Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						:i
Kemur út tvisvar
í viku. Verðárg.
5 kr., erlendis T1/^
kr. eða 2 dollar;borg-
! !st fyrir miðjan júii'
erleudÍB fyrirfram.
Lausasala 5 a. eint
Uppsögn ^skrifl.
bundin við áramót,
er ógild nema kom-
ln aó tll útgefanda
fyrir 1. oktbr. og
88 kaupandi skald-
laus vlð blaSlð.
ísafoldarprentsmiðja.
Ritstjórl:  Ótefur Sjörnsson.
Talsimi nr. 455,
XLIV. árg.
Reykjavik, laugardaginn  10. nóv. 1917
69. tölublað
rn Is'lands.
Sykurhneykslið og iandsvirzlunin.
Á fcíðastliðnu vori benti ísafold
-é, ými8legt það í athöfnum lands-
stjórnarinnar og athafnaleysi, sem
ótvírætt benti á það, að landinu
-stæði stórháski af því að hafa við
völd á þessum alvörutímum stjórn
þá, er nú fer með völdin. Sömu
skoðunar var allur almenningur.
llenn væntu þess, að þingið tæki
í taumana er það kæmi saman í
sumar og gerði þá skyldu sína,
að sja landinu fyrir hæfri stjórn.
'Vér héldum áfr/im að minna þing-
ið á þessa skyldu sína fram í
þinglok. En alt kom fyrir ekfci.
Þingið, eða meiri hluti þess, var
svo samflækt stjórninni og svo
úrræðalítið um að útvega hæfa
menn í ráðherrasætin, sem um
margt annað, að þetta var einnig
látið reka á reiðanum. Þingið
•akildi svo við að stjórnin sat
•ohögguð. Hverjar yrðu afleiðing-
arnar, hlaut fyrir eða síðar að koma
i ljós á þann hátt, að augu allra
landsmanna opnuðust.
Nú hefir stjórnin framið það
éhæfuverk, sem fer lengra en
margan grunaði, að þessa óhæfu
Ætjórn mundi henda. Vér eigum
hér við
sykurhneykslið.
Fyrir rúmlega hálfum mánuði
kvisaðist hér um bæinn að lands-
sstjórnin hefði hækkað verð á syk-
urbirgðum sínum um 30 aura
é, kílói að meðaltali. Þetta
¦kvis þagnaði aftur um stund. Að
það var eigi ástæðulaust með öllu,
skal drepið á síðar. Svo, nú um
miðja vikuna, verður það upp
skátt, að landsverzlunin hafi alt
i einu hækkað verð á sykur-
birgðum sínum um 35 au. lcllóið
af strausykri og 25 au. kílóið af
högnum sykri.
Menn urðu sem þrumu lostnir.
Menn hafa að vísu átt að venj-
ast verðframfærslu hjá landssjóðs-
verzluninni á ýmsum vörutegund-
um, framfærslu, sem ekki var
unt að sjá neinar skynsamlegar
ástæðui fyrir. En bæði var það,
að leynt var farið með verðhækk-
unina, hún oft fi'amkvæmd smátt
og smátt og — landsverzlun-
inni hafði tekist að fá kaupmenn
til að fylgjast með sér, hækka
sínar birgðir af vörutegundinni
að sama skapi, sem landsverzl-
unin hækkaði sínar birgðir.
En hér kemur alt í einu svo
jglfurleg hœkkun á eirihverri mestu
nauðsynjavörunni, að hún nemur á
birgðum þeim, sem landssjóður á
af »ykri 5—600 þúsund krónum.
>0g hækkunin kemur þá fyrst, er
birgðir kaupmanna af þessari
vörutegund eru hér um bil þrotn-
ar, svo landsstjórnin hefir einokun
A vörutegundinni. Kvisið um hækk-
unina, sem fyrst gaus upp, bygð-
ist á því, að landsstjórnin hafði
þá þegar, nú fyrir rúmum hálf-
um mánuði, ákveðið að fram-
kvæma þessa hækkun, en kallaði
aftur þær fyrirskipanir sínar, af
þvi hún varð þess vör, að hún
gæti eigi komið þeim fram. Kaup-
menn áttu sem sé þá enu nokkr-
ar birgðir af sykri, og svo leit
út sem þeir ætluðu ékki að elta
landsstjórnina i þetta skifti með
hækkun á sykurverðinu. Hún var
eigi enn orðin ein um hituna. En
hún gætti þess að halda sem fast-
ast um sínar birgðir, svo birgðir
kaupmanna gengju sem fyrjt til
þurðar. Þegar svo var komið,
landsstjórnin orðin ein um hituna,
þá var ekki látið dragast einn
dag að beita a\ví\Qxmmg þrœlatök-
um einokunarinnar.
