Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						sem hann nefndi Andrés Önd og heim-

spekin en í erindi sínu beitti hann

ýmsum kenningum heimspek-

innar til að greina Andrés og lífið

í Andabæ. Þannig bregður hann

fyrir sig Thomas Moore og

vangaveltum um staðleysurík-

ið, útópíu, og finnur út að Anda-

bær sé bær dýra sem hvert fyrir

sig sé fulltrúi ákveðinna mannlegra eiginleika

og myndi fyrir vikið staðleysuríki. Þegar Guð-

brandur bregður upp gleraugum Nietzsches

eins og hann kallar svo kemst hann að þeirri

niðurstöðu að Andrés sé holdgervingur með-

almennskunnar, ?hjarðmenni sem framkvæmir

ekki neitt af eigin atorku heldur lekur aðeins

áfram með hjörðinni?.

Í erindinu kom Guðbrandur Örn einnig inn á

undarlegt samband Andrésar við Andrésínu,

sérstaklega þar sem hún sé frænka hans og

sambandið í raun platónskt. ?Í raun er það

undarlegt að Andrés skuli aldrei hafa verið við

kvenmann kenndur sérstaklega í ljósi þess að

hann hefur gengið um nakinn að neðan alla

sína tíð.?

Ekki var bara að Guðbrandur Örn lagði stund

á heimspeki, hann lauk prófi og segir að heim-

spekin hafi nýst sér vel í gegnum árin. Hann

leggur áherslu á að hann hafi ævinlega litið á

heimspekina mjög praktískum augum og

vangaveltur hans um Andrés Önd hafi verið

settar fram í hálfkæringi. ?Ég hef aldrei tekið

sjálfan mig hátíðlega sem heimspeking og að

mínu mati er heimspekin mjög gagnleg ef mað-

ur lítur ekki á hana sem markmið í sjálfu sér

heldur sem verkfæri til að öðlast dýpri skilning

á flóknum viðfangsefnum. Heimspekin er í

raun og veru verkfræði hugsunarinnar.?

Líkt og Gerður ólst Guðbrandur Örn upp við

Andrés Önd og á dönsku og segir að útgáfa

hans á íslensku sé mesta ógæfa sem yfir

dönskukennslu á Íslandi hafi dunið. Hann á í

dag tvo syni sem lesa Andrés af áfergju, bíða

spenntir eftir blaðinu á hverjum

þriðjudegi, en sjálfur les hann ekki

Andrés, segir að hann þurfi að

lesa svo margt annað.

Erindinu títtnefnda lauk Guð-

brandur Örn með þeim orðum að

Andrés Önd sé ?öllum börnum gott

veganesti út í lífið og þrátt fyrr afbökun

eðlilegs fjölskyldulífs, ætti það frekar að

kenna börnunum umburðarlyndi í stað þess að

leiða þau á villigötur þröngsýninnar.? Hann

segist taka undir þau orð í dag og bendir á að í

blöðunum sé til að mynda mjög sterkur siðferð-

isboðskapur sem gangi út á það að glæpir

borgi sig ekki, réttlætið sigri alltaf eða glæpa-

mennirnir snúi af villu síns vegar. Hvað kyn-

þáttafordóma varðar segir hann að blöðin séu

börn síns tíma líkt og bækurnar um Litla svarta

Sambó og Tíu litla negrastráka. Hann er þó

ekki á því að það eigi að banna slíkar bækur

eða halda þeim frá börnum. ?Það er nú svo að

á hverjum tíma eru menn að gefa út rit sem

byggjast á samfélagslega viðurkenndum skoð-

unum sem yfirleitt byggjast á vanþekkingu og

ekki rétt að hafna þeim þó að skoðanir manna

breytist með aukinni þekkingu og víðsýni.

Það er nauðsynlegt að eiga vondar bækur til

að kunna að meta góðar og ég held það sé

bara til góðs ef foreldrar lesa bækur eins og

Litla svarta Sambó og Tíu litla negrastráka svo

fremi sem foreldrarnir útskýri fyrir börnunum

hvaða ranghugmyndir búi að baki slíkum sög-

um og veki þau þá til umhugsunar.?

|arnim@mbl.is

Andrés hefur tekið breytingum í gegnum tíðina,

þróast með þjóðfélagi og dregið dám af ríkjandi

viðhorfum á hverjum tíma. Það er því viðeig-

andi að honum sé sýndur sá sómi að fagmenn

og fræðingar fjalli um hann eins og gert var

1992 þegar haldin var Spekingahátíð Sam-

félagsins í Háskóla Íslands og þar voru flutt er-

indi um Andrés Önd frá ýmsum sjónarhornum.

