Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Óíafur PáSmason békavörður:

Titilblað á fyrstu útgáfu Danasögu Saxa hins málspaka, París 1514.

—  Myndir  með  greininni  tók   ljósm.  Landsbókasafns,   Donald   Ingólfsson.

I

- .andsbókasafn Islands er ungt safn

á alþjóðamælikvarða. Þegar til þess var

stofnað, voru engin þau bókasöfn fyrir

í landinu, sem orðið gætu verulegur

vísir þjóðbókasafns. Þeir, sem að stóðu,

hófu því söfnunarstarf sitt með tvær

hendur tómar. Segja má, að tekizt hafi

íurðuvel að draga að safninu íslenzk-

ar bækur frá þeim tíma, er leið frá

upphafi íslenzkrar prentlistar til stofn-

unar þess. Þar hefur munað mest um

framlag nokkurra ötulla bókasafnara,

einkum á fyrri öld, sem létu safnið

njóta bóka sinna, og verður það seint

fulimetið.

Að sjálfsögðu á Landsbókasafn mjklu

minna að tiltölu af erlendu fornprenti.

Veldur því bæði afskekkt lega vor og

kröpp kjör, að þar hefur safninu orðið

miður til fanga. Á 18du öld vaknaði

verulegur áhugi með öðrum þjóðum á

söfnun gamalla bóka vegna prentsögu-

legs minjagildis þeirra. Þær hafa síðan

stöðugt stigið í verði og margir verið

um hituna, þegar þær hafa boðizt.

Bækur prentaðar fyrir árið 1501 eru

nefndar á erlendum málum incunabula

íeint. incunabulum) af lat. cunabula, sem

merkir vagga eða reifar. Á íslenzku

hafa slíkar bækur verið nefndar vöggu-

prent. í erlendum bókasöfnum eru víða

komin mikil söfn vögguprents, hið mesta

Erlent fornprent

í Landsbókasafni

í Bayerische Staatsbibliothek í Múnch-

en, um 16 þús. bækur. Mestu söfn vögg-

uprents á Norðurlöndum eru í Konungs

bókhlöðu í Kaupmannahöfn, Háskóla-

bókasafni í Uppsölum og Konungsbók-

hlöðu í Stokkhólmi, en lítið eitt í öðr-

iim stöðum. Ýmis söfn hafa látið gera

sérstakar skrár um vögguprent sitt og

geyma það aðskilið frá öðrum bókum

iíkt og handrit, enda er mikill skyld-

leiki með vögguprenti og miðaldahand-

ritum.

Hinir elztu prentarar drógu sjálfir

letur sitt, greyptu það í harðan málm,

gerðu mót og steyptu svo stílinn. Letur

miðaldahandrita með böndum og úrfell-

:ngum varð fyrirmynd þeirra, og eftirlík-

ing handritanna varð fyrst í stað all-

náin í fleiri atriðum, svo sem bókar-

skrauti og broti. Upphafsstafir voru

yfirleitt ekki prentaðir í hinum elztu

bókum, heldur dregnir í fögrum litum,

og var þá skilinn eftir fyrir þá reitur,

íem dráttlistarmaðurinn fyllti. I reitinn

var oft prentaðar smáu letri sá bók-

stafur, sem draga skyldi. í mörgum bók-

lúta eigin lögmálum. Upphafsstafir voru

brátt skornir í tré og mótin notuð aftur

i.g aftur. Letur breyttist, og fjölbreytni

þess óx. Snemma var farið að nota latn-

eskt letur (antiqua, fornaletur) ásamt

gotnesku letri, og um 1500 er fyrst getið

verzlunar með leturmót. Bókin fær titil-

blað, brotið minnkar og verður hand-

hægt.

Landsbókasafn fslands á sjö vöggu-

prent. Fjórar þeirra bóka bárust safn-

iim um miðja síðustu öld úr tvítaka-

Fbfni Konungsbókhlöðu í Kaupmanna-

höfn, eina sendi Cornell-háskóli safn-

inu að gjöf árið 1921 úr bókum Will-

ards Fiskes prófessors, en uppruni

tveggja bóka, sem safninu bættust á

fyrri öld, er óviss.

Ef slegið er tölu á bækur í Lands-

bókasafni prentaðar utan Norðurlanda

fram til 1550 og Norðurlandabækur fram

til 1600, kemst sú tala nokkuð á fimmta

tug. I Ritaukaskrá safnsins 1939 birtist

skrá eftir Pétur Sigurðsson, fv. háskóla

ritara, um þær þessara bóka, er safnið

hafði  þá   eignazt,   32 "að   tölu.   Sérstak-

Elzta mynd af prentverki, sem þekkt er.  (Danse macabre, Lyon 1499).

um standa reitirnir ófylltir, og hefur

þá ekki orðið úr, að bókin væri lýst.

Oft dró bókarskreytirinn flúr á blað-

lendur, og stundum hefur hann dregið

strik í alla stóra stafi á hverri síðu

til skrauts. Vögguprent er yfirleitt í

stóru broti, arkar- eða fjórblöðungs-

broti, og hinar elztu bækur eru titil-

Dlaðslausar, en prentstaðar, prentara og

prentárs oftast getið að bókarlokum.

Stundum var nokkur hluti upplags prent

aður á skinn, en meginhlutinn á hinn

vandaðasta pappír. Prentflöturinn er

}<• fnvægur, og sætir furðu, hve vel hefur

tekizt að þrykkja jafnt og skýrt.

Smám saman tók hin prentaða bók að

lega verðmætur hluti þessara bóka eru

eindæmabækur (unica, eint. unicum), en

fvo eru nefndar þær bækur sem einung-

is er þekkt eitt eintak af. Landsbóka-

sefn á ellefu erlendar eindæmabækur

eða -brot frá 16du öld, allt Norður-

ltndabækur.

Nokkurt úrval hinna elztu erlendu

'ioka í Landsbókasafni er nú til sýnis

;. anddyri Safnahússins. Þótt erlent forn.

prent í safninu sé ekki fyrirferðarmikið,

eru þar þó merkilegri sýnishorn prent-

gripa fra fyrsta skeiði hinnar svörtu

listar en margur mundi ætla eftir um-

fangi. Sumar bókanna eru gerðar af

hinum þekktustu meisturum sinnar tíð-

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16