Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						Kemur ttt tvisvar

í  viku.      VerS árg.

f 5 kr.,   erlendls 7X/S

:   kr. eða 2 dollarjborg- ;

lBt fyrir miðjan júlí

erlendis    fyrirfram.

•;   Lausasala 5 a. elnt

SAFOLD

Uppaögn  ^skrlfl.

bundln vi8 áramót,

j:

er ógild nema kom

ln só til útgefanda

fyrlr 1. oktbr, og

sé kaupandl skuld

laus vlð blaSIS,

ísafoldarprentsmiðja.

Ritstjór!:  Dlafur Björnsson.

Talsimi nr. 4SS>

XLV. árg.

Reykjavik, laugaidaginn 12. janúar. 1918.

2    íölublað

M i n n I s 1 i s t i.

AlþýOnfél bókasafn Tomplara». 8 kl. 7—8

borgarstjóraskrifst. opin dagl. 10 -12 og 1 - 8

Bæjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—12 og 1—6

Bœjargjaldkerinn Lanfasv. 5 kl. 10—12 og 1—6

Ulandsbanki opinn 10—4.

K.F.U.M. Lestrar-og skrifstofa BArd.—10 aiDd.

Alm. fundir fid. og sd. 8»/« siod.

Landakotskirkja.    Guðsþj.  9 og 6 a helgam

Landakotsspitali f. sjúkravitj. 11—1.

[uuidsbankinn 10—8.                 Bankastj. 10—12

Landsbókasafn 12—3 og 6—8.   Útlan 1—8

Landsb^naoarfélagsskrifstofan opin fra 12—S

Landsféhirílir 10—12 og 4—6.

Irt,cdssiminn opinn daglangt (8—9) virka daga

helga daga 10—18 og 4—7.

Uistasafnio opio á sunnndðgnm kl. 12—2.

Ela itúrugripasafnio opio l'/t—2<f« a sunnud.

JPóithúsio opill virka d. 9—7, sunnnd. 9—1.

Bumábyrgo Islands kl. 1—6.

Btjómairaosskrifstofurnar opnar 10—4 dagl.

Talsimi Beykjavlkur Pósth.8 opinn 8—18.

VUUstaoahælio.   Heimsöknartimi 12—1

tjöt>menjasafni6 opiö sd., lií'/i-l'/i

:S>jóo8kjalasafnio   opio   sunnud.,   þriðjud.   og

flmtndaga   tel. ni—2.

Þröngsýn þjóðrækni.

Danir og islenzk sjálfstærjismál.

Svo litur út, að aldrei eigi því að

-skeika, að þegar íslendingar eru

komnir að því að ná þrosk-a til þess

að stíga nýtt sjálfstæðisspor i ein-

hverju máli — þá skuli þvergirð-

ingshitturinn, sem íslendingum eftir

aldagamla sögulega reynslu, hættir

við að sérkenna Dani með — kom-

ast i algleyming. Þá skal ekki hjá

þvi fara, að þeir menn meðal Dana,

sem s'zt skyldi, nái eyrum þjóðar-

innar dönsku með því að klæða sig

ifalskan hjúp þjóðrækninnar, hjúp ætt-

jarðarástarinnar, í hjúp landvarðveit-

ingar undir hið danska riki o. s. frv.

Þetta hefir nú síðast komið á dag-

inn núna, er sii dirfska henti oss,

Islendinga, að vér töldum oss eigi

að eins heimilt, heldnr lika af prakt-

iskum ástæðum skylt að fara fram

a það við konung íslands, að okkur

væri tilskiíinn réttur til að svíkja

ekki i oss þjóðernismerkin þá er skip

vor fara otn höfin í bjargráðaerind-

um fyrir land og lýð — heldur geta

siglt undir eigin fána hvar sem fer.

Þegar svo hin praktiska réttar-

krafa er borin fram við konung,

að visu svo linlega, að eigi er lagt

við stjórnarafsögn, má heyra marg-

raddað danskt blaðakór um að aldrei

-megi það ódæði henda danska stjórn,

að hún leyfi íslendingum að hafa

sinn eigin siglingafána.