Halldór Arinbjarnarson, nemi í félagsfræði,

flutti erindið Andrés Önd og félagar, Jóhann

Hauksson nemi í stjórnmálafræði talaði um

völd í Andabæ, Matthías Matthíasson, nemi í

sálfræði, fjallaði um Andrés Önd og félaga frá

sálfræðilegu sjónarhorni, Gerður Gestsdóttir,

nemi í mannfræði, ræddi um kynþáttahyggju í

sögunum af Andrési og Guðbrandur Örn Arn-

arson, nemi í heimspeki, og flutti erindi sem

hann nefndi Andrés Önd og heimspekin.

BOÐBERI BANDARÍSKRAR HUGMYNDAFRÆÐI

Gerður Gestsdóttir, verkefnastjóri fræðslu-

deildar Alþjóðahúss, var nemi í mannfræði

1992 og flutti erindi sem hún kallaði Kynþátta-

hyggja í andaham. Í erindinu greinir Gerður þau

félagsmótandi áhrif sem Andrés Önd hljóti að

hafa á lesendur sína líkt og annað sem þeir

heyra og sjá. Hún er ekki að skafa utan af því,

segir að Andrés sé kapítalisti, karlrembusvín,

kynþáttahatari, heimsvaldasinni og hlynntur

síðnýlendustefnu, boðberi bandarískrar hug-

myndafræði hvar sem hann kemur.

Í samantekt sinni nefnir Gerður nokkur

dæmi máli sínu til stuðnings byggð á almennri

greiningu á sögunum og einnig ákveðin dæmi,

til að mynda sögu þar sem snjómaðurinn óg-

urlegi Gu kemur við sögu og aðra þar sem Andr-

és lendir í Afríku hjá þjóðinni nýfrjálsu Koko

CoCo en samskipti Andrésar við innfædda eru

að mati Gerðar dæmigerð fyrir afstöðu til sjálf-

stæðishreyfinga í Afríku á þeim tíma.

Í dag segist Gerður löngu hætt að lesa Andr-

és Önd, hafi eiginlega ekki lesið hann síðan er-

indið var flutt. Að hennar mati ætti það ekki að

koma mönnum má óvart að kynþáttahyggju og

fordóma sé að finna í Andrésblöðum frá þeim

tíma sem hún tiltekur enda séu þau barn síns

tíma, endurspegli hugsunarhátt höfundanna

sem hafi að auki vísvitandi gert persónurnar

ýktari og skoðanirnar skýrari til að ná betur til

lesenda sinna. ?Hugsunarhátt á við þennan,

kynþáttafordóma og vanþekkingu, er ekki bara

að finna í Andrési Önd fyrri tíma heldur einnig í

öðrum teiknimyndasögum, til dæmis Tinna-

bókunum og má benda á Tinna í Kongó sem

gott dæmi. Þær breyttust þó með árunum og

Andrés hefur líka breyst í takt við það að mark-

hópurinn hefur breyst, enda eru sögurnar

ætlaðar yngri lesendum í dag,? segir

Gerður. Hún segist og telja það mikilvægt að

gæta að því hvað börn lesi, ekki sé hægt að

bjóða þeim upp á

hvað sem er,

það sem þau

lesi hafi allt-

af einhver

mótandi

áhrif og les-

efni sem

uppfullt er af

kynþátta-

fordómum geti

skapað rang-

hugmyndir. ?Það er til

fullt af skemmtilegu og

kraftmiklu lesefni fyrir börn þó

að það sem er gegnsýrt af rasisma

sé tekið úr umferð.?

Gerður ólst upp við Andrés á dönsku eins og

jafnaldrar hennar almennt og segir að sé hafi

ekki fundist hann eins skemmtilegur á ís-

lensku. Hún ætlar ekki að halda honum að syni

sínum, segir nóg af betra lesefni, til dæmis ís-

lenskar þjóðsögur. ?Andrés hefur notið vin-

sælda um allan heim vegna þess að sögurnar

eru líflegar og gerast í skemmtilegum heimi,

en ég held að mestu skipti þó meistaraleg

markaðssetning.? 

