Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 25. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						3

Erindi flutt í hátíðasal Aþenuháskóla 1. september 1964 í upp-

hafi 4. málþings þjóðsagnafræðinga. Textinn var styttur í flutn-

ingi, en er nú allmikið aukinn.

\xmm

EFTIR    DR.    EINAR    OL.    SVEINSSON

1. CREIN

ísland til Hellas

Hekla til Ólymps,

Segulljóss snægrund

Sólvangs í skaut:

Hómers í heimland

Hrímstorðin Eddu

Ljóðkveðju  sendir

Langleiðis braut.

Svo kvað Steingrímur Thorsteinsson,

íslenzkt þjóðskáld á síðari hluta 19.

aldar, eldheitur föðurlandsvinur og

frelsissinni og um leið einlægur að-

dáandi hins forna Grikklands, menning

ar þess og bókmennta.

I.

Erindi mínu í dag hef ég gefið nafn-

ið: „Edda og Hómer". Hvorutveggja hef

ég unnað frá barnæsku. Því er Edda

nefnd fyrr, að hún er ræðumanninum

miklu kunnugri, en Hómer mun þó

einnig koma hér á eftir við sögu. Vér

munum sjá hvort í annars ljósi, og hvað

sem líður skilningi á Hómer í ljósi

Eddu, þá er víst, aS skilningur á Eddu

græðir mikið á, ef hún er séð í ljósi

Hómers. Annars má oft sjá í ritum síð-

ari tíma fræðimanna, einkum frá því

H. Monro Chadwick skrifaði „The her-

oic age" 1912, að þeir vitna til Eddu í

ritum um Hómer, ekki sízt á þetta við

um enska fræðimenn.

Það þarf vitanlega ekki að fara að

lýsa fýrir þessari lærðu samkomu, hver

Hómer er e'ða hvílíkur hann er; hitt

væri frekar von, að einhverjum áheyr-

enda minna, þeirra sem aldir eru upp í

löndum fjarri ættlandi mínu, geti ver-

ið miður kunnugt um Eddu. Skal nú

fyrst af öllu veita nokkra vitneskju um

hana.

II.

Árið 1223 iauk íslenzkur fræðimaður,

Snorri Sturluson, bók einni, sem nefnist

Edda. Snorri var ákaflega fjölhæfur

maður, einn mesti og auðugasti höfð-

ingi á íslandi, hirðmaður, lögfræðingur,

sagnfræðingur, skáld og ritsnillingur.

Af sagnfræðiritum skrifaði hann sögu

Noregskonunga, Heimskringlu. En Edda

er handbók i skáldskaparfræðum, ætl-

uð einkum þeim mönnum, sem ortu

dróttkvæði, en það voru mest hirð-

kvæði um norræna þjóðhöfðingja,

stundum um kappa, eða lausavísur, eða

trúarleg kvæði. Aðaleinkenni þeirra

eru annars dýrir hættir með miklu

rímnaskrauti, sérkennilegu skáldamáli

og oft flókinni orðaröð. Þessi tegund

skáldskapar virðist hefjast á 9. öld og

tilheyra hinni vestur-norrænu þjóða-

kvísl (Noregi og íslandi); hún var enn

í blóma á 13. öld, og á íslandi varð-

veittust hættirnir fram á vora daga.

Sökum skáldamálsins varð Snorri að

segja  sögur  um  heiðin norræn  goð   og

fornaldarkappa. Þetta dró einnig á eft-

ir sér tilvitnanir í annars konar gömul

kvæði, sem vera munu ort mestmegnis

á tímanum frá 9. öld til 1200, en hafa

þó átt sér miklu eldri rætur. Þannig

finnast rúnaristur allt frá 4. öld e.Kr.

