Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						Miðvikudagur 27. ágúst 1958 — ÞJÖÐVILJINN —  (7
Einn er sá Akurnesingur
sem áreiðanlega er allra
manna fróðastur um söguleg-
ar heimildir að því er við _
kemur Akranesi fyrr og síðar,
enda hefur hann um tugi ára
unnið að því að skrásetja sögu
Akraness. Hefur hann nú þeg-
ar unnið mikilvægt og merki-
legt starf á þessu sviði. Mað-
urinn er Ólafur B. Bj"rnsson
rithöfundur.
Hann er Akurnesingur
Ólafur er fæddur á Akra-
nesi 6. júlí 1895 og 'hefur
dvalið hér alla ævi. Hann
gérðist aldrei sjómaður, en
bróðir hans Bjarni Ólafsson,
senl var afburða skipstjóri og
kappsfullur sjósóknari f ékk
Ólaf til þess að annast fram-
kvæmdir fyrir sig í landi.
Ráku þeir bræður ásamt
frænda þeirra Níelsi Krist-
mannssyni um tugi ára um-
fangsmikla verzlun og útgerð
hér á Akranesi, þar sem þeir
gerðu út stærri og smærri
skip. Verður sú langa, og að
ýmsu leýti merkileg saga ekki
sögð hér.
Hending réði þessii spjalli
AJL7v ár hefur Ólafur gefið
út:> merkiiegt tímarit. Þótt
hann hafi gefið því nafnið
Akranes, er hvert hefti þess
ekki nema að litlu leyti bund-
ið viðstaðinn Akranes. Þar
er að finna greinar um hin
margvíslegustu efni auk þátta
úr sögu Akraness, má þar til
nefna: ÆJvisögu Geirs kaup-
manns Zoega, síra Friðriks
Friðrikssonar og minningar-
greinar ,um marga merka
brautryðjendur og athafna-
menn. Þar eru greinaflokkar
um ýmsar verstöðvar, svo sem
Vestmannaeyjar, Suðurnes og
Siglufjörð o.fl. staði. Þar er
sögð saga elliheimila lands-
ins, saga Reykjalundar, þar
sem einnig er stiklað á stóru
um varnir gegn berklaveik-
inni. Þættir úr sögu leiklistar
á íslandi og sögu Þjóðleik-
hússins. Þarna má finna
greinaflokka um heilbrigðis-
og menningarmál, bankamál,
kirkjumál og kvikmyndir
framfarir og framtíðarverk-
efni utan lands og innan.
Erindi mitt til Ölafs að
þessu sinni var einmitt að
biðja hann að fletta upp fyrir
mig grein um ákveðið efni í
þessu merkiiega riti, og með
hliðsjón af því sem nú hefur
verið sagt, þarf engan að
undra þótt það ætti sér stað.
Þetta var auðsótt mál, og
ég fann það sem ég var að
sækjast eftir og hafði not af
því. Öll er skrifstofa — vinnu-
herbergi — Ólafsfull af bók-
um og bFðum, í hillum, á
borðum og í st"flum á gólf-
inu. Ég spurði hann hvað hinn
mikli fjöldi bréfabinda hefði
inn að halda. Hvort það væri
allt efni í skammir um okkur
sósíalista og átmatur fyrir
Morgunblaðið ?
Ólafur sagði skjótlega, að
það sæti ekki á mér að vera
að spila mig sósíalista, því að
það væri bara í nösunum en
ekki í praxis. Og enda þó
að Mogginn stæði hjarta sínu
nær en Þjóðviljinn, virtist
hann lifa góðu lifi án þeirra
lífgrasa er hann legði hon-
um til. Nei, Ólafur sagði að
allar þessar möppur, sem
væru nokkrir metrar á lengd,
Ólaftir B. Björnsson við skrifborð sitt
og stórir staflar af öðrum
blöðum og sneplum, væri allt
saman gögn að þeim hluta af
sögu Akraness sem enn væri
óunnið úr, eða aðeins í upp-
kasti.
Ýmislegt vissi ég um elju
Ólafs B. Björnssonar, en er ég
Hvenær hófust rítstörf þín?
Það fyrsta er nú vart hægt
að kalla því nafni. Ungmenna-
félag Akraness var stofnað
1910. Það gaf út skrifað blað
er hét Morgunroðinn. Ég
skrifaði dálítið í það og var
stundum í ritstjórn þess. Það
genr
sigsjálft
Viðtal við Ólaf B. Bjömsson, rithbfund
sá þetta varð ég fyrst forvit-
inn og ásetti mér nú að leika
á Ólaf — þótt ekki sé það
auðgert — og láta hann nú
einu sinni mata Þjóðviljann,
en elá Moggann út, því að
langt er a.m.k. síðan Mogg-
inn hefur birt viðtal við Ólaf.