Það er svo sem ekki verið að taka

-tillit til þess, að krafan um siglinga

fánann, sem við raunar teljum oss

eiga við konunn einan um, er fram

komin sem einróma ilyktun þings

.og þjóðar. Nei, nei! Af því að Dan-

mörk hefir eitthvað 30 sinnum fleia

íbúa en ísland þykir þeim góðu,

dönsku þjóðernispostulum alveg sjálf-

sagt að halda fyrir oss í lengstu lög

öllu þvi, sem þeir mundu þó, ef

Ðanmörk væri í sambandi við sér

30 sinnum fólksfleiri þjóð, heimta

sem skýlausan rétt sinn — til handa

hinni dönsku þjóð.

Þessi þröngsýna þjóðrækni, eða

þjóðernisstefna, virÖist nú ráða mjög

um of i Danmörku i íslands garð

og hafa þegar nokkrar greinar úr

dönskum blöðum, um þetta efni,

verið birtar i ísl. blöðum (aðallega i

Morgunbl.).   Er þar deilt um tvent:

1.    Réttmæti þess, að Islendingar

eignist sinn eigin siglingafána.

2.    Mikilsvirkni Dana um að birgja

íslendinga upp með matvörum, með-

an ófriðurinn hefir staðið.

Þeir sem fyrst og fremst hafa

deilt um þessi efni eru Finnur pró-

fessor Jónsson, sem að vorum dómi

virðist hafa staðið mikið vel í istað-

inu af vorri hálfu, en af .Dana hálfu

hafa Knud Berlin (upp i gamlan

kunningsskap) og grósserinn Aage

Berléme þeytt lúðurinn.

Mun ísafold í 'næsta eða næstu

blöðum vikja nánara að þeim um-

mælum, sem af hálfu hins síðast-

talda niunga eru ritaðar í þeim tón,

að hann má blygðast sin fyrir að

haga sér svo, maður, sem af islenzkri

verzlun mun hafa þegið miljóna"-arf

og nú lifir á því að verzla við þá

þjóð, sem hann — að visu heimsku-

lega — hæðist að og vill skóinn

niður af i alla lund.

Fjármálaóreiða

„Timans".

Eg hefi verið sams hugar og flest-

ir aðrir að þvi leyti, að eg hefi lát-

ið skrif blaðs þess, er nefnir sig

»Tíminn«, eins og vind um eyrun

þjóta, og býst við að eg muni og

gera það framvegis. Það er heldur

eigi lystilegt verk sæmilega hugsandi

manni að fara að róta upp i ritsmið-

um fávisra uppskafninga, er sýnilega

virða að vettugi, hvort þeir fara með

rétt mál eða rangt, með heilindi

eða blekkingar. Og Margt bendir

á, að það sé einmitt tilqangurinn að

neyta hins siðarnefnda.

í sntnar, er leið, flutti >Tíminn«

m. a. cokkrar greinar, með afbrigð-

um vitlausar, um landsreikningana;

höf. var ónafngreindur, en vel vissu

menn, hver hann var, og hlotið

hefir hann nú siðan verkalaunin hjá

þeim hluta landsstjórnarinnar, er að

»Timanum< stendur. í næstsiðasta

tölublaði, frá 29. f. m., er þetta

áréttað af hálfu »ritstjórnarinnar«,

og meiru Iofað, en aðallega er vik

ið að reikningsskekkju þeirri, er íram

kom i reikningum landsverzlunar-

innar frá 1915- Það er látið svo

heita í blaðinu, að þeita eigi heima

i hinum vanalegu »fjárreiðum lands-

ins«, en þessi göfuga stofnun, lands-

verslunin, ekki nefnd i nafn í því

sambandi, þvl að, eins og kunnugt

er, þá má ekki nefna snöru i hengds

manns húsil

Þar sem landsreikningarnir (fyrir

átin 1914 og 1915) komu aðallega

undir eina nefnd i þinginu á síðastl.

sumri, sem sé fjáhagsnefnd neðri

deildar, er eg átti sæti í, vildi eg

leyfa mér að gefa nokkra skýringu

á meðferð þessa atriðis hjá stjórn,

yfiiskoðunarmönnum og Alþingi —

ekki til þess að fá »Tímahn« til að

fara með rétt mil, þvi að það tekst

vafalaust   ekki,   heldur   til   þess að

almenningur fái að sjá það, sem fram

hefir komið.

