Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 90. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						Kemur út tvisvar
í viku. VerS árg.
4kr., erlendis 5Rr.'
eða l^dollar; borg-
ist fyrir miðjan júlí
erleiiJis fyrirfram.
Lausasala 5 a. eint.
AFOLD
Uppsögn (skrlfl.)
bundin við áramót,
er ógild nema kom-
in só til útgefanda
fyrir 1. oktbr. og
só kaupandi skuld-
laus við blaðið.
ísafoldarprentsmiðja.
Hitstjórl:    Ólafur Björnsson.
Talsími 48.
XXXX. árg.
Reykjavík, miðvikudaginn 12. nóv. 1913.
90. tölublað
I. O. O F.    ^511149.
ArþýonféLböbasafn Templaras. 8 kl. 7—
Angclækmog ókeypis i Lækjarg. 2 mvd. ! -8
Borgarstjóraskrifstofan opin vírka datra 1 ' —8
Bæjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og l -7
Bæjargjaldkerinn Jjaufásv. 5 kl. 12—8 og í -7
Eyrna- nef- hálslækn. ók. Austnrstr.22fstd !¦ -8
Íslandsbanki opinn 10—2'/« og 5'/»—'¦
K.P.U.M. Lestrar-og skrifstofa 8árd.—10
Alm. fundir fld. og sd. 8>/i siðd.
Landahotskirkja.    Gnosþj.   9 og 6 a hel:
Landakotsspitali f. sjúkravitj. 11—1.
Landsbankinn 11-21/", B'/i—6'/». Bankastj.
Landsbókasafn 12—S og 5-8.   Útlán 1—8
Landsbúnaðaríélagsskrifstofan opin frá
Landsféhiroir 10—2 og 5—6.
Landsskjalasafnio hvern virkan dag kl. 19 '2
Landssíminn opinn daglangt,(8—9) virka <!«ga
helga daga 10—12 og 4—7.
Læknincr ókeypis'Austurstr. 22 þd.ogfsd.18 -1
Nattúrugripasafnio epio 1'/«—21/t a sunnvd.
Samabyrgð-Islands 10—12 og 4—6.
Stjórnarráosskrifstofurnar opnar 10—4 da^l.
Talsimi Keykjavikur Pósth.3 opinn daglrngt
(8—10) virka daga   helga daga 10—9.
Tannlækning ókeypisJAusturstr. 22 þrd. 2   8
Vifilstaoahælio.   Heimsókt,artimi 12—1
Þjóomenjasafnið opio sd, þd. fmd. 12-2
»a.
i'3-2
i -2
Nýja Bíó
sýnir í kvöld og næstu  kvöld:
Jlraðboðinti
frá £yon:
Frakkneskur   sjónleikur,   eftir   hinni
frægu sögu  »Póstvagninn frá Lyon«.
Bostanjoclo-Cigaretter
mesta úrval í bænum í
tóbaks-  og  sælgætisverzluninni
á Hótel Island.
Með tækifærisYerði
eru  Bostanjoclo   cigarettur   seldai   í
tóbaksverzlun R. I*   Ltsví.
Verðið er langt fyrir neð
an það, sem áður hefir þekst.
Egipzkar   Cigarettur
frá A. G. Cousis & Co. Cairo
svo sem:
Dubec
Prince of Wales
Mondiale og
Nr 3.
eru áreiðanlega minst skaðlegar,   og
um leið bragðbeztar.
Hver sá sem reykir af þeim 3—
4 búnt, reykir ekki annað upp frá
því.
Cigarettur þessar hafa hlotið ótal
meðmæli.
Fást í  Lievís tóbaksverzlun.
Sigfús Blöndahl
Rödingsmarkt 57, Hamburg 11.
Inn- & útíiatningsverzlun.
Umboðsverzlun.
Allar íslenzkar vörur seldar
hæsta verði.
Slmnefni: Blöndahl. — Hamburg.
Guðmundur Kristjánsson
skipstjóri kom á vélbáti frá
Svíþjóð (Gautaborg) í gærkveldi.
Hafði verið 7 daga á leiðinni. Þessi
bátur er eign Karls Olgeirssonar á
Isafirði, útbuinn með botnvörpum
og að ýmsu fullkomnari en aðrir
vélbátar hér. Báturinn héitir Freyja
og er 31 smálest brúttó.
