TÝmarit.is
Search | Titles | Articles | About | FAQ |
login | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbˇk Morgunbla­sins

and  
M T W T F S S
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Open in new window:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Main publication:

Morgunbla­i­


Vertical fit


Your browser does not support PDF files
Click here to view the page as JPG
Lesbˇk Morgunbla­sins

						f"        24. thl. 29. júní, 45. árg. 1969.          j

Faðir  vorrar
dramatísku  listar"
Guðmundur Kamban um Sigurð Pétursson
Teikning af  Sigurði  Péturssyni.
1. desember 1942 las Guðmundur Kamban upp mioþáttiim úr
leikriti Sigurðar Péturssonar Narfa á íslendingafundi í Kaup-
mannahöfn. Öllum sem þar voru miun hafa orðið minnisstætt hve
skemmtilega Kamban „lék" allar persónur leiksins. En á undan
hafði hann minnst upphafs leikgerðar á íslandi og þá sérstak-
lega höfundar Narfa, og gert nokkra grein fyrir verkinu, svo að
áheyrendur gœtu fylgst með þótt ekki yrði lesinn nema einn þátt-
ur. Þessi inngangsorð hafa varðveizt í handriti og ætla ég að
mörgum muni þykja fróðlegt að lesa hvað Kamban sagði um þann
mann, sem hann kallaði „föður vorrar dramatisku listar", og um
verk hans. Fer hér á eftir mieginkaflijin úr erindi hans.
Þá þykir mér ekki óhugsandi að dómur Kambahs um okkar
fyrsta leikskáld sem ber það nafn með sóma, og lítið sem ekkert
hetur veiið um ritað, n.ætti stuðla að því að leikir Sigurðar Pét
urssonar yrðu loks sýndir að nýju á leiksviðum vorum, hlytu
jafnvel að nýju fastan sess meðal þjóðlegra gamianleikja. Leikirn-
ir eru að því leyti mjög meðfærilegir, að allir þrír þættir hvors
þeirra gerast í sama herbergi, og hvorugur er lengri en svo, að
auðveldlega má sýna báða á sama leikkvöldi. Þó að Kamban telji
Hrólf að nokkru viðvaningslég't verk, vegna þess hve leiksagan er
hæpin á stöku stáð, þá er leikurinn samt litlu síðri Narfa sem
þjóðlífsmynd óg gamansmaleg skapgerðalýsing.
Þess er rétt að geta, að bæði leikrit Sigurðar Péturssonar eru
fáanleg í einu hefti af Leikritasafni Menningarsjóðs.
Kristján Albertsson.
... Það er ekki nóg að lesa
upp þáttinin. Eg sé mér ekki
fært að kynina yður Sigurð Pét-
• ursson, jafnvel ekki í brotum,
án þess rétt til viðhorfs að
drepa á fáein upphafs-atriði
vorrar dramatisfcu li'star í sam-
bandi við þennan höfund. Það
verður stutt, flausturslega
stutt.
Eg nefndi Sigurð Pétursson
föður vorrar dramatisku listar.
Haran er það aðeinis í allra
þreragsta sikilningi. Hanin er það
efkki í efnislegri, og ekki eirau
einni í formlegri merfeingu. í
allra    víðustu    merkingu    má
Begja, að dramatiskar bókmenmt-
ir vorar séu jafmgamlar bðk-
menntum vorum yfirleitt. í
Eddu og Sögu stönduim vér þrá
simnis andspænis heilum kviðuim
og heiluim frásögniuim, sem eru
að mótífuim, komposition, og
orðskiftum drama í bein og
imerg, og vantar til að geta
kallast því nafni ekkert aran-
að eða lítið annað en hið yzta
form, sem er vitaralega ekki
Ihinn máttki muniur milli drarma-
tiskra bókmeninta og annars
efeáldsíkapar. En þér munduS
ekki fá stigið mörg spor hér í
kvöld, frændur, ef eg ætti að
fara að rekja þá frændsemi.
Sigurður Péturason er ekki
einu sinni, eins og eg drap á,
vorfyrsti dramatisti í teknisk-
um skilningi. Það er síra Snorri
Björnsson á Húsafelli. Hann
semur fyrstur manna íslenzkt
leikrit, kringum 1750, meðan.
Ludvig Holberg er enn á lífi.
Hann kallar verk sitt blátt á-
fram Komiædia og með því
nafni er það varðveitt í eigin-
handriti í Handritasafni Lands-
bókasafns í Reykjavík. Leik-
saga vor hefur þó enn sem kom
ið er farið algerlega vaiiiluta
af þessum frumgróðri íslenzkr-
ar leikgerðar. Það 'hefur aldrei
verið sýnt. Það var aftur á
móti næsta leiksmíð vor, lítill
eimþáttor, Brandur eða Bjarg-
launin eftir Geir Vídalín bisk-
up. Það var leikið á Herraniótt
Skólapilta í Reykjavík eitthvað
um 1787—88. Það er fynsta al-
íslenzka leiksýnimgin, í nú-
tíðarmerkinigu. En Geir Vída-
lín Skilur við íslenzka leikgerð
eins og viðvaningur. Það gerir
eldd sá, sem næst kemur til
sögunnar.
5. desember 1796 rennur upp
stór dagur leiksögu íslands.
Þá er sýndur á Herranótt nýr
íslenzkur leikur, í þrem þátt-
um, eftir nýjan höfund: Slaður
og trúgirni eftir Sigurð Pét-
ursson. Leikurinn var prentað-
ur 1846 með titlinuim Hrólfur
og hefur síðan heitið svo.
Þó að mótíf og skapgerðar-
lýsingar séu hér rammíslenzk-
ar, verður ekki annað sagt um
kompositionina en hún sé við-
vanimgsleg, eins og hjá síðari
fyrirrennara hams. Bn með
næsta leikriti sínu, Narfa eða
Sá narraktugi biðill, Mka í
þrem þáttum, Skilur Sigurður
Pétursson við íslenzka leikgerð
sem meistari hiras dramatiska
forms. Þetta leikrit er nú 144
ára gamalt. Það var sýnt í
fyrsta sinm 28. jan. 1799. Ekk-
ert verk í öllum þeim sæg gam-
anleikja   og   sorgarieikja,   sem
rituð voru á íslenzku alla 19.
öldima út, tefeur að mímum dómi
þessu leikriti Sigurðar Péturs-
somar fram, hvorki frá sjónar-
miði skáldskapar, drama né
leiksviðs. Hann stendur engan
v'egin' jafnfætis Moliére og
Holberg, þegar verk þeirra eru
dæmd ofan að. En ef verk
þeirra eru dæmd frá miðju og
niðureftir, er þessi íslenzka
komedía þeim báðum samboðin.
Sögulega og bókmenntalega
verðum vér þá að telja Sigurð
Pétursson föður vorrar drama-
tisku listar.
Eg minintist á það í byrjun,
að eg ætlaði að kynna yður
Sigurð Pétursson, þó flausturs-
lega væri. Því að eg veit að
þér þekkið hann ekki nema að
mafnfcuu, hávaðinn á meðal yðar.
Og þér hafið samnarlega fuila af
sökun.   Hvernig   ættuð   þér  að
'	
¦¦¦'¦¦¦ :''" ¦ ¦¦'   ¦ ¦'¦¦!	
,¦¦¦,¦  ¦ . ¦¦¦¦¦¦'¦	...    '¦¦¦s;£;c":..-:&«gií^:fíp
SI;Cví:'.   /,       '	"^B