Guðbrandur Örn Arnarson markaðsstjóri

EJS var nemi í heimspeki og flutti erindi

6 | FÓLKIÐ | FÖSTUDAGUR 11|6|2004 MORGUNBLAÐIÐ

?All by myself!? gólaði ég, greip tveimur höndum

utan um míkrafóninn og lét mig falla á hnén. Ég

var stödd í herbergi í Kuala Lumpur, höfuðborg

Malasíu. Inni í herberginu voru tvö sjónvörp,

græjur, fjarstýringar, sófi, borð og matar- og

drykkjarföng. Við vorum á karókístað. 

Hvað eftir annað hef ég orðið vör við þá ótrú-

legu innreið sem karókí hefur haft í asíska

menningu. Alls staðar eru karókístaðir. Í versl-

unarmiðstöðvum eru jafnvel nokkurs konar ka-

rókíbox þar sem fólk getur stokkið inn og sungið

lag eða tvö áður en keypt er í matinn. 

Ég hef alltaf hlegið að þessari skemmtun og

þótt hún hallærisleg enda vön því að fólk komi

ekki fram nema geta gert það lýtlaust eða sé

óhóflega drukkið. Þetta kvöld sá ég ljósið. Ka-

rókí er hin allra besta skemmtun og þá sér-

staklega í litlum hópi þar sem fólk getur sungið

það sem það vill, eins og það vill.

Dyrunum var hrundið upp. ?Afsakið hvað ég er

sein,? sagði vinkona okkar másandi. ?Löggan

stoppaði mig fyrir of hraðan akstur. Það var allt í

lagi, ég mútaði henni bara.? Hún sá að útlend-

ingarnir misstu andlitið. ?Þá geta þeir farið á bar-

inn og fengið sér bjór. Sektirnar eru himinháar, ?

bætti hún við til útskýringar og ég kinkaði kolli.

Óraunveruleikatilfinningin sem fylgdi því að

sitja á karókístað í framandi landi gat ekki orðið

öllu meiri, jafnvel þó lögreglunni hefði verið mút-

að til þess að við gætum öll setið þar saman.

FJÖLBREYTILEGT SAMFÉLAG

Malasía er land sem kom mér ótrúlega mikið

á óvart. Þar er fjölbreytilegt samfélag og íslam,

kristni, búddismi og hindúismi virðast

lifa saman í sátt og samlyndi. Frá

skýjakljúfum og kínverskri matargerð í

Kuala Lumpur lá leiðin til eins þjóð-

garða Malasíu, Taman Negara. Þar er

að finna elsta regnskóg heims. Þrátt

fyrir að það hljómi ef til vill dramatískt

þá verð ég að segja að ég tók ást-

fóstri við þjóðgarðinn og þorpin í

kring. Það var svo dásamlegt að

sofna undir berum himni í miðjum

skógi, horfa á tunglið gægjast milli

trjánna og reyna að greina á milli allra hljóðanna

í skóginum. Helsta áskorunin var að reyna að

hugsa ekki um kakkalakkana, termítana, maur-

ana, moskítóflugurnar og geitungana. ?We don?t

have these things in Iceland, you know,? sagði

ég afsakandi við leiðsögumanninn þegar svipur

hans gaf til kynna að honum þætti ég helst til

mikil óhemja. Og hversu óraunverulegt var það

ekki að vakna í litlum kofa, líta út um gluggann

og sjá veiðimenn og safnara á ferð. Skoða svo

lengstu hengibrú í heimi og baða sig í ánni í lok

dagsins.

ALVÖRU LÍFFRÆÐITÍMI

Á þessum dögum í skóginum lærði ég eflaust

meiri dýralíffræði en á allri minni

skólagöngu. Frumskógurinn og mátt-

ur náttúrunnar kom mér sífellt á

óvart. Minn mesti lærdómur í Taman

Negara tengdist þó ekki dýralífi. Í

þjóðgarðinum þurfti ég nefnilega að

horfast í augu við mína eigin for-

dóma. Líkt og svo margir Íslendingar

hélt ég því einu sinni fram að ég væri

fordómalaus. Með tímanum fór ég þó

að skilja að mitt meinta fordómaleysi

er kannski aðallega falið í að fela for-

dómana vel og þykjast alltaf vera agalega póli-

tískt réttþenkjandi. Stundum eru fordómarnr í

formi alhæfinga til að flokka veruleikann en

stundum eiga þeir sér dýpri rætur.