»Timinn« gefur ótvirætt í skyn,

að »Isafoldarliðið«, sem blaðið svo

nefnir, »langsararnir», sem það kall-

ar, og »Einar Arnórsson*, hafi hlanp-

ið með »um hálfa miljón* úrlands-

sjóði — af »almennings eign« —

og hafi þetta fólk »engagrein« get-

að fyrir þessu gert. Þetta sé hið

mesta »hneykslismál«, sem fyrir hafi

komið á íslandi (blaðið á þó líklega

við : alt.fram að þeim tima, er það

kom sínum manni, svo hæfur sem

hann er, í stjórnarsessinn 1), og verði

allir tþingmdlafunáir*, segir þar enn

fremur, að heimta, að sett sé »rann-

sóknarnefnd* í það, að »finna hvern

eyri af þessari hálfu miljón* (hin

mikla stjórn þeirra er eftir þvi eigi

megnug þess að rannsaka þær ritn-

ingar) 11

Þetta bull blaðsins, eins viti firt

og það er, hefði þó hvorki eg né

aðrir tekið hátíðlega, ef eigi hefði

annað komið til. Mér er skrifað af

Norðurlandi, að lið það, sem fylgir

atvinnumálaráðherra og blaði hans,

beri það mjög út og reyni á allar

lundir að telja mönnum trii um, að

stjórn E. A (og þar með þeir, er

voru fylgismenn hans!) hafi gert sig

seka i hinni mestu óreiðu og herfi-

asta fjárdratti, á fé landsins. Er

auðskilið, að þessi vandaði »flokkur«

er að reyna, i þrengingum sinum,

að fitja upp á hinu og þessu, til

til þess að leiða atkvgli manna ýrd

pvi, er nú gerist, og um meðulin

er ekki spurt: Ærulausum ósanc-

indum dreift út, jafnt um menn

sem málefni. Og blaðið spinnur

það upp um leið, að pingmenn vilji,

að hilmað sé yfir þessa »óreiðu«,

sem það er að blaðra um, en fyrir

þvi er vitanlega enginn fótur, eins

og öllum mun gefa að skilja. En

aðra eins höfuðósdfni og þessa hefi

eg fyrir mitt leyti eigi lund til að

láta mönnum haldast uppi orðalaust.

komna la ídsverzlunina,  og   sérstak-

lega reikningsfærslu hennarl

Athugasemdir yfirskoðunarmanna

eru dagsaitar to. maí 1917, svo að

þeim gafst timi nægnr til þess að

athuga málið með stjórn sinni (hinni

nýju), er einnig hafði skipað hr.

Þórð Sveinsson til að endurskoða

landsverzlunarreikningana, tins og

163. aths. þeirra sýnir, er hljóðar

svo:

163.

Af skýrslu þeirri, sem okkur hefir nó

borist um viðskifti landssjóðs við lands-

verzlunina árin Iðl4 og 1915, frá hr.

Þórði Sveinssyni, dags. 9. þ. m., sést,

að samkvasmt henni var skuld verzlunar-

innar við landssjóð { árslok

1914........kr. 373929,45

en landsreikningurinn það

ár telur fjárhseðina .   .   .   — 394315,85

eða........kr.   20386,40

hærri.

Sama skýrsla telur skuld

verzlunarinnar   við  lands-

sjóð í árslok 1915   .    .    . kr.   451560,63

en LR. telnr þessa fjárhæð — 1096084,90

Hér skakkar því um .

Við landsreikninginn fyrir irið

1915 gera yfirskoðunarmenn (Matth.

