Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fréttablašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fréttablašiš

						28

13. ágúst 2005  LAUGARDAGUR

Nú stendur yfir Norrænt fling um sögu læknisfræ?-

innar á vegum FÁSL. Einn fyrirlesaranna á flinginu

er Jon Geir Høyersten en hann hefur rannsaka?

ge?heilsu Íslendinga fyrr á tímum.

Sóley Kaldal forvitna?ist um flær rannsóknir.

J

on Geir Høyersten er norsk-

ur geðlæknir sem rannsakað

hefur persónuleikaraskanir í

Íslendingasögunum og þá sérstak-

lega Njálssögu. ?Ég las Njálssögu

fyrst sem unglingur og hafði gam-

an að. Þrjátíu árum síðar, þegar

ég hafði lært geðlækningar las ég

söguna aftur og þá sá ég hversu

merkileg hún var út frá því sjón-

arhorni. Það er framúrskarandi

hvernig sögumaðurinn lýsir per-

sónunum og hverjar afleiðingar

mismunandi persónuleika eru í

sögunni. Þar fer ekki fram einföld

barátta milli góðs og ills heldur

mjög flókin flétta,? segir Jon Geir

sem er einn fyrirlesara á Nor-

rænu þingi um sögu læknisfræð-

innar sem haldið er í Háskóla Ís-

lands þessa dagana.

Jon Geir segist ekki halda að

geðheilsa Íslendinga hafi almennt

verið verri en annarra en segir að

vissulega séu til margar sögur af

mjög alvarlegu þunglyndi Norð-

urlandabúa á þessum tíma. Það

vill hann rekja til samfélags-

ástandsins því ekki aðeins

geisuðu almennir sjúkdómar

heldur voru mannvíg algeng.

?Fólk getur misst vitið við mikinn

missi og margir höfðu horft upp á

nánustu ættingja vegna sem getur

að sjálfsögðu leitt til þunglyndis.?

Jon Geir telur nokkuð góðar

sannanir fyrir því að persónur

Njálu séu sögulegar en ekki að-

eins skáldskapur og bendir á að

þeirra sé getið í öðrum ritum.

?Njála er mjög raunveruleg og

alls ekki ýkt hvað persónusköpun-

ina varðar. Það sérstaka við bókina

er að sögumaðurinn er alveg hlut-

laus og skrifar hana án þess að

fella dóma um gjörðir persónanna.

Hann lætur geðlæknana um sál-

greininguna,? segir Jon Geir og

hlær.

Rannveig móðir Gunnars er

uppáhalds persóna Jons Geirs.

?Hún hvatti menn til þess að

stoppa og hugsa. Hennar skilaboð

voru að blóðtakan og hefndin

leiddu til einskis góðs.?

Jon Geir segir mannfólkið ekki

hafa breyst mikið frá þessum

tíma. ?Menn voru dæmdir eftir

verkum sínum en konur eftir sam-

skiptahæfileikum. Þannig er þetta

enn nú til dags. Konur, bæði þá og

nú, eru mun framar mönnum í

mannlegum samskiptum og í sög-

unni nýta þær sér það sínum mál-

um til framdráttar. Þær vissu ná-

kvæmlega hvar mennirnir voru

viðkvæmir fyrir og hvað þær

þyrftu að segja til að fá sínu fram-

gengt. Algengur undirtónn þeirra

var: ?Ef þú gerir þetta ekki, þá

ertu sá litli karl sem ég hélt þú

værir.?

Hallgerður

?Hallgerður var einstaklega af-

brýðisöm kona og lét stjórnast af

þeim kenndum. Hún var einnig

gráðug og bæði vildi og reyndi að

komast yfir það sem aðrir áttu og

mátu,? segir Jon Geir. ?Hún var

mjög sjálfhverf og hugsaði fyrst

og fremst um eigin hagsmuni en

það eru lýsandi einkenni siðblindu

(e. sociopathy) eða Narkissisma,

sem eru náskilin fyrirbæri.?

Í sögunni fá lesendur að

skyggnast örlítið inn í barnæsku

Hallgerðar sem Jon Geir segir

vera mjög sérstakt. ?Hún fann

fyrir höfnun sem barn og fannst

hún ekki örugg,? segir hann, en

eins og flestir vita vilja margir

geðlæknar rekja ýmis geðvanda-

mál til erfiðrar æsku. ?Höfundur-

inn reynir ekki að skýra hegðun

hennar með fortíðinni en það er

áhugavert að honum finnist at-

burðir hennar samt sem áður í

frásögur færandi.?