Vér gátum eigi séð, að um
annað væri að ræða. Hvorki
vér né aðrir, sem vér spurðum
gátu séð , nokkra eðlilega eða
verjandi £stæða fyrir þessarri verð-
hækkun. Vér vildum þó rann-
saka málið sem bezt, og leituð-
um því viðtals við landsstjórn-
ina.
Björn að baki Kára.
Sneri ísafold sér í fyrrakvöld
til fjármálaráðherra, sem áður,
að fyrra brdgði hafði lofað því
að láta oss jafnan í té skýrsl-
ur um athafnir stjórnarinnar,
þær er almenning varðar og frá
mætti segja. Samdist svo um,
að Isafold skyldi hitta hann að
máli í gærmorgun. En er að því
kom, kvaðst hann fyrst þurfa að
tala við forstjóra landsverzlunar-
innar, og óskaði því frests á við-
talinu, og fór svo á endanum, að
hann sendi forstjórann á fund
vorn, því hann væri öllu miklu
kunnugri. Frá sjálfri stjórninni
var því enga vitneskju að fá,
hvort sem það ber svo að skilja
að hún hafi »gefið sig upp á gat«
eða viljað verjast allra frétta
beint frá sér og þvi otað fram
forstjóranum, til þess að reyna
að hafa sjálfa sig undan beinu
skellunum.
Það sem forstjóri landsverzl-
unarinnar hafði fram að færa
viðvíkjandi þessari 20% hækkun
á sykurverðinu, var í stuttu máli
þetta:
1.    Innkaupin hafa verið það
dýrari en áður og farmgjaldið
sömuleiðis sem svarar þessari
hækkun.
2.     Landaverzlunin þarf ætíð
að hafa þessa vöru fyrirliggjandi,
en kaupmenn sæta færi þegar
hún er ódýrari, kaupa hana þá.
Hafa þeir í vor og vetur ekki
haft nema slatta.
3.    Kaupmenn eru látnir hafa
ódýrustu skipin, þar sem þó væri
náttúrlega réttlátara að skifta
jafnara niður ekiparúmi því dýr-
ara og ódýrara milli landsverzl-
unar og kaupmanna.
4.    Hann játaði, að sykurverð-
ið væri orðið tilfinnanlega hátt.
Danskur sykur með lægra verði
væri fáanlegur, en það vantaði
flutning. Þegar flutningur fæst,
þá yrði sykurverðið fært niður
í að minsta kosti 1.35 kíló, eins
og áður, og lagði forstjórinn á-
herzlu á það.
5.    Hann taldi samþyktina á
kaupmannafundinum árás álands-
verzlunina, með því að kaupmenn
skoðuðu hana sem samkeppanda,
en hún væri auðvitað þess eðlis,
að hún ætti að koma þar til, sem
kaupmenn gætu ekki fengið vör-
urnar.
Annars vísaði forstjórinn til
þess, er hann hefði sagt við rit-
stjóra Vísis og þar var birt á
föstudag. Er það flest hið sama
og að ofan getur, nema hvað
hann tekur þar frara, að fyrir
rúmum hálfum mánuði hafi verð-
ið verið hækkað út um land, en
hækkuninni hafi verið frestað hér
til þess að kaupmenn, sem birgðir
hefðu átt, ekki græddu um of á
henni. »Enda hafi sumir þeirra
verið orðnir óþolinraóðir.«
Vér fáum eigi séð að ástæður
forstjóra landsverzlunarinnar bæti
hér mikið úr skák. Þær eru
sumpart mjög litilsverðar til þess
að réttlæta þessa gífurlegu verð-
hækkun, sumpart villandi og
sumpart hljóta þær að vera bein-
linis ósannar.