Ólafsson og Ben. Sveinsson) svo

látandi athugasemd (nr. 149):

149.

22. gr. 17.   Verzlun landssjóðs.

Hér eru landssjóði færð til útgjada til

landsvorzlunarinnar . . . kr. 131645,60

og árið 1914 var á 19. lið

sömu gr. fært til gjalda . — 394315,85

Til samans kr. 525961,45

En í skýrslu um innstæður i landssjóði

og útistandandi skuldír 81. des. 1915, i

LE. bls. 80, stendur:

ní verzlun landssjóðs d að standa kr.

1096084,90".

Mismunurinn er þvi kr. 570123,45, sem

landssjóður er talinn eiga meira i verzl-

un sinni, heldur en sést i landsreikningi|

að hann hafi til hennar lagt.

Landsreikningurinn var, eftir

skýrslu yfirskoðunarmanna, afgreidd-

ur í þeirra hendur 24. febr. 1917,

af landsstjórninni, sem pd 'var kom-

in, hinni príhöfðuðu, er lagði siðustu

hönd i hann, þar i meðal sjilfur

riðherra »Tímans«, sem vafalaust

hefir kynt sér milið, því að þegar

var mjög gumað af því (af liði hans),

að hann ætti að endurbæta og full-

kr.   644524,27

Spurt er um, hvernig a þessum   mikla

skakka standi; sbr. enn fremur 149. aths.

hér að framan.

Þessu svarar svo fjdrmdlardðherra

hinnarprlhöfðuðu (stjórnar >Tímans«),

og þykist gera fulla grein málsins,

(og stjórnin öll með honum), þ. 28.

júni 1917, auðvitað eftir "Vandlega

íhugun, á þessa leið:

149.

22. gr. 17.   Verzhtn landssjóðs.

A þessum lið i LR. er það eitt talið

til útgjalda til verzlunar landssjóðs, sem

taldist til, að greitt hefði verið til henn-

ar af landsféhirði eða rikissjóði Danmerk-

ur 1915. Með öðrum orðum peningar,

greiddir úr landssjóði.' En auk þess

hafði lands8jóður i lok ársins 1915 lagt

til verzlunarinnar kr. 810000,00 í vixlum,

sem eigi þótti rétt að tilfæra í heinum

útgjöldum, en þótti hinsvegar réttara að

láta það koma fram i skýrslunni um inn-

stæður og útistandandi skuldir landssjóðs

(LR. bls. 81, 4. lið).

I útreikningnum yfir hin beinu útgjöld

til verzlunarinnar hefir komið fram villa

frá 1914, upphæðin er kr. 21946,01, sem

virðist stafa af skakkri sjóðsuppgerð hjá

landsféhirði, og önnur villa frá, 1915, upp-

hæðin er 52680,83, sem stafar af þvi að

sú npphæð hafði verið tekin út af 3 */o

conto (þ. e. verzlunarreikningnum) i ís-

landsbanka, og höfð til afborgunar og

vaxtagreiðslu erlendis af láni landssjóðs

fri 1909, en þetta var þeim, er samdi

útgjaldalið LR. ókunnugt um. Ennfrem-

ur hafði jverið fært verzluninni til út-

gjald» reikningslán i íslandshanka 1914

kr. 52000,00 og átti þvi sú upphæð, sem

stóð i reikningslánum i skýrslunum um

innstæður og útistandandi skuldir hæði

árin 1914 og 1915, að hrerfa.

