um lífið i

Skaganum í 100 ár, en það

flutti hann í barnaskólanum

1889. Þetta var hið merkileg-

asta erindi, og er þar sagt

frá furðu mörgu í ekki lengra

máli. Mér þótti vænt um Hall-

grím, sem var merkilegur

maður og langt á undan sam-

tíð sinni. Mér þótti líka vænt

um þetta erindi. í upphafi

máls síns segir Hallgrímur

m.a. svo; eftir að hafa rætt

um sögulegan heimildaskoi't

að því er Akranes snertir:

„Þetta frásagnarleysi er líka

eðlilegt, því hér hafa aldrei

búið neinir fyrirtaksmenn

hvorki í orði né verki — en

einstakir menn og þjóðirnar

hefja bæina og löndin. Sem

sagt, hafa aldrei í Skaganum

verið fram yfir miðja þessa

öld neinir menn, sem kveðið

hefur að. Enginn lærður mað-

ur, hvorki til munns né

handa, enginn embættismaður

búið þar, ekki svo mikið sem

presturinn, ekkert skáld, sem

plássið hefði getað borið

minjar um í bæjarrímu eða

formannavisum, eða nokkrar

ritsmíðar sem getandi eé".

Þetta þótti mér miklar öfg-

ar og næsta ótrúlegt, að ekk^

ert væri um Akranes eða Ak-

urnesinga að: segja. fram að

þessum tíma. Ýtti þetta sjálf-

sagt undir mig að kanna bet-

ur heimildir hér að lútandi.

Komst ég fljótt að því að

þetta var ofsagt, þótt á þessu

sviði væri ekki um auðugan

garð að gresja. Þá var og

fleíra frásagnar\rert frá síð-

ari hluta 19. aldar, en Hall-

grímur gat komið fyrir í sína

ágæta erindi.

Hvernig var svo þes&u tekið?

Það var misjafnt segir

Ólafur. Mér famist flestir

vera áhugalausir um þessi

efni. Eins og þeim kæmi þetta

ekkert við og það skipti engu

máli, hvorki fyrir nútíð eða

framtíð. Mér fannst margir

vera á máli Hallgríms, um að

hér hef ði eiginlega aldrei neitt

gerzt sem í frá3vgur væri fær-

andi. Einstaka menn og konur

fann ég þó sem voru brenn-

andi í ardanum, og vildu allt

gera til þess að auðvelda mér

þetta starf og'hvetja.

Það er komið út ft'rsta bindi

af sögu Akraness.? —

En hvað verða bindin mörg?

Já og  2.   bindið  er  fullsett

og kemur út í haust.

Bindin verða að minnsta

kosti fimm, ef ég hef tækifæri

til að halda áfram. En ég

býst við að þau verði ekki

f;eiri ei tvö, vegna þess hve

salan í 1. biniinu hefur verið

lítil, því að út lítur fyrir að

of fáir einstaklingar hér og

¦ þá ekki síður bæjarfélagið

hafi hug á að virða og

viðurkenna það verk sem hér

er verið að vinna. Ég anna

'því ekki einn að halda áfram

að óbreytum aðstæðum.

Var nolka:- prenísr.iiðja hér?

Nei, hér var engin prent-

smiðjd. Aldamótamennirnir

hafa þc eklii verlð alveg iðju-

lausir, svo að ýmsu hefur

þokað í áttina á því tímabili

sem þegar er liðið af öldinni.

Skriffinnskan hefur aukizt

mikið á þessari öld. Það er

margt sem nútíminn heimtar

að fært sé í form og letur.

Fólkinu hefur f.i"lgað mikið á

þessari öld. Bærinn fékk bæj-

arréttindi 1942. Me-in drevmdi

etóra drauma um framiíð bæj-

arins á sjávarbakkamun, með

hið víðáttumikla byggilega

land að baki.

Fyrst 1915 var stofnað hér

blaðfélag, og ég, þá tvítug-

ur að aldri, beðinn að veita

því aðalforstöðu. Því neitaði

ég algerlega, og mátti segja

að ekkert yrði úr framkvæmd-

um. Oftar var ymprað á þessu

við mig, en ég færðist alltaf

undan. 1 marzmánuði 1942

komu eftirtaldir fjórir menn

sér saman um að gera tilraun

til að hefja hér blaðaútgáfu:

Arnljótur Guðmundsson bæj-

arstjóri, Jón Arnason, Óðinn

Geirdal og ég. I þessu sam-

bandi taldi ég nauðsynlegt að

freista þess að fá hingað

prentsmiðju. Ég taldi og litl-

ar líkur til að það gæti bori5

sig f járhagslega með svo litlu

upplagi sem þáverandi Akur-

nesingar myndu kaupa af

elíku  blaði.

Þegar í upphafi lofaði ég

að eiga þann eina hlut í þess-

ari útgáfu, að hafa jafnan til-

tækan þátt úr sögu Akranesa

í hvert blað. Þetta varð fl.iótt

vinsælt — utanbæjar og inn,-

an. Það lifnaði smátt og

smátt nokkur áhugi fyrir h:nu

sögulega efni. Ekki aðeins

Akurnesinga, heldur ýmissa ó-

viðkomandi og ókunnuTra

manna, eem hafa sérstakan á-

huga fyrir mannfræði og

sögulegum fróðleik. Hafa vin-

sældir og álit blaðsins e';ki

sízt byggzt á þessum þatti

þess.

Við brutumst í að fá hiig-

að prentsmið.iu í október

1942. Atti Vilhjálmur Rvar

Jóhannsson í Rvík nokbrai

gamlar vélar er hann Pntti

hingað og stofnsettu eftirt ld-

ir menn Prentverk Akranc^s:

Svan, Arnljótur, Þorgeir .Tós-

efsson og ég. í þessum véVam

var t.d. fyrsta hraðpre^^ ~?m

flutt var til lands'ns 18^9 ai

Birni Jónesyni, (föður Svr'ns

B.iörnssonar forseta). Árit

1945 kevpti Svan af okkui

prentsmið.iuna og flutti han;

aftur til Reykjavíkur.

Enn lifði blaðið Akranes og

mér fannst óhugsandi ac

halda því lengi úti án hoss

að hægt væri að prent^ ]-ai

hér    heima.    Það    eýndi    si§

Framhald  á   10.  síðu.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12