Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						f erð, að haettj pflagríma. Nú voru sem sé

hðin rétt 50 ár síðan Sigurður skrifaði

fyrsta verk sitt um Orkneyinga sögu.

Hann var þá enn við háskólanám, þegar

ritgerð hans um söguna birtist í Aarb^g-

er for Nordisk Oldkyndighed og Historie,

árið 1912. Um næstu fjögur árin bjó

hann svo Orkneyinga sögu undir prent-

un, en saga þessi var samin af óþekktum

íslendingi einhvern tíma um aldamótin

1200. Útgáfa Sigurðar er nú orðin nær

hálfrar aldar gömul, en allt um það er

hún enn eina vísindalega útgáfa sögunn-

ar. Og í þessa för tók Nordal með sér

eintak sitt af þessu prýðisverki, og var

það helzti leiðarvísir okkar um eyjarnar

og dýrmætasti gripurinn í farangri okk-

ar.

í>ótt    Siigurður    Nordal    þekki    sögu

Orkneyja og jarlanna út í yztu    æsar

A fornum slóðum víkinga

Eftir   Magnús   Magnússon

Um miösumarsleytið árið 1962

tóku fjórir íslendinqar sér á hend-

að heimsækja Orkneyjar oq Hjalt-

land, hin fornu víkinqabœli, sem

eru svo kunn af íslenzkum frá-

söqnum. För þessi var farin í

kónnunarskyni, þvi aö fjórmenn-

ingunum lék huqur á aö skoöa

eiqin auqum ýmsa staöi oq mann-

virki, sem'þeir höföu áöur kynnzt

af lýsinqum Orkneyinqa söqu oq

öðrum íslenzkum heimildum. —

Ferðalanqarnir voru þeir Siqurð-

ur Nordal, Siqursteinn Maqnús-

son, Hermann Pálsson oq Maqnús

Maqnússon. — Um förina birti

Maqnús síðan framhaldsþœtti í

„The Scotsman", oq nú hefur

hann leyft Lesbókinni að fœra

lesendum þessa frásöqn í íslenzkri

þýðinqu.

FYRSTI  HLUTI

V

IÐ vorum fjórir í þessum

leiðangri, og okkur fannst

við vera í pílagrímsför á vit löngu

liðinnar tíðar, að sækja heim nor-

ræna gullöld. Víkingar höfðu endur

fyrir löngu eytt ævi sinni og ann-

arra manna á þessum eyjum og lát-

ið eftir sig ýmiss konar minjár, sem

í hugum íslendinga eru í ætt við

helga dóma kristinna manna. Og

sjálfar eyjarnar voru helgaðar af

langri dvöl norrænna manna, og

frásagnir af líferni þeirra eru

, geymdar í helgum bókmenntum ís-

lendinga: fornsögunum. Við héldum

til Hjaltlands og Orkneyja með

gömul bókfell að leiðarsteini og

þræddum forna stigu eftir forsögn

Orkneyinga sögu og Heimskringlu,

en ávallt höfðum við í huga það

markmið okkar að kynnast ekki ein-

ungis þessum eylöndum, heldur

Einnig hinni löngu sögu þeirra. Við

yerðum með annan fótinn í fornöld-

inni, þegar norrænir menn voru víð-

förlasta þjóð heimsins, og skip

þeirra voru gestir á f jarlægum stöð-

íuim um norðurhvel jarðar, frá

Svartahafi og fljótum' Garðaríkis í

austri og allt vestur að Vínlands-

ntröndum, frá Svalbarða í norðri og

suðurað sólbökuðum ströndum Mið-

Jarðarhafs, í leiðangri • okkar til

Hjaltlands  og  Orkneyja  erum  við

því ekki einungis að kynnast nýjum

löndum og nýjum himni, heldur

einnig fornum og horfnum tímum.

Leið okkar liggur í norður og aftur

til horfinna kynsdóða. Við látum

okkur berast aftur um margar ald-

ir og veljum okkur áningarstað á

dögum Snorra goða og Ara fróða,

í þann mund sem jarlar réðu blóm-

legu menningarríki norður í eyjum.

¦£». heitum júnídegi kneyfum við

hestaskál í Edinborg og biðjum heilagan

Magnús Eyjajarl að beina farir okkar

og skila ofckur heim aftur heilum á

húfi og þó margfróðari en áður. Fram-

undan er þrjú hundruð kílómetra löng

ferð til-Víkur á Norður-Skotlandi. Ek-

ið er úr hlaði, og ég er setztur við

stýri á fjögramannafarinu mínu.

Ég hlakkaði gríðarmikið til þessarar

ferðar, og olli það ekki sízt, að við hlið

mér í bílnum sat prófessor Sigurður

Nordal, sem er lærðastur allra núlifandi

manna í norrænum fræðum. Á betri

förunaut varð ekki kosið til slíkrar

ferðar. Og mér fannst ekki laust við, að

Sigurði sjálfum fyndist mikið til um

þá stund, er við dreyptum á konjakinu

til fararheilla og ræddum um væntanlega

Siguröur Nordal.

og svo þá staði, sem bókin nefnir, þá

hafði hann aldrei fyrr komið til Orkn-

eyja. í eitt skipti hafði hann borið upp

að ströndum Hjaltlands. Það var árið

1918, þegar hann tók sér fari með skipi frá

Aberdeen til Björgvinjar og kastað var

akkerum úti fyrir Léirvik, en vegna

styrjaldarinnar var farþegum ekki leyft

að fara í land.

