B RESKA ljóðskáldið W.H. Auden dvaldist hér á landi um skeið árið 1937. Hann ferðaðist um landið ásamt félaga sínum Louis Macneice. Auden var tengdasonur þýska skáldsins Thomas Mann. Hann var sagður hafa kvænst Ericu, dóttur skáldsins til þess að frelsa hana frá örlögum þeim, sem biðu margra gyðinga á dögum Hitlers. Í skrifum sínum um Íslandsdvöl- ina nefnir Auden ýmsa Íslendinga, sem hann kynntist þegar hann dvaldist hér sumarið 1937. Grein- arhöfundur hefir tekið saman pistla um þessa nafnkunnu Reykvíkinga, sem hver maður þekkti á þessum árum og settu svip sinn á mannlíf í höfuðstaðnum með sérstæðum hætti, enda sagði ljóðskáldið breska að engin önnur höfuðborg í veröld- inni gæti stært sig af slíkum íbúum sem þessum. Ég leitaði til Kristjáns Karlsson- ar skálds og bókmenntafræðings og spurði hann um kynni Tómasar skálds Guðmundssonar, en hann kynntist Auden þegar hann kom hingað öðru sinni árið 1964. Ólafur K. Magnússon hinn góðkunni ljós- myndari Morgunblaðsins lét sig ekki vanta er þeir settust við sam- drykkju á Hótel Borg, breska skáldið, Sigurður Nordal og Gunn- ar Gunnarsson rithöfundur. Tómas sagði Kristjáni að það hefði verið erfitt að sitja nálægt Auden. Hann hefði jafnan borið á sér hákarlsbita. Var lyktin megn og yfirþyrmandi. Kristján geymir margan fróðleik sem uppvaxandi kynslóð væri feng- ur að lesa um eða heyra frásagnir hans. Hyggjum nú nánar að þeim sem Auden fjallaði um. Oddur Sigurgeirsson hinn sterki af Skaganum var nafnkunnur mað- ur á þriðja og fjórða áratug tut- tugustu aldar. Hvert mannsbarn þekkti Odd, enda fór hann ekki dult með nærveru sína á götum Reykja- víkur. Honum lá hátt rómur. Hann átti við sjúkdóm að stríða, sem svipti hann heyrn að heita mátti. Hann bar jafnan með sér heyrn- artæki, einskonar lúður eða horn, sem hann bar að eyranu til þess að magna tal viðmælanda. Oddur var barngóður og gaf sig oft á tal við börn, sem hann hitti á förnum vegi. Ef honum var strítt brást hann illa við og var þá stundum harðskeytt- ur. Hann fór oft um bæinn ríðandi á fáki sínum íklæddur litklæðum. Er um það saga, sem gæti verið sönn. Þegar leið að Alþingishátíð þeirri sem haldin skyldi á Þingvöll- um í lok júní árið 1930 efndu ung- mennafélög, sem voru fjölmenn samtök um land allt land til áróð- ursherferðar og hvöttu félaga sína til þess að sem flestir karlar kæmu til hátíðarinnar í litklæðum, að hætti fornmanna. Á sjálfri hátíðinni var efnt til leiksýningar þar sem fjöldi leikara, auk ýmissa annarra vel mæltra manna, flutti leikþátt sem Ólafur Lárusson prófessor lagadeildar og Sigurður Nordal prófessor í íslenskum fræðum höfðu samið um lögréttumenn á Þingvöll- um. Haraldur Björnsson var leikstjóri sýningarinnar. Leiksýning þessi er mörgum minnisstæð. Allir lögréttu- menn klæddust marglitum og lit- fögrum skikkjum, brókum og bún- aði fornum. Þá verða líka þáttaskil. Og rétt að geta þess nú að leikarar þessa söguþáttar voru hinir einu sem klæddust með þeim hætti sem lýst var. Ástæðan var rakin til Lár- usar Jóhannessonar lögfræðings, síðar alþingismanns og hæstarétt- ardómara. Hann var sonur Jóhann- esar bæjarfógeta Jóhannessonar er var kosinn formaður Alþingishátíð- arnefndar, nefndar þeirrar sem hafði veg og vanda af samkomunni miklu þegar 30 þúsund manns mæltu sér mót í fannhvítum tjald- búðum er dreifðar voru um vellina, flatir og hraungjótur í nágrenni Lögbergs. Það var fjölmennasti tjaldbúðasöfnuður sem sést hefir á Íslandi. Lárus Jóhannesson hafði að sögn, ákveðið með sjálfum sér, að koma í veg fyrir það áform ung- mennafélaga að karlmenn