Hin beinu viðskifti landssjóðs við verzl-

unina ern þannig:

1914:

Ýmsar greiðslur frá lands

féhirði.......   kr.   47941,57

Innstæða á 3 °/0 konto i Is-

landsbanka ......— 125000:00

Reikningslán     i    Islands

banka.    ..,....   —   52000,00

Greitt til afborgunar á vixli   —    50000,00

Greitt erlendis upp i pen-

ingasendingu til New York   — 201952.47

.    kr. 476894,04

Frá dregst:

Til greiðslu á

láni frá  1909 kr. 53191,41

Peningar    til

landsféhirðis

31. des.    .   . — 50000,00

Vextir af inn-

stæðu   i   fs-

landsbanka

31. des.    .   . —   1333,59   _ 104525,00

1915:

Samkvæmt reikníngi lands-

féhirðis bls. 41 og 38 .   .   — 279963,10

Qreitt erlendis fyrir vörur   —   64157,50

kr. 716489,64

Frá dregst:

Samkvæmt reikningi lands-

féhiröis hls. 38 kr. 112475.00

Greitttillagtil

Landsbankans — 100000,00

Greitt   vegna

láns frá 1909 -^-   52680,83, _ 265155,83

Skuld 31. des.   kr. 451333,81

í lok ársins 1915 voru   því   hin beinu

útgjöld landssjóðs til verzlnnarinnar árin

1914  og 7915     .   .   ,   .   kr.   451333,81

en framlag   í   vixlum og

reikningsláni.....—   810000,00

Sú upphæð, sem stiið i

verzlnnlandssjóðs 31. des.

1915, var......kr. 1261333,81

Þar af stðð inni 31. des.

1915  hjá Guaranty Trust

Co. . . . kr. 5758,18

ogá3'/8konto

ilslandsbanka— 47403,43     __    53161,61

I vörum i verzlun lands

sjóðs ætti þvi að vera 31.

dese-ber 1915   .   .   .   ,   kr. 1208172,20

Skuld 31. des.   kr. 372369,04

Og enn fremur:

163.

Skýrsla sú, sem yfrskoðunarmenn hafa

fengið frá hr.. Þórði Sveinssyni, var send

honum, ásamt öðrum verzlunarskjölum,

frá fjármáladeild stjórnarráðsins, og er

samin þar, en nokkru siðar en landsreikn-

ingurinn sjálfar. Réttara þykir að skýra

frá þessu, til þess að það valdi ekki

misskilningi.

Að öðru leyti er þessari athugasemd

svarað með svarinu við 149. grein hér

að framan, enda snertir skýrsla þéssi

eigi beinar tekjur og  útgjöld  landssjóðs.

Yfirskoðunarmenn víkja siðan mil-

inu til Alþingis, með tillögum dags.

2r. júlí 1917. Þar var LR. vísað,

eins og getið hefir verið, til fjir-

hagsnefndar (í henni voru í Nd.

þeir G. Sv., Þór. J., H. Kr., M. G.

og Þorst. M. J.). t nefndariliti

hennar um 'frumv. til laga um sam-

þykt landsreikn., dags. 10. ig. 1917,

segir svo um iminst atriði (þingskj.

412, við gjaldabilkinn i LR. 1915)*.

149, 163 (247 og 250 1914).

Eftir því, sem ráða má af athugasemd"

um yfirskoðunarmanna og svörum ráð-

herra, er gvo mikill ruglingur á reiknings-

færslu landssjóðsverzlunarinnar, að eigi

má við nna. Til þess að kippa þessu i

lag, virðist eigi annað fært, en að lands-

stjórnin láti gera nákvæma reikninga yfir

verzlun þessa frá. byrjun, og fái þá siðan,

að lokinni umboðslegri endurskoðun, yfir-

skoðunarmonnum til athugunar, og láti

þeir siðan athugaaemdir með svörum og

tillögum fylgja landsreikningunum.

Með þéssum formila fór fram

samþykt landsreikninganna i Alþingi;

en nú er svo komið, eftir því, sem

lesa mi i »Tímanum«, að það blað

treystir eigi sijðrn sinni með hinum

hdlofuðu rdðsmönnum landsverzlunar-

innar (sem blaðið þó ella segir, að

komið hafi öllú i lag), til pess að

framkveema pcnna vilja pingsins —

um einfalda  reiknings-endurskoðun 1

Af framanskráðu er það nú ljóst,

að hér er um að ræða rugling í

reikningsfarslu, eins ogfjirhagsnefnd-

in kemst að orði, í viðskiftum lands-

sjóðs    og    landsverzlunar,     talsvett

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4