K

Majjnús Afagnússon.

lú er Sigurður Noi-dal rösklega

hálfáttræður að aldri, þegar hann heim-

sækir í fyrsta sinni þá mörgu sögustaði

í eyjunum, sem hann þekkir svo vel af

Flateyjarbók og öðrum skinnbókum

fornum. Þekking hans á eyjunum er

bundin við þá tíma, ér norrænir jarlar

réðu, yfir öllum Suðureyjum og drjúg-

um hluta af meginlandi Skotlands, auk

Orkneyja og Hjaitlands. Á þeim tíma lá

jafnvel við, að jarlarnir næðu yfirráðum

yfir s.tórum svæðum í Evrópu, eins og

ég mun rifja upp síðar.

Annar af  fjórmenningunum  er   Her-

mann Pálsson, dósent í íslenzku vig há-

skólann i Edinborg og einhver bezti ís-

lenzki fræðimaðurinn í hópi yngri kyn-

slóðar. Hann er einnig vel að sér i kelt-

neskum fræðum og hafði lokið háskóla-

prófi bæði í Reykjavík og Dyflinni.

Þessir tveir menn áttu að túlka hinar

fornu frásagnir fyrir okkur hinum tveim,

föður minum óg mér, og verður það ekki

af þeim skafið, að þeim tókst þetta hlut-

verk at mikilli prýði, en annars var

verkaskipting okkar sú, að faðir minri

átti að sjá um allan undirbúning q,a íjár-

reiður, og innti hann þau störf af hendi

með mikilli röggsemi.

u,

'm margar aldir má svo heila, að

fornsögur hafi verið lifæð íslenzkrar

menningar. Meðan bókmenntir voru enn

að mestu leyti sérréttindi aðalsstétta og-

konungahirða úti í Evrópu og bækur

voru gerðar handa yfirstéttum og fjöll-

uðu að verulegu leyti um yfirstéttarfóJk,

þá voru íslendingasögur lesnar og not-

aðar af öllum stéttum. Hér var um að

ræða sérstakt félagslegt fyrirbæri. Sög-

urnar voru ritaðar af bændum og handa

bændum, en allir heimilismenn gátu not

ið þeirra. Jafnvel Orkneyinga saga var

ekki rituð handa orkneysku hirðinni.

Allt fram til loka síðustu aldar og

jafnvel lengur voru sögur lesnar í heyr-

anda hjóði til skemmtunar á sveitabæj-

um. Handrit voru fengin að láni og sög-

ur skrifaðar upp, og þannig voru þessar

bókmenntir á sífelldri hreyfingu, í stöð-

ugri notkun. Sagnaskemmtun var í raun-

inni þjóðarskemmtun íslendinga, eins og

ráða má af nýlegri bók eftir Hermann

um þetta efni. (Sagnaskemmtun íslend-

inga, 1962). Þessi siður má heita Hðinn

undir lok, en þó hefur hann verið vak-

inn upp í nýrri mynd með sagnalestri 1

íslenzka útvarpinu.

E

i ins og eðlilgt er, þá hafði þessi

sagnalestur geysimikil áhrif á allt and-

legt líf í landinu um aldaraðir og á

drjúgan þátt í því, hve vel íslenzk tunga

hefur varðveitzt.

En það er einmitt langlífi tungunnar,

sem ber á góma á leiðinni norður uní

Skotland. Þegar norðar dregúr verða

norræn örnefni meira og meira áber-

andi. En örnefnin minna okkur rækilega

á hverfulleika tungnanna í Skotlandi.

Þau eru minjar um þá tíma, þegar pétt-

neska, gelíska og norræna voru talaðar

í ýmsum sveitum, þar sem enska -er nú

eir.a málið. En í Skotlandi hefur það

emnig stundum gerzt, að samhengið við

fortíðina hefur glatazt gersamlega, af

Iþeim sökum að menn áttuðu sig ekki

á tungu og menningu einstakra lands-

hluta. Slíkt hefði að sjálfsögðu aidrei

getað gerzt á íslandi.

Við getum nefnt eitt dæmi, sem Her-

mann benti okkur á. Eyjarnar fyrir

vestan Skotland eru nú kallaðar ..The

Hebrides" á ensku, en þetta nafn á sér

ekki langa sögu um undanfarnar aldir.

Þegar Englendingar fóru að fá áhuga á

þessum eyjum, hirtu þeir ekkert um

hina gelísku menningu þeirra og virðast

jafnvel ekki hafa áttað sig á, að eyjarn-

ar heita á tungu íbúanna „Innsi Gall"

eða Víkingaeyjar. Norræna nafnið á

þessum eyjum er að sjálfsógðu Sutfur-

eyjar, og svo heita þær enn á islenzku,

en nafn þetta kemur enn fyrir í heitinu

á biskupsdæminu „Sodor og Man". En

Englendingar notuðu hvorki gelíska né

norræiia nafnið, heldur grófu þeir upp '*

heitið Hebudes úr gömlum latneskum

landfræðibókum og gátu ekki eihu

sinn stafsett það betur en svo, að úr

þvd varð óstkapnaðurinn Hebrides.

>3vipað  má   segja   um   eyjuna   St.

Kilda,   sem  Englendingar  kalla  svo.  Á

máli Suðureyinga heitir  hún  enn  Hirt,

og  í  íornum   íslenzkum  sögum  er  hún

Framhald á bis. 6

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16