Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Ludvik Vaculík, höfundur „Tvó' þúsund orða"

tlutti tyrirlestur þann, er hér birtist

úrdráttur úr, á rithöfundaþingi í Prag

í júní 1967

Þessi úrdráttur birtist í BLM í Stokkhólmi í október

s/. án leyfis höfundar og þaðan er greinin tekin.

LUDVÍK VACULÍK:

UM VALDIÐ

Ég vil nota þetta tækifæri til að

segja ykkur dálítið, sem þið að visu vit-

ið fyrir. Ég vil bara leggja ofurlítið í

belg. í ályktunartillögunni stendur, að

tilgangur sósialísks kenfis sé að gera

kleifa samhæfingu mannsins, er staða

hans sem  borgara  hefur  verið  tryggð.

Borgari: einu sinni var þetta virðu-

legt, byltingarkennt orð. Það táknaði

þann mann, sem enginn gat takmarka-

laust ráðið yfir, þann mann, sem að-

eins var unnt að stjórna með svo lipr-

um aðferðum, að hann hefði á tilfinn-

ingunni, að hann stjórnaði sér næstum

sjálfur.

Takmark þeirrar yfirlætislegu vinnu-

sérhæfingar, sem kölluð er stjórnmál,

var að laða fram þessa hugsun hjá

þeim sem stjórnað var. En í raunveru-

leikanum verður borgarinn sem stjórn-

ar sér sjálfur, áfram eins konar goð-

sögn.

Marxísk gagnrýni á valdið leiddi í

ljós áður ókunn tengsl milli drottin-

valdsins og eignar framleiðslutækjanna.

Þessi þáttur, ásamt með skilningi ásögu

mannsandans sem sögu stéttabaráttunn-

ar, lagði grunn undir þjóðfélagslega

byltingu, og menn væntu sér með henni

lausnar á vandamálinu í sambandi við

valdið. Þjóðfélagsleg bylting beppnaðist

hjá okkur, en vandamálið í sambandi

við valdið er enn fyrir hendi. Þótt við

höfum tekið í hornin á bola og höldum

honum, er alltaf einhver, sem sparkar

í sífellu í bakhlutann á okkur og vill

ekki hætta.

Það sýnist sem valdið eigi sér sín eig

in órjúfanegu lög um þróun og fram-

komu, án tillits til hver með það fer.

Valdið er sérstætt mannlegt fyrirbrigði

að því leyti, að jafnvel í litlum hópi

verður einhver að stjórna og einnig í

hópi hinna mestu andans manna verð-

ur einhver að taka saman árangur rök-

ræðna og leggja hann fyrir. Valdið er

sérstakt ástand. Það kemur bæði hart

niður á þeim sem stjórnar og hinum sem

stjórnað er.

Þúsund ára reynsla af valdinu hefur

knúið mannkynið til að reyna aðskapa

sér ákveðin starfslögmál, þar sem er

hið formlega lýðræðiskerfi með tilfærsl

um, sjálfvirkum straumrofum og stillt-

um tímafrestum. En inn í hin eiginlegu

atjórnkerfi grípa áhrif manna sem eiga

yfir að ráða hráu afli, reistu á fjár-

magni,   vopnaeign,   hagstæðum   ættar-

böndum, framleiðslueinokun o.s.frv. Lðg

málin hindra því ekki hið illa, og ofur-

lítil lagfæring á þessari staðreynd get-

ur leitt til þeirrar almennu fullyrðing-

ar, að reglur hins formlega lýðræðis

séu undirrót alls ills. Þessar reglur eru

samt í sjálfu sér hvorki kapítalískar né

sósíalískar, þær segja ekki fyrir um

hvað gera skuli, heldur hvernig teknar

skuli ákvarðanir um það sem gera skal.

Það er mannasetning, sem raunveru-

lega ver stjórnvöldin. Hún verndar und

irsátana, en forðar ríkisstjórnum frá

byssukjöftum, ef þær skyldu falla. Þetta

formlega lýðræðiskerfi tryggir síður en

svo styrka stjórn, en það sannfærir

menn um, að sú næsta geti orðið betri.