tækju upp þann hátt að klæðast litskrúði. Er mælt að hann hafi kallað Odd Sigurgeirsson á fund sinn og falið klæðskera að sníða honum litklæði og sæma hann vopnum og skildi. Var honum jafnframt fenginn góð- hestur með vænum reiðtygjum. Steig nú riddarinn á bak fáki sínum og þeysti sem hann mátti um mal- argötur höfuðstaðarins. Taldi Lárus að með þessu væri tryggt að enginn úr flokki betri borgara léti sér til hugar koma að klæðast slíkum bún- ingi sem Oddur af Skaganum skrýddist nú á þeysireið sinni um götur Reykjavíkur. Þegar nær leið Alþingishátíðinni óttuðust góðborgarar og embættis- menn að Oddur Sigurgeirsson eða aðrir af kynlegum kvistum höfuð- staðarins kynnu að valda veislu- spjöllum eða aðhafast eitthvað það í návist erlendra þjóðhöfðingja, sem ekki sæmdi slíkum mannfagnaði. Var því brugðið á það ráð að koma Oddi fyrir í gæslu utanbæjar. Odd- ur hafði átt það til að hrópa háðs- yrði um Kristján Danakonung hinn níunda og jafnframt hyllt róttæka foringja jafnaðarmanna, Ó1af Frið- riksson og Hendrik J. Ottósson. Oddur leit líka talsvert stórt á sig. Hann var skráður sem ritstjóri blaðsins ?Harðjaxls?. Voru helstu aðstoðarmenn og raunar hvata- menn og ábyrgðarmenn Hannes Kristinsson á Litla-kaffi og Hend- rik J. Ottósson. Oddur mátti vel við una. Í revíu Reykjavíkurannáls var sungið um Tótu litlu, sem var tin- dilfætt er móðir hennar sendi hana eftir lesmáli og unir illa blaðakaup- um hennar og segir: ?Ég heimta að fá að lesa Harðjaxl eða Storm.? Oddur var ?ritstjóri? Harðjaxls en Magnús Magnússon ritstjóri ?Storms?, afi Sverris Tómassonar meistara. Svo haldið sé áfram að segja frá ?gæsluvist? Odds kemur þar máli að Markús Jónsson bryti, bóndi á Svartagili, fornvinur sjómanna úr Blöndahlsslag og vinnudeilum ýmsum tekur að sér að skjóta skjólshúsi yfir Odd meðan á hátíðinni standi. Klæðist nú Oddur litklæðum sínum, tekur með skjöld sinn og atgeir og býst brottreiðar með vini sínum Markúsi, svartbrýndum með svarta skeggrót og svipmót stigamanna þeirra er eiga sér athvarf við gil það, fjarri byggð er nefnist Svartagil. Ríða þeir þar í hlað um það bil er hátíð hefst. Töldu nú höfðingjar að þeir gætu sofið sætt og rótt, ekki þyrfti að óttast hrakyrði eða aðför Odds er hann sætti gæslu við jaðar óbyggða. En Markús bryti vildi ?hóa í lætin, með sínum hætti?. Um það bil sem hæst hóaði í Bolabás, þjóðfrægum stað, þar sem fornmenn höfðu leitt saman góð- hesta sína til hestaats, svo hvíaði í fjöllum og undir tók í Skjaldbreið og Súlum ?þá er til ferðar fákum snúið tveimur? eins og segir í ljóð- inu. Markús hefir spurnir af miklum fjölda hestamanna sem stefni hrað- fari í átt að Meyjarsæti og Bolabás. Hann veit hvaða athygli það kann að vekja er þeir félagarnir, hann sjálfur svartur eins og tataraforingi og Oddur með úfið jarpt hár og al- skegg sem breiðir sig um bringu hans, gullinn hjálm á höfði, spjót í hægri hönd og fagurskreyttan skjöld við mjöðm. Þeir skunda í átt til Kristjáns konungs, sem stendur milli tveggja fylgdarmanna sinna. Þegar þeir félagar, aðkomumenn- irnir Oddur og Markús nálgast kon- ungsmenn stíga þeir af baki. Ljós- myndari er þar nærstaddur. Hann festir á filmu fund þeirra Odds Sig- urgeirssonar og Kristjáns tíunda Danakonungs. Þeir brosa breitt hvor til annars konungur og Oddur. Til eru þeir sem staðhæfa að engin önnur ljósmynd fyrirfinnist af Kristjáni konungi og íslenskum þegni hans þar sem hann brosi eins og hann gerir á fyrrgreindri mynd í Bolabás. Oddur sagði líka um fund þeirra er hann var beðinn að hrópa sem fyrr: Niður með kónginn. ?