Fjármál.
11.
Hin hliðin á málinu eru lán-
trausts vandr æðin.
Vér höfum gefið út hvað eftir
annað bankavaxtabréf, sem hafa gef-
ið eigendum hærri vöxtu en tíðkast
af slíkum bréfum í nágrannalöndun-
um, trygð með góðum veðrétti í
fasteignum hér á landi, og drjúgum
varasjóði m. m. En bréf þessi bafa
verið óseljanleg með öllu á erlend-
um markaði. Auk veðdeildar Lands-
bankans, hefir íslandsbanki haft heim-
ild til að gefa út bankavaxtabréf.
síðustu 8 árin, en ekki notað sér
þessa heimild nema lítið eitt í byrj-
un, vegna þess að hann getur ekki
selt bankavaxtabréfin á erlendum
markaði.
Til þess að taka ekki fyrir öll veð-
deildarlán hefir landsjóður orðið að
hlaupa undir bagga og notað hið rýra
iánstraust sitt til þess að taka lán
til að kaupa bréf veðdeildarinnar (i3/4
miljón króna).
Síðasta alþingi samþykti, eins og
kunnugt er, lög um útgáfu 4. veð-
deildarflokksins. Um tryggingu þess-
ara bréfa er mun rækilegar búið en
var um tryggingu fyrri flokkanna.
Já, sumum þykja lánskjörin orðin
svo erfið, að þeir telja ógerning
að taka lán af bréfum nýja flokks-
ins. En samt er engin vissa fyrir
því enn, að takast muni að selja þessi
nýju bankavaxtabréf á erlendum mark-
aði, hvað þá heldur ef þau væri
ótryggilegar útbúin.
Allir vitum við hvernig landssjóði
hefir gengið með lántökur. Það Mt
ilræði, sem hann hefir þurft að lána
hingað til, hefir honum gengið erfið-
lega að fá lánað. Hann hefir orðið
að fá alt lánað hjá Dönum, sem kom-
ast illa af sjálfir og þurfa á öllu sinu
lánstrausti hjáöðrum þjóðum aðhalda.
Það hefir tekist að knýja út úr Dön-
um þetta, sem landssjóður hefir þurft
af lánum hingað til. Þó ekki altaf
alt, heldur hefir farið fyrir landssjóði
hjá Dönum, eins og fer stundum
fyrir einstaklingnum hérna hjá bönk-
unum, landssjóður hefir ekki altaf
fengið eins mikið og hann bað um,
sbr. lánin til að kaupa 3. flokks
bankavaxtabréfin af Landsbankanum.
Alþingi heimilaði stjórninni að taka
2. miljóna króna lán. B. }. fekk að-
eins i1/^ miljón, Kr. J. gat fengið
x/4 miijón í viðbót, en H. H. hefir
verið ómögulegt að fá l/4 miljónina,
sem á vantar enn.
Og svo eru Danir farriir að »gera
sig kostbæra«. Þeir eru farnir að
heimta af landssjóði frekari trygg-
ingu, tryggingu í tekjum landsins,
sbr. ritsímalánið hjá Stóra Norræna
félaginu.
Og þó œtti landssjóður að hafa
lánstraust hjá peningaþjóðunum engu
síður en margir ríkissjóðir, sem nú
hafa þar lánstraust.
Landssjóður á mikið meira en fyr-
ir skuldum í veðbréfum (bankavaxta-
bréfum) og sjóðum (viðlagasjóði og
ýmsum öðrum sjóðum). Auk þess
á hann mikið af fasteignum í land-
inu. En það er drýgsta eignin, sú
eignin, sem hækkar í verði um leið
og landinu fer fram og mölur og
ryð aldrei granda, þótt gull verði
engis virði og allir aðrir verðmælar,
heldur jörðin þó altaf verðgildi sínu.
Frámunaleg hugsunarleysispólitík er
það því, sem tíðkuð hefir verið
svo mjög hér á síðustu árum, að
selja sem mest af jarðeignum lands-
sjóðs. Ætti sem fýrst áð taka al-
gerlega fyrir alla þjóðjarða og kirkju-
jarðasölu.
III.
Þannig er þá ásigkomulagið.
Bankarnir fá hvergi fé, nema lítil-
ræði frá Dönum. Bankavaxtabréf
vor eru hvergi seljanleg á erlendum
markaði, ekki einusinni hjá Dönum.