Frá 1916 hefur Ólafur
Bj;rnsson verið í fararbroddi
um atvinnu-, menningar- og
framfaramál þessa bæjar og
hafa þau jafnframt verið aðal
verkefni hans. Það sem hann
þegar hefur afrekað á ritvell-
inum, og það sem felst í þeim
óunna efnivið sem hér var
nefndur, bendir þvi til, að
ekki hafi hann öft verið iðju-
laus, eða látið næðisstundirn-
ar ónotaðar. Ég bað því Ólaf
að lofa mér að bera upp við
hann nokkrar epurningar. Ól-
afur sagðist vera vanari því
að spyrja aðra spjörunum úrv
en hafa minni áhuga fyrir að
svara pólitískum spekulöntum.
Ég sagðist fyrst vilja beina
spurningum mínum að hans
aðal áhugaefni, og þá var
þetta auðvitað auðsótt ¦mál'frá
hendi Ólafs, enda er hann
alltaf ljúfur og léttur í máli.
Hér koma svo spurningarnar:
var um félagsmál og hugðar-
efni þessarar miklu hreyfing-
ar, og ejaldnast undir nafni.
Ég var snemma kvaddur til
ýmissa félagsmála og al-
mennra starfa, og það varð
til þess að ég skrif-
aði við og við um ákveð-
in mál í landsmálablöðin.
Stundum var ég beinlínis beð-
inn að skrifa um ákveðin efni
sem efst voru á baugi innan-
héraðs eða almennt.
Hver voru tildrög þess að
þú fórst að  rita sögu
Akraness?
Mér þótti snemma vænt um
heimahagana og langaði til að
skyggnast um hin sögulegu
rök er að baki lægju. Ég fór
að grafast fyrir um ritaðar
heimildir, en þær voru fáar
finnanlegar. Ég leitaði á vit
vinar míns og nágranna As-
mundar á Háteigi, eem var
einstakur fræðaþulur og stál-
minnugur, þótt ekkert festi
hann á pappír. Margt af þvi
sem Asmundur sagði mér frá
fannst mér að ekki mætti
gleymast, lagði ég það vel á
minnið, og skrifaði sumt af
því niður.  Þá komst ég yfir
erindi er Hallgrímur í Guð-
rúnarkoti flutti um lífið i
Skaganum í 100 ár, en það
flutti hann í barnaskólanum
1889. Þetta var hið merkileg-
asta erindi, og er þar sagt
frá furðu mörgu í ekki lengra
máli. Mér þótti vænt um Hall-
grím, sem var merkilegur
maður og langt á undan sam-
tíð sinni. Mér þótti líka vænt
um þetta erindi. í upphafi
máls síns segir Hallgrímur
m.a. svo; eftir að hafa rætt
um sögulegan heimildaskoi't
að því er Akranes snertir:
„Þetta frásagnarleysi er líka
eðlilegt, því hér hafa aldrei
búið neinir fyrirtaksmenn
hvorki í orði né verki — en
einstakir menn og þjóðirnar
hefja bæina og löndin. Sem
sagt, hafa aldrei í Skaganum
verið fram yfir miðja þessa
öld neinir menn, sem kveðið
hefur að. Enginn lærður mað-
ur, hvorki til munns né
handa, enginn embættismaður
búið þar, ekki svo mikið sem
presturinn, ekkert skáld, sem
plássið hefði getað borið
minjar um í bæjarrímu eða
formannavisum, eða nokkrar
ritsmíðar sem getandi eé".
Þetta þótti mér miklar öfg-
ar og næsta ótrúlegt, að ekk^
ert væri um Akranes eða Ak-
urnesinga að: segja. fram að
þessum tíma. Ýtti þetta sjálf-
sagt undir mig að kanna bet-
ur heimildir hér að lútandi.
Komst ég fljótt að því að
þetta var ofsagt, þótt á þessu
sviði væri ekki um auðugan
garð að gresja. Þá var og
fleíra frásagnar\rert frá síð-
ari hluta 19. aldar, en Hall-
grímur gat komið fyrir í sína
ágæta erindi.
Hvernig var svo þes&u tekið?