Vér höfum aflað oss þeirra upp
lýsinga um sykurverðið, sem
kostur er á. Niðurstaðan er bú,
að með þvl að taJcaþað innkaups-
verð, sem hæst hefir verið keyptur
sykur fyrir í Ameríku áþessu ári og
hingað er kominn og með því að
táka það flutningsgjald sem hæst
heflr verið með skipum Eimskipa-
félagsins d þessu ári frá Ameríku
og með þeirri vdtrygging og 'óðr-
um kostnaði sem hæstur heflr verið
á sykri frá Ameríku á þessu ári
var hœgt að selja sykurinn því
verði, sem á honum var áöur en
hann var hækkaður og þó hafa
sœmilegan kaupmannshagnað af.
Þetta er engin staðhæfing út í
loftið, heldur á fullum rökum
bygð.
Nú . er það áreiðanlegt, að
mikill hluti, jafnvel mikill meiri
hluti sykurbirgða landssjóðs er
»keyptur inn« mun lœgra verði
en umgetið hæsta innkaupsverð.
Það er ennfr. áreiðanlegt, að mikill
hluti sykursins er fluttur hingað
fyrir muu lœgra flutningsgjald en
umgetið hæsta flutningsgjald t. d.
heill skipsfarmur með »01ivette«
i suraar, nokkuð með skipum
Eimskipafélagsins o. s. frv. Að
innkaupin á öðrum hluta sykur-
birgða landssjóðs hafi verið svo
vitfirringslega gerð og flutningur
á því svo vitfirringslega dýr, að
nauðsynlegt sé, að hækka verð á
öllum sykurbirgðunum • um 350
krónur á hverri smálest, um það,
um svo giæpsamlegt ráðlag lands-
stjórnarinnar, getur forstjóri lands-
verzlunarinnar aldrei sannfært
oss. Allra sízt þar sem mik-
ið af sykrinum er vitanlega
keypt langt undir verði því sem
vér byggjum á og vitanlegt er
að Eimskipafélagið hefir góðan
hagnað af siglingum skipa sinna
með því flutning8verði sem vér
byggjum á. (Hví er annars alt,
flutningur og annað dýrara hjá
landsstjórninni en öðrum?).
Forstjórinn vill láta líta svo út
sem óánægja kaupmanna út af
verðhækkuninni stafi af sam-
kepnisástæðum við landsverzlun-
ina. Vér teljum þetta mjög
ósennilegt. Kaupmenn hafa ekki
þurft að vera óánægðir með
landsstjórnina sem keppinaut.
Hún hefir nær undantekningar-
laust verið svo dýrseld, að kaup-
menn hafa getað lagt á vörur sín-
ar meira en þeir hefðu ella gert, í
skjóli landsverzlunarinnar. Þeir
hafasumir síður en svo unnið sér
vinsældir með þessu. Þessi athuga-
semd forstjórans er út á þekju
og kernur málinu ekkert við,
Þetta mál snertir ekki kaup-
menn neitt sérstaklega. Það
snertir allan almenning.
Vér höfum sýnt fram á, að með
óhagstæðustu innkaupum og flutn-
ingum, sem almenningi standa til
boða, gaf verðið sem á sykrinum
var dður en hækkað var, sæmi-
legan kaupmannshagnað. Hvað
sem landsstjórnin og hennar
þjónar segja, verður eigi fundin
nein skynsamleg dstœða fyrir verð-
hækkuninni.
Hvað er það þá, sem hér er
um að ræða?
Vér lítum svo á, sem það sé
ófyrirleitin tilraun tilþess að leggja
skatt á almenning, skatt sem er
hœrri á hvert nef en nokkur ann-
ar skattur sem nókkurn tíma heflr
verið lagður á hér á landi og rang-
látari gagnvart sumum landsbú-
um en nokkur annar skattur, sem
á hefir verið lagður hér á landi.
Hæsti tekjuliðurinn á fjárlög-
unum, hæsti skatturinn er kaffi-
og sykurtollurinn. Hækkunin
á verðinu á birgðum þeim, sem
landssjóður nú á, nemur meiru
en kaffi- og sykurtollurinn er
áætlaður samanlagður á heilu ári.