Landssjóður hefir hvergi lánstraust,
nema hjá Dönum, og það af mjög
skornum skamti, og gegn »frekari
tryggingu* nú upp á síðkastið.
Þetta er óneitanlega ekki glæsi-
legt ástand. Og — það sem verra
er — það er stórhættulegt
fyrir sjálfstæði landsins.
Það er kunnugra en frá þurfi að
segja, áð ástand þetta hefir verið
notað í stjórnmálabaráttunni. En það
er máske ekki öllum full ljóst, hve
mikið það hefir í rauninni vérið not-
að af andstæðingum vor Sjálfstæðis-
manna, og hve hœttuleqt vopn það
er oss Sjálfstæðismönnum.
Eg skal því rifja nokkuð upp á
hvern hátt þetta ástand hefir verið
notað í stjórnmálabaráttunni og muni
verða notað framvegis.
Um sama leyti sem Uppkastið frá
1908 kom fram og fekk dóm sinn
hjá þjóðinni, kom hér mikil pen-
ingaekla, meiri peningaþröng en þekst
hafði þá undanfarið. Ástæðurnar voru
eðlilegar. Peningaþröng og banka-
hrun hafði farið á undan um alla
Norðurálfu; peningar urðu afskap-
lega dýrir, og erfitt að fá lán. Auð-
vitað fórum við sízt varhluta af þessu.
Við áttum öll okkar peningaviðskifti
við Danmörku, eins og við eigum
enn, og Danmörk varð einna verst
úti í hruninu. Þar bættist Alberti-
hneykslið ofan á alt og sá Khafnar-
bankinn, sem annar bankinn hérna
átti flest sin viðskifti við, var þannig
við þau má riðin^, að um tima var
talað, að honum lægi við hruni.
Þetta voru þær sönnu ástæður.
En hvað fundu Heimastjórnarm.
þá til ?
Þeir sögðu og báru óspart út, að
peningaþröngin hér væri þvíaðkenna,
að við höfnuðum Uppkastinu I Danir
væri svo reiðir okkur fyrir að hafa
hafnað þessu kostaboði þeirra, að
þeir vildu ekki lána okkur peninga,
og í annað horn væri ekki fyrir okkur
að venda en til Dana.
Þegar Björn fónsson í sinni ráð-
herratíð gerði tilraun til þess að
kippa í lag því ólagi, sem hann taldi
„yera á í Landsbankanum, sendu
'Heimastjórnarmenn hvert óhróðurs-
skeytið á fætur öðru til Danmerk-
ur, og tókst með því að skapa ein-
hvern ugg, í sumum blöðum þar,
um að bankinn væri hættulega stadd-
ur o. s. frv. Þessi fáu blaðaum-
mæli, sem þeir höfðu sjálfir leitt
fram með skeytum sínum, svo og
ýmsar kviksögur, sem þeir báru út,
notuðu þeir svo til að breiða það
út hér á landi, að B. J. hefði með
bankarannsókninni spilt fyrir áliti
okkar og lánstrausti hjá Dönum. Og
viíkvæðið hið sama : Ekkert annað
að venda fyrir okkur um peninga-
mál okkar en til  Dana.
Ein beitan, sem sett var á öng-
ulinn til þess að fá menn til fylgis
við Uppkastið frá 1908, var sú, að
ef tekið væri þeim kostum, fengjum
við greidda frá Dönum i1/^ miljón,
sem verða mundi til þess að bjarga
okkur alveg úr peningaþrönginni.
]á, einn mikilsmetinn stjórnmála-
maður Heimastjórnarmannaþá, spýtti
svo vel á öngulinn, að hann kom
með uppástungu um að verja þess-
ari i1/^ milj. til þess að borgaverzl-
unarskuldir landsmanna! Það átti
að hrífa. En kjósendur sáu öngul-
oddinn í það skiftið.
Þessi i1/^ miljónar króna beita
var engu síður notuð fyrir tæpu ári
síðan, þec:"'- ^tti nð fá okknr til að
kyngja hinu.11 svoaefndi griit.    Og
fylgdu   þá auðvitað ýmsar gyllingar
um það, hvernig varið skyldi fénu.