á
5S-1
Guðmundur  Kamban
þekkja hanm? Það væri ekki
réttyrði að segja, að fræði-
menn vorir vanræktu hina
dramatisku hlið . bókmemnta
vorra. Það er réttyrði að segja
að þeir hundsvirði hana ...
Eg get ekfei nema rétt aðeinis
drepið á helztu æviatriði Sig-
urðar Péturssomar. Hamn er
fæddur 26. apríl 1759, kominn
af embættismönmum í báðar ætt-
ir langt aftur í aldir. Faðir
hans, Sigurður Þorsteinsson
sýslumaður, tók dremgimn með
sér 9 ára . gamlan til Kaup-
mannahafnar og setti hanm í
Hróarskeldu Skóla. Hamm varð
stúdemt þaðan 1779, fékk^Garðs
vist af því að haran var fslend-
ingur, en hafði þá að mestu
gleymt móðurmáli sínu. (Það
hafa komið að heiman þrosk-
aðri menn og konur, sem hef-
ur tekist að gleyma því á
styttri tíma!) Hann gerðist hér
fjölmemntaður maður, homum
stóðu dönsk hús opin eins og
Dana. En það sem varð til að
bjarga þjóðerni hans, var sam-
býli hans á Garði við Geir
Vídalín. Vídalín rifjaði upp
fyrir honum málið og kenndi
honum a'ð glíma og þá að laun-
um tilsögn félaga sínis í he-
brezku. Þeir urðu síðar hvor
um sig allt að því sanmfærðir
um, að aranar hefði ekki getað
orðið skáld og hinn ekki bisk-
up án hiras. Eftir laragt imám í
sögu og klassiskum málvísind-
um hvarf Sigurður Pétursson
allt í eimu að lagamámi og tók
embættispróf sitt 1788. Árið eft
ir var haran orðinn sýslumaðUr
í Gullbringu- og Kjósarsýslu,
með embættissetri í Reykjavík.
Sigurður Pétursson orti sand
af kvæðum, en þar naut list-
gáfa hans sín sannarlega efeki.
Eg veit ekki, hvort haran verð-
ur dæmdur alveg eims mikill
hmoðari og Gísli Jómsson Skál-
holtsbiskup, en það munar víst
ekki miklu. Svona dæmdi þá
ekki samtíð hams. Hann var
þvert á móti taliram með okkar
beztu lýrisku gutlurum á þeinri
tíð. En tíðin var líka algleym-
Fratnih. á bls. 11
					
Hide thumbnails
Page 1
Page 1
Page 2
Page 2
Page 3
Page 3
Page 4
Page 4
Page 5
Page 5
Page 6
Page 6
Page 7
Page 7
Page 8
Page 8
Page 9
Page 9
Page 10
Page 10
Page 11
Page 11
Page 12
Page 12
Page 13
Page 13
Page 14
Page 14
Page 15
Page 15
Page 16
Page 16