Njáll

Njáll var mjög eðlileg manneskja

og jákvæð. Hann sýndi öðru fólki

mikið umburðarlyndi og var

diplómatískur,? segir Jon Geir. ?Í

sögunni verður hann stundum

eins og guðleg vera og jafnvel tal-

að um að hann sjái óorðna hluti en

það er erfitt fyrir fræðimenn nú-

tímans að skilja hvað þýðir bók-

staflega.?

Þrátt fyrir prúðmennskuna

fóru hlutirnir sjaldnast eins og

Njáll hafði ætlað. ?Mér finnst það

sýna glæsileika sögunnar að þó

verk Njáls séu framkvæmd með

góðum ásetningi þá reynast þau

oftar leiða til hörmunga.?

Jon Geir telur mögulegt að

Njáll hafi öfundað Gunnar af

hreystimennskunni en segir konur

sögunnar aðallega sjá um öfundina

og afbrýðisemina. ?Hallgerður var

til dæmis sjúklega afbrýðisöm út í

hina góðu vináttu Njáls og

Gunnars.?

Mörður

?Mörður var svona Machiavelli-

persóna að því leyti að honum

fannst tilgangurinn helga meðalið.

Hann var afar gáfaður en beitti

kænsku sinni til vondra hluta.?

Jon Geir segir hann hafa þjáðist

af geðröskun (e. psychopathy) sem

lýsir sér meðal annars í því að

hann bar litla sem enga virðingu

fyrir samfélagslegum viðmiðum

og rétti annarra. Það er ekki óal-

gengt að svona mikilmennsku-

brjálæði greinist í gáfuðu eða

hæfileikaríku fólki.

?Hann var snillingur í því að

spila með fólk og nota það til eigin

hagsmuna. Hann fékk aldrei blóð á

eigin hendur, heldur var hann leik-

stjóri atburðarásanna. Það er mjög

heillandi að leiksoppar hans áttuðu

sig oft ekki á því fyrr en eftir á

hvernig í pottinn var búið og

spurðu sig þá ?Hvað gerðist?? Það

ber gáfum hans ótvírætt vitni.?

Gunnar

Gunnar var mjög dæmigerð og

blátt áfram miðaldahetja, ? segir

Jon Geir. ?Hann er eina persóna

sögunnar sem er svolítið klisju-

kennd og það verður nokkuð áber-

andi innan um allar hinar frum-

legu persónurnar.?

Eins og flestir vita var Gunnar

gífurlegt hreystimenni að líkam-

legum burðum en hæfileikar hans

voru eitthvað minni þegar kom að

vitsmunum. ?Hann var ekki mjög

vel gefinn og á tímum örlítið

barnalegur. Aðrar persónur sög-

unnar, og þá sérstaklega Hallgerð-

ur, spiluðu með hann og örlög hans

voru iðullega í höndum annarra.?

Skarphéðinn Njálsson

?Skarphéðinn var mjög fálátur og

kuldalegur. Hann sýnir einkenni

geðklofa (e. schizoid) með áhuga-

leysi á félagslegum samskiptum,

tilhneiging til einlífis og tilfinn-

ingakuldi.,? segir Jon Geir. ?Hann

var alla jafna yfirvegaður en fékk

útrás fyrir tilfinningarnar á víg-

völlunum því hann var góður bar-

dagamaður. Hann missti þó aldrei

stjórn á sér og vó aðeins innan

lagaramma þess tíma.? 

Jon Geir segir Skarphéðinn

hafa átt erfitt með að bregðast við

öðru fólki og forðaðist að sýna

nokkrar tilfinningar. ?Sögumaður-

inn segir hins vegar töluvert frá

neikvæðum viðbrögðum fólks við

Skarphéðni en hann var frekar

ófrýnilegur útlits sem hefur ekki

minnkað feimnina.? 

Hliðstæðu með persónu Skarp-

héðins, segir Jon Geir að megi sjá í

bandarískum kúrekamyndum síð-

ustu aldar, þar sem hinn þögli ein-

fari ríður inn í sólarlagið. ?Konur

laðast oft að þessum mönnum, en

það bakar vandræði í alvarlegri

samböndum vegna sinnuleysisins

af þeirra hálfu.? 

JON GEIR HØYERSTEN Jon er sérfræðingur í geðlækningum og doktor í heimspeki. Hann hefur rannsakað Íslendingasögurnar og

finnst Njála vera höfuðdjásn þeirra.

Persónuleikaraskanir í Njálu

F

RÉT

T

A

B

L

AÐIÐ/V

A

LLI

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80