Sd stjórn, sem nú situr að völd-
um, virðist hafa þá staðföstu trú, ^ð
það sé fyrirfram átilokaður mögu-
leiki að vér getum snúið oss nokk
uð annað en til Dana um peninga-
mál. Þegar hún ber fyrir brjósti
framkvæmd stórfynrtækis hér í land-
inu, sem peninga þarf til, járnbraut-
arinnar, þá dettur henni ekki í hug
að snúa sér annað en til Dana til
þess að fá peninga til járnbrautar
innar. Svarar, er henni er ámælt
fyrir það, að ekkert þýði að leita
annað en til Dana. Óss er ókleift
að fá peninga, nema annaðhvort hjá
Dönum eða Jyrir milli%on%u Dana.
Sama stjórn hefir það fyrir stefnu
sina, að ná einhverjum samningum
við Dani í sambandsmálinu, þrátt
fyrir það, að fjöldi landsmanna er
orðinn afbuga slikum samningum að
sinni, og færir sem eina aðalástæðu,
eða jafnvel aðalástæðuna, til varnar
þessari stefnu sinni, að ef við lát-
um í þessu að vilja Dana, þá verði
þeir svo greiðir við okkur um pen-
inga, sem við þurfum að fá. Ná-
kvæmlega sama ástæðan sem for-
sprakkar Sambandsflokksins færeyska
nota ósparast í viðleitni sínni að
gera Færeyinga að Dönum.
Sama stjórn hefir til skamms tima
verið þeirrar skoðunar, að siglingar
hér við landið yrðum við að fá Dani
til að annast, og kvað svo ramt að
þessu, að einn þektasti fylgifiskur
H. H. þá kvað upp úr um, að það
væri eigi annað sýnilegt, en að H.
H. þekti ekki annað gufuskipafélag í
heiminum en eitt danskt félag.
Ýmislegt fleira mætti telja til. En
eg læt hér staðar numið að sinni.
Þetta ætti að vera nóg til að sýna
það, að lánstraustsleysið utan Dan-
merkur gerir ekki einungis það að
verkum, að standa verklegum fram-
kvæmdum fyrir þrifum, heldur er
oss einnig í stjórnmálabaráttu vorri
stór hætta búin af ástandinu sem
nú er.
Fram úr þessu verður einhvern-
veginn að ráða.
En hvernig á að gera það ?

Ríkisráðsákvæðið.
Umræður þær, er fram fóm á
ríkisráðsfundí 20. okt. síðastl, er
ráðherra bar fram stjórnarskrármálið,
hafa birtar verið bæði á dönsku og
íslenzku.
Lögbirtingablaðið birti þær fyrir
tveim dögum, en með því þeir eru
fáir, sem Lögbirting sjá, en málið
varðar alla landsmenn, birtir Isafold
þær umræður í heild sinni.
Þær voru á þessa leið:
Ráðherra Islands
lagði þá til, að efnt væri til nýrra
kosninga til alþingis vegna þingrofs
þess, sem samkvæmt stjórnarskrá ís-
lands á fram að fara þá er stjórnar-
skrárfrumvarp hefir verið samþykt
af þinginu, og vakti jafnframt at-
hygli á því, að æskilegt væri, að kjós-
endur gætu þegar fengið vitneskju
hvort vænta mætti staðfesting-
um
síðan
um
ar   konungs.     Fór   hann
það svofeldum orðum:
»Yðar hátign hefir tjáð ráðherra
íslands, Kr. Jónssyni, sem hefir flutt
alþingi ummæli Yðar hátignar, að
konungur gæti ekki fallist á úrfelling
ríkisráðsákvæðisins úr stjórnarskránni,
nema því að eins, að jafnframt yrði
gerður sáttmáli um ríkisréttarsam-
band íslands og Danmerkur að sam-
eiginlegu ráði alþingis íslendinga og
ríkisþings Dana. Alþingi hefir eigi
að   síður  talið   sér   skylt  að standa
fast við það, að i stjórnarskránni um
sérmál Islands eigi ekki að standa
ákvæði, sem gæti misskilist á þá leið,
að það vald, er samkvæmt stjórnar-
skránni liggur eingöngu undir kon-
ung og alþingi, eða ráðherra íslands
framkvæmir fyrir konungs hÖnd, sé
þó jafnframt lagt undir dönsk rikis-
völd.