Þegar konungurinn hefir gefið manni 10 krónur þá getur maður ekki hrópað eins og bolsévíki: Nið- ur með kónginn.? Kristjáni konungi hafði dauð- leiðst við skartsýningu lögréttu- manna á Lögbergi. Hann skildi ekki orð af því sem litklæddir leik- arar höfðu rausað á einhverju óskiljanlegu máli. Hann bauð einum þeirra sígarettu úr gullnu veski sínu meðan á flutningnum stóð Haraldi Björnssyni leikstjóra til skelfingar, sem fylgdist með þol- raun leikarans meðan konungur ot- aði veskinu að honum meðan á leiknum stóð. Magnús Stefánsson, sá sem nefndi sig Örn Arnarson er hann birti ljóð sín á prenti kvað Odds- rímur til heiðurs Oddi Sigurgeirs- syni. Þess ber að geta að Oddur ánafnaði samtökum sjómanna digr- um sjóði í erfðaskrá sinni. Lét hann Hrafnistu njóta eigna sinna. Peningagjöf Kristjáns Danakon- ungs megnaði ekki að slæva stétt- arvitund og róttækni Odds sterka. Ef verkfallsátök voru í aðsigi, mót- mælafundir eða aðrar uppákomur, eins og sagt var þá lét Oddur sig ekki vanta á vettvang. Þegar reyk- vískir verkamenn snerust til varnar kjörum sínum í nóvember 1932 og létu að sér kveða á bæjarstjórn- arfundi í Góðtemplarahúsinu var Oddur í hópi hinna fyrstu, sem birt- ust við húsið. Í réttarhöldum lög- reglu ber Árni Ámundason verka- maður hjá Reykjavíkurhöfn, nafnkunnur afreksmaður í stétt verkamanna vitni í lögreglurétti. Árni fullyrti að það hefði verið Odd- ur Sigurgeirsson ? Oddur sterki af Skaganum sem byrjaði að brjóta rúður með staf sínum á suðurhlið hússins, ?og hafi ýmsir veitt honum aðstoð í því?. Oddur mun þó ekki hafa verið kallaður fyrir rétt. Margar skoplegar lýsingar Odds voru hafðar eftir honum um afreks- verk hans og hreysti. Hann á að hafa sagt um áflog sem hann lenti í. ?Þá kom hann á móti mér með hníf- inn í annarri og hnefann í hinni. Svo lagði hann á flótta. Ég á undan og hann á eftir.? Óli Maggadon var einn þeirra sem breska skáldið W.H. Auden kvaðst minnast frá Reykjavíkurdvöl sinni. Hann tengdi Óla við Reykja- víkurhöfn. Það var líka hans kjör- svæði. Það var tekið mark á Óla. Það gerðu erlendir skipstjórar líka þegar hann kom í öllum sínum myndugleik, með gyllta hnappa á aflóga einkennisjakka sínum og borðalagðar ermar og hrópaði til útlendrar skipshafnar hátt og snjallt: La falla. Það stóð ekki á við- brögðum. Akkerið var látið falla að skipan Óla, sem stundum gekk und- ir nafninu Kommandanten. Óli naut mikilla vinsælda hjá starfsmönnum Reykjavíkurhafnar. Mér veittist sú ánægja að fara sjó- leiðis úr Reykjavík á dráttarbátn- um Magna. Hann var ómissandi hjálpartæki í eigu Reykjavíkurhafn- ar. Magni var keyptur frá Þýska- landi árið 1928. Þorvarður Björns- son yfirhafnsögumaður sigldi honum heim. Mér er í fersku minni för með bátnum, sem var þá sendur með vörupramma í eftirdragi í Borgarnes. Ég þykist vita að ég Hvaða Reykvíkingar voru minn- isstæðastir breska ljóðskáldinu Auden frá Íslandsdvöl árið 1937? Eftir Pétur Pétursson Morgunblaðið/Ólafur K. Magnússon W.H. Auden ljóðskáld með þeim Gunnari Gunnarssyni rithöfundi, Sigurði Nordal prófessor og Tómasi Guðmundssyni skáldi á Hótel Borg árið 1964. Óli Maggadon (Ólafur Magnússon) er í hópi kröfugöngumanna 1. maí 1923. Hann er á ljósgráum verkamannabúningi með skinnhúfu. Oddur Sigurgeirsson staddur í Bolabás á Þingvöllum. Hann ræðir þar við Kristj- án 9. Danakonung. Kristján Danakonungur var ekki vanur að brosa við íslensk- um þegnum sínum. Það fór vel á með þeim Oddi, sem sagði frá því að kóngurinn hefði gefið sér 10 krónur. null
Leita
Titlar
Greinar
Fréttir
Um vefinn
Algengar spurningar