Í Taman Negara uppgötvaði ég fordóma mína í

garð heilu trúarbragðanna, nefnilega íslam. 

Ég hafði aldrei áður komið til múslimalands

og veit eiginlega ekki við hverju ég bjóst. Án efa

var ég með mynd í höfðinu af óhamingjusömum

konum, þvinguðum til að ganga með slæður, og

dóminerandi körlum. Umfram allt héldi ?þetta

fólk? að trúarbrögð þeirra væru merkilegri en

önnur og fylgjendur þeirra því sjálfkrafa yfir aðra

hafnir. 

En svo var víst ekki. Konurnar áttu það til að

taka slæðurnar niður ef þeim sýndist svo. Sum-

ar slepptu þeim meira að segja alveg. Það var

því ekki laust við að ég velti fyrir mér þessu frá-

bæra frelsi sem ég þykist hafa. Ætli samfélagið

heima á litla Íslandi myndi samþykkja það ef ég

einn daginn byrjaði að ganga með slæðu? Karl-

arnir voru hinir vinalegustu og pössuðu engan

veginn inn í hryðjuverkamannaímyndina sem ég

var búin að búa mér til eftir áróður fjölmiðla.

Múslimskar fjölskyldur opnuðu heimili sín fyrir

mér og buðu mig velkomna. 

Gömul hjón, sem höfðu komið til Mekka,

buðu mér í mat og töluðu um hvað það væri

dásamlegt að fá að eyða tíma með fólki sem að-

hyllist önnur trúarbrögð. Þau höfðu sýnt mér

ótrúlega þolinmæði þrátt fyrir að mér tækist að

brjóta næstum allar kurteisisreglur þorpsbúa.

Ég velti því fyrir mér hvort fólki úr öðrum menn-

ingarheimum sé sýnd jafn mikil þolinmæði á

landinu mínu eins og mér var sýnd í þessu litla

þorpi. ?Harmony harmony,? tautaði gamli karl-

inn, lagfærði pilsið sitt þegar hann settist niður

og gaf mér aftur á diskinn. 

HEIMSHORNA Á MILLI:HALLA GUNNARSDÓTTIR SKRIFAR FRÁ MALASÍU

Fordómar og karókí

Hver ertu, Andrés?

Teiknimyndafígúran Andrés Önd, eða Donald Fauntelroy Duck, eins og hann heitir í heimalandi sínu,

varð sjötug sl. miðvikudag, en hann birtist fyrst í aukahlutverki í myndinni Hænan klóka 1934. Ekki

leið þó á löngu þar til hann var sjálfur orðinn stjarna.

?Andrés er launþeginn sem glímir við það vandamál að komast yfir peninga á sem léttastan

máta, á meðan Jóakim er sífellt að reyna að gabba hann til að vinna kauplaust. Þeir félagar

eru því að þessu leyti nokkurs konar Ögmundur og Einar Oddur síns samfélags.?

Halldór Arinbjarnarson, nemi í félagsfræði

?Andrés er húsbóndinn á sínu heimili og refsar ungunum með harðri hendi fyrir yfirsjónir

þeirra og afglöp. Ungarnir njóta þess að vera miklu gáfaðri og þess að hafa skátabókina,

svokallaða Grænjaxlabók, við höndina ? Oftast fer það svo að ungarnir bjarga Andrési, og

Jóakim ef hann er með, úr bráðum lífsháska á ferðum þeirra. Þannig má segja að Andrés sé

hið opinbera yfirvald í fjölskyldunni en ungarnir séu þeir sem raunverulega stjórni.?

Jóhann Hauksson, nemi í stjórnmálafræði

?Við persónuleikagreiningu á Andrési komu eftirfarandi þættir í ljós: Hann er skapbráður, lat-

ur, svikull, frekur, þjófóttur og afskaplega mikill heigull. Hann er vondur við börn og á stund-

um einnig grimmur við dýr. Andrés er samkvæmt þessum einkennum haldinn siðblindu eða

sociopathy.?

Matthías Matthíasson, nemi í sálfræði

Úr Samfélagstíðindum, blaði þjóðfélagsfræðinema í Háskóla Íslands, 12, 1992.

HVER ER ANDRÉS ÖND?

Brot úr fyrirlestrum á spekingahátíð Samfélagsins 1992:

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8