Það var misjafnt segir
Ólafur. Mér famist flestir
vera áhugalausir um þessi
efni. Eins og þeim kæmi þetta
ekkert við og það skipti engu
máli, hvorki fyrir nútíð eða
framtíð. Mér fannst margir
vera á máli Hallgríms, um að
hér hef ði eiginlega aldrei neitt
gerzt sem í frá3vgur væri fær-
andi. Einstaka menn og konur
fann ég þó sem voru brenn-
andi í ardanum, og vildu allt
gera til þess að auðvelda mér
þetta starf og'hvetja.
Það er komið út ft'rsta bindi
af sögu Akraness.? —
En hvað verða bindin mörg?
Já og  2.   bindið  er  fullsett
og kemur út í haust.
Bindin verða að minnsta
kosti fimm, ef ég hef tækifæri
til að halda áfram. En ég
býst við að þau verði ekki
f;eiri ei tvö, vegna þess hve
salan í 1. biniinu hefur verið
lítil, því að út lítur fyrir að
of fáir einstaklingar hér og
¦ þá ekki síður bæjarfélagið
hafi hug á að virða og
viðurkenna það verk sem hér
er verið að vinna. Ég anna
'því ekki einn að halda áfram
að óbreytum aðstæðum.
Var nolka:- prenísr.iiðja hér?
Nei, hér var engin prent-
smiðjd. Aldamótamennirnir
hafa þc eklii verlð alveg iðju-
lausir, svo að ýmsu hefur
þokað í áttina á því tímabili
sem þegar er liðið af öldinni.
Skriffinnskan hefur aukizt
mikið á þessari öld. Það er
margt sem nútíminn heimtar
að fært sé í form og letur.
Fólkinu hefur f.i"lgað mikið á
þessari öld. Bærinn fékk bæj-
arréttindi 1942. Me-in drevmdi
etóra drauma um framiíð bæj-
arins á sjávarbakkamun, með
hið víðáttumikla byggilega
land að baki.
Fyrst 1915 var stofnað hér
blaðfélag, og ég, þá tvítug-
ur að aldri, beðinn að veita
því aðalforstöðu. Því neitaði
ég algerlega, og mátti segja
að ekkert yrði úr framkvæmd-
um. Oftar var ymprað á þessu
við mig, en ég færðist alltaf
undan. 1 marzmánuði 1942
komu eftirtaldir fjórir menn
sér saman um að gera tilraun
til að hefja hér blaðaútgáfu:
Arnljótur Guðmundsson bæj-
arstjóri, Jón Arnason, Óðinn
Geirdal og ég. I þessu sam-
bandi taldi ég nauðsynlegt að
freista þess að fá hingað
prentsmiðju. Ég taldi og litl-
ar líkur til að það gæti bori5
sig f járhagslega með svo litlu
upplagi sem þáverandi Akur-
nesingar myndu kaupa af
elíku  blaði.
Þegar í upphafi lofaði ég
að eiga þann eina hlut í þess-
ari útgáfu, að hafa jafnan til-
tækan þátt úr sögu Akranesa
í hvert blað. Þetta varð fl.iótt
vinsælt — utanbæjar og inn,-
an. Það lifnaði smátt og
smátt nokkur áhugi fyrir h:nu
sögulega efni. Ekki aðeins
Akurnesinga, heldur ýmissa ó-
viðkomandi og ókunnuTra
manna, eem hafa sérstakan á-
huga fyrir mannfræði og
sögulegum fróðleik. Hafa vin-
sældir og álit blaðsins e';ki
sízt byggzt á þessum þatti
þess.
Við brutumst í að fá hiig-
að prentsmið.iu í október
1942. Atti Vilhjálmur Rvar
Jóhannsson í Rvík nokbrai
gamlar vélar er hann Pntti
hingað og stofnsettu eftirt ld-
ir menn Prentverk Akranc^s:
Svan, Arnljótur, Þorgeir .Tós-
efsson og ég. í þessum véVam
var t.d. fyrsta hraðpre^^ ~?m
flutt var til lands'ns 18^9 ai
Birni Jónesyni, (föður Svr'ns
B.iörnssonar forseta). Árit
1945 kevpti Svan af okkui
prentsmið.iuna og flutti han;
aftur til Reykjavíkur.
Enn lifði blaðið Akranes og
mér fannst óhugsandi ac
halda því lengi úti án hoss
að hægt væri að prent^ ]-ai
hér    heima.    Það    eýndi    si§
Framhald  á   10.  síðu.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12