með sama skáldskaparlagi og þessi

kvæði. Auk þess eru til með öðrum ger-

mönskum þjóðum kvæði skyld þeim að

bragarhætti  og  orðfæri.  Algengt  er  að

telja, að fyrir áhrif frá Snorra hafi

menn tekið að færa þessi kvæði í letur,

en áður varðveittust þau í manna minn-

um. Það kvæðasafn hefur frá riti Snorra

erft nafnið Edda (stundum nánar til-

tekið Ljóða-Edda eða Sæmundar-Edda)

og kvæði þau, sem þar eru varðveitt,

hafa hlotið nafnið eddukvæði. Þegar ég

tala um Eddu hér á eftir, á ég við

kvæðin   í  þessu  safni  og   önnur  kvæði

Hómer

af sömu tegund. Þessi kvæði munu flest

vera vesturnorræn, en sum hinna elztu

kunna að hafa gengið eitthvað með öðr-

um norrænum þjóðum eða átt sér þar

hliðstæður. Einstöku kunna að hafa átt

sér frændkvæði með öðrum germönsk-

um þjóðum, en út í það vandamál skal

ég annars ekki fara lengra hér. En

rétt er að taka fram, að þegar ég þarf

að tala um Snorra-Eddu eða drótt-

kvæði, segi ég það með skýrum orðum,

og ætti þá ekki að koma til misskiln-

ings. Þegar ég tala um kviður Hóm-

ers, á ég við Ilíonskviðu og Ódysseifs-

kviðu.

Um árið 1000 tóku vestnorræn lönd

kristni, og hófst upp úr því bókaritun

með latínulestri og á móðurmáli. Mik-

ið kvað að ritum í óbundnu máli. Þorri

þessara rita voru frásagnir og kölluð-

ust sögur. Orðið er víðtækt, er haft um

ævir biskupa og heilagra manna, svo

og þýðingar riddarasagna á óbundið

mál. Flestar sögur eru þó um innlend

efni og ákaflega sjálfstæðar að formi

og anda. Þar eru merkileg sagnarit um

samtíma höfundanna, svo sem safn það

sem Sturlunga heitir, um sögu íslend-

inga á 12. og 13. öld, en meira er þó

skrifað um liðna tíma. Má þar greina

sögur um íslenzka kappa og skáld og

höfðingja á fyrstu öldum íslands byggð-

ar, 'i svokallaðri söguöld, og eru þær

kjarni alls sagnaflokksins og fullkomn-

astar þeirra að list, eru þær nefndar

íslendingasögur. Auk þess má nefna

konungasögur á sögulegum tíma, eink-

um sögur Noregskonunga, og loks sög-

ur um fornkonunga, fyrr en sar

sögur hefjast: þessar nefnast fornaldar-

sögur, og hinar eMri þeirra eru að efni

skyldar eddukvæðum, en í hinum yngri

þeirra slær út í fyrir höfundunum, þær

verða meira og meira fullar af yfirnátt-

úrulegu efni og kynjum.

III.

Þá er komið að umræðuefni mínu í

dag, en það er eddukvæði og kvæði

Hómers. Með þessum tveimur tegund-

um kvæða er margt svipað.

Þegar líking er með bókmenntum,

geta komið til greina þrjár skýringar.

I fyrsta lagi getur verið um að ræða

bein áhrif rits á rit eða kvæðis ákvæði,

höfundar á höfund. í öðru lagi geta

bókmenntir, munnlegar eða skriflegar,

með tveimur eða fieiri þjóðum vei-ið

runnar frá sameiginlegum eldri heimild-

um, t.d. kvæðum, en án þess um bein

áhrif sé að ræða milli þessara tveggja

þjóða á þeim tíma. Loks getur verið,

að hvorki sé um bein bókmenntaáhrif

né sameiginlegar heimildir að ræða,

heldur stafi liking með bókmenntum af

svipuðum rótum, svipuðu þjóðfélagi og

menningarstigi. Þannig verður kvæða-

gerð þjóða,  sem gengið hefur  gegnnm

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16