Með tilliti til þessa hvortveggja
hafa allar flokkadeildir á alþingi kom-
ið sér saman um, að íeggja það á
vald Yðar hátignar, hvar ísíenzk lög
og mikilvægar stjórnarráðstafanirskuli
bornár upp fyrir konungi, þannig, að
að það sé forréttur konungs, fráskil-
inu ákvörðun alþingis. Það hefir ver-
ið litið svo á, að konungurinn muni
vilja geta notið aðstoðar aílra ráðgjafa
sinna, er ábyrgð bera, ef svo kynni
til að vilja, að skera þyrfti úr ágrein-
ingi um takmörkin milli hins sam-
eiginlega löggjafarvalds og hins sér-
staka íslenzka lcggjafarvaids, og al-
þingi hefir viljað tryggja Yðar hátign
það stjórnskipulega, að geta fengið
þessu framgengt á þann hátt, sem
konungur telur beztan, án tilhlutun-
ar frá þingsins hálfu. Samkvæmt
þeim fyrirmælum, sem sett eru um
þetta í 1. gr. stórnarskrárfrumvarp-
sins, er konungi í hendur lagið að
gera með undirskrift íslandsráðherra
þá skipan, sem hann vill ákveða,
þannig, að hún sé skuldbindandi fyr-
ir ísland og eins haldgóð eins og
núverandi ríkisráðsákvæði, alla þá
stund, er vilji konungs er um þetta
óbreyttur.
Á alþingi létu menn sér það skil-
jast, að konungur mundi að líkind-
um nota þennan rétt sinn til þess
að ákvarða, að þau mál, er hér er
um að ræða, skuli borin upp fyrir
honum í ríkisráðinu, eins og verið
hefir.
Athygli mín hefir verið leidd að
því, að það þyki uggvænt, að sú
ákvörðun ríði í bága við almennan
fæðingjarétt, sem sameiginlegt
málefni, að binda kosningarréttinn
til alþingis annaðhvort við fæðingu
á íslandi eða 5 ára fasta dvöl þar.
En á íslandi hefir enginn haft ásetn-
ing til þessa. Stjórnarskrárfrumvarp-
íð er í þessu atriði alveg samhljóða
stjórnarskrárfrumvarpinu frá 1911.
Að vísu verður að kannast við, að
munur er gerður á ríkisborgurum
að því er snertir kosningarrétt til
alþingis, eftir því, hvort þeir eru
fæddir á íslandi eða ekki, með þvi
að þeir, sem þar eru fæddir, þurfa
að eins að hafa verið búsettir í kjðr-
daminu í eitt ár, en hinir verða þar
að auki að hafa verið búsettir í
landinu í 5 ár á undan kosningunni.
En þau forréttindi, sem þeir, sem
fæddir eru á íslandi, mundu njóta
að þessu leyti, eiga ekki sammerkt
við almennan fæðingjarétt í lagaleg-
um skilningi þess orðs. Fæðingjarétt
hafa t.d.ekki þeir einir, sem fæddireru
í ríkinu, heldur einnig börn innbor-
inna rikisborgara, þótt þau hafi fæðst
á ferðalagi eða dvöl erlendis. En þá
sérstöðu, sem stjórnarskrárbreytingin
veitir mönnum til að njóta kosning-
arréttar til hinnar sérstöku löggjafar-
samkundu Islands, alþingis, hafa þeir
einir, sem fæddir eru þar í raun 0%
veru, en ekki allir, sem innbornir telj-
ast að lögum, og á hinn bóginn hafa
hana allir, sem fæddir eru á íslandi,
án tillits til þess, hvar þeir eiga fæð-
ingjarétt að lögum. Þetta ákvæði
nær til barna utanríkis foreldra, sem
fæðast á íslandi í ferðalagi, en nær
aftur ekki til barna af íslenzku for-
eldri, sem fæðast á ferðalagi í Dan-
mörku eða í öðrum löndum. Ákvæð-
ið um fæðing á íslandi er ekki sett
sem rjmkun á réttindum, heldur tak-
mörkun á tölu kosningarbærra manna.
En ófært þótti að láta fasta borgara
landsins,   sem kynnu að takast ferð
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 355
Blašsķša 355
Blašsķša 356
Blašsķša 356
Blašsķša 357
Blašsķša 357
Blašsķša 358
Blašsķša 358