Það er marg-viðurkent að toll-
ur á sykri er ranglátasti tollur-
urinn vegna þess, að hann hvílir
á einni helztu nauðsynjavörunni
og í sjávarplástum lang þyngstur
á þeim, sem minst hafa efnin að
borga skattinn með. Því hafa
þær raddir orðið æ háværari á
síðustu árum, sem hafa krafist
afnáms sykurtollsins. Og samt
dirfist núverandi landsstjórn að
nota sér það, að atvikin hafa
lagt upp í hendurnar á henni ein
okun á þessari vörutegund, til
þess að leggja á hana nýjan toll,
~J»Reynslao et sannleikur« sagoi »Repp« og
þötti ao vitrari maöur. Reynsla alheims hefir
íærnt Fordbtla að vera bezta allra bila og
alheims dóm verour ekki hnekt. Af Ford-
bílum eru neiri á fero 1 heiminum en af öll-
am öorum blltegnrxdum samanlagt. Hvað
Bannar pao? Þao sannar þao. Fordbillinn
er beztur allra blla enda hefir hann unnio
lér öndveigissœti meoal allra Blla, hjá öllum
þjóonm, og hlotið heioursnafnio
Veraldarvagn,
Fast ao eins hjá nndirrituoum sem einnig
aelur hinar heimsfrœgu DUNLOP DEKK og
SL0NGDR fyrir allar tegundir bila.
P. Stefánason,
Lœkjartorgi 1,
DómasaMð 1916
(24 arkir) er komið út; með því er
IX. heftinu lokið. Fæst á skrifstora
ísafoldar og
kostar kr. 4.80.
Alþýoufél.bókasafn Templaras. B kl. 7—B
borgarstjðraskrifst. opin  dagl. 10—12 og 1—8
9æjarfógeta.skrifstofan opin v. d. 10—12 og 1—B
Ssajargjaldkerinn Laufásv. B kl. 10—12 og 1—6
iatandsbanki opinn 10—4.
<Í.F.TJ.M. Lestrar-og skrifstofa 8 árd.—10 slftð.
Alm. fundir ðd. og sd. 8>/« slod.
uandakotskirkja.    Ouosþ.j.  9 og 6 á helgnm
Ciandakotsspitali f. sjúkravitj. 11—1.
,andsbankinn 10—8.                 Bankastj. 10—12        ^
uandsbókasafn 12—8 og B—8.   Útlán 1—8
handsbúnaoarfélagsskrifstofan opin fra 12—9
úandsféhiröír t—B.
..-ndssiminn opinn daglangt (8—9) virka daga
helga daga 10—19 og 4—7.
Listasafnio (lokao fyrst nm sinnj
Sá itúrugripasafnio opio l'/>—2>fa a sunnnd.
Pó ithúsio opiö virka d. 9—7, sunnud. 9—1.
<umábyrgo Islands kl. 1—6.
itjómarr&oBskrifstofurnar opnar 10—4 dagl.
ralsimi Reykjavlknr Pósth.8 opinn 8—19.
7tfilstaoahælio.   Heimsóknartimi 12—1
Þjóomenjasafnio opio sd., 12'/«—lJ/t
Þjóoakialasafnio   opið   sunnud.,  þriojnd.   og
fimtuiaga   kl. 12—9.
toll sem er tvöfalt hœrri en sykur-
tollurinn er nú, eftir að hannhefir
hækkað smátt og smátt þvert ofan
í vilja mikils meiri hluta landsbúa.
Landsstjórnin drýgir hér verknað
gegn landsmönnum, sem vér full-
yrðum, að ékkert löggjafarþing
hefði látið sér detta í hug að
drýgja þótt landssjóður h^fði verið
mjög nauðulega staddur.
Og þetta er gert á þeim tíma,
sem dýrtíðin sverfur svo að al-
menningi að óséð er hvernig
fram úr verður ráðið. Eða má-
ske landsstjórnin viti ekkert um
dýrtíðina! Það hefir komið fyrir
nú siðustu dagana hér í Reykja-
vík að maður, sem er fullvinn-
andi, hefir stöðuga vinnu og 36
krónur um vikuna, en á heilsu-
lausa konn og á 5 eða 6 börn,
hefir orðið að leita á náðir fá-
tækrasjóðs um styrk. Svo mikil
er dýrtíðin orðin, að heiðarlegir
menn, fullvinnandi og sívinnandi,
sem spara alt hvað þeir geta,
verða að leita á náðir sveitar-
innar og afsala sér þar með mann-
réttindum sínum, alsaklausir. —
Slikum mönnum, og þeim sem
líkt er ástatt um, ætlar hin virðu-
lega landsstjórnað greiða skuli nú
aukaskatt,    sem    nemur   hvorki
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4