Sem sagt, ríkisstjórnir falla, en borgar-

ar endurnýjast. Og öfugt, þar semrík-

isstjórnir sitja langi, fellur borgarinn.

Hvar falla borgararnir? Ég vil ekki

skemmta óvinum okkar með því að

segja að þeir falli á aftökupallinum.

Það á ekki við nema um nokkra tugi

eða fá hundruð borgara.

En vinir okkar vita líka, að það er

r;óg. Því að í kjölfarið getur fylgt ótti

allrar    þjóðarinnar,     afskiptaleysi   um

stjórnmál og borgaraleg auðsveipni, smá

vægilegar   dæguráhyggjur   og   auvirði-

legar óskir, hlýðni við sdsmækkandi yf-

irmenn; í stuttu máli: undirgefni af svo

framandi og torkennilegri gerð, að mað

ur  getur  ekki einu sinni útskýrt hana

fyrir erlendum gestum. Ég tel að engir

borgarar séu lengur til í þjóðfélagi okk

ar.   Ég  hef  mínar   ástæður  fyrir   þessu

áliti mínu,   ástæður  sem  safnazt   hafa

saman á umliðnum  árum í starfi minu

við tímarit og útvarp. Ég skal gera nán

ari grein fyrir einni nærtækri ástæðu:

þessi ráðstefna kom ekki saman á þeirri

stundu sem aðilar samtaka okkarhöfðu

tiltekið,   heldur   þegar   „foringinn"   gaf

velviljað  samþykki sitt eftir nákvæma

yfirvegun. Til endurgjalds væntir hann

þess í samræmi við þúsund ára reynslu

sína, að við lofsyngjum dirottinsætt hans.

Ég legg til að við gerum það ekki. Ég

legg til að við gaumigæfum áilyktun okk-

ar og sláum striki yfir öll menki undir-

gefni.   Með   þeim   þjóðum,   sem   virða

menningu sína í gagnrýni á ríkisvaldið,

hvílir  einmitt  sérstök skylda  á rithöf-

undum, að þeir gleymi ekki alþýðlegu

fóstri sínu. Ég legg til, að hver sá er

hér á eftir að taka til máls, komi með

tillögur og   geri   grein   fyrir   skilningi

sínum á einhverju því máli sem þjakar

hug hans. Við skulum taka fullan þátt

í borgaraleiknum,  fyrst okkur  er  leyft

það og við höfum fengið þennan leik-

völl,   og  við  skulum  haga  okkur   eins

og við værum fullorðnir og  myndugir

næstu þrjá daga.

Hér tala ég sem borgari ríkis, sem

ég mun aldrei yfirgefa, en get þó ekki

búið ánægður við. Ég hugleiði borgara-

leg málefni, en er þó í erfiðri aðstöðu:

ég er líka félagi í kommúnistaflokkn-

um og hvorki má né vil tala um flokks-

málefni hér. En málum er svo komið

hjá   okkur,   að  sá  hlutur  er   varla  til,

Ludvík Vaculík.

að hann geti ekki á einhverju stigi um-

ræðna verið flokksmál. Hvað á ég að

gera, þegar hvor tveggja, flokkur minn

og ríkisstjórn mín hafa gert allt til að

sameina starfsemi sína. Persónulega álít

ég báðum koma það illa. Það skapar

okkur borgurunum sem hér erum sam-

an komnir, erfiða aðstöðu. Flokksbundn

ir menn mega ekki tala um viðkvæm

mál við óflokksbundna, og þeir hafa

aftur ekki aðgang að einu mannfund-

um, þar sem þau mál eru rsedd opin-

skátt. Bæði hinir fyrr og síðar nefndu

búa við skerðingu á grundvelli borgara

legs frelsis — að mega talast við eins

og  þeim  sýnist.   Hugsanlega   er   þetta

Hcrflutningur  Rússa  frá  Tékkóslóva kíu á dögunum.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16