Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						Kemur út 1—2
í  vlku.      VerSárg.
5 kr.,   erlendls 7Vj
kr. eða 2 dollarjborg- j
lst fyrlr miðjan júlí j
erlendis   fyrlrfram. 1
Lausasala 10 a. elnt   |
MXf~irirTi_i-T~i_r~L*,u-^j" "  " i * —   mmi    m »* "
Uppsogn   {&l i
bundln vlð áraiuos,   ,
er óglld nema kom   <
In bó tll útgefand*
fyrir   1.   oktbr.  og
|  aó kaupandl skuld-
t lauB vlB blaSlS.
ísafoldarprentsmiðja.
Ritstjórl: Úlafur Björnsson.
Talsimi nr. 455,
XLV. árg.
Reykjavík, laugardaginn 31. ágúst 1918,
44. tölublað
M i n n I s 1 i s t i.
Alþýöufol.bókasafn Tempiaras. B kl. 7—9
boríarst.jóraskrifst. opin  dagl. 10—12 og 1—B
Bssjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—12 og 1—5
Bniargjaldkerinn Laufasv. B kl. 10—12 og 1—5
'iilandsbanki opinn 10—4.
K.F.DJI. I»estrar- og skrif stofa 8 érd,—10 si&d
Alm. fundir fid. og sd. 8»/i slod.
Ziandakotskirkja.    Gu!>sp.j.  8 og 6 a helgum
Iiandakotsspitali f. Bjúkravitj. 11—1.
Iiandsbankinn 10—8.                 Bankastj. 10—12
íLandsbókasafn 12—8 og 5—8.   Útlan 1—B
IiandBb'luaoarfélagsskrifstofan opin frá 19—9
Jbandsféhiroir 10-12 og 4—5.
Landssiminn opinn daglangt (8—9) virku dagii
helga daga 10—18 og 4—7.
Iiistasafniö opio a sunnudögum kl. 12—2.
Náttúrugripasatnio opio l'/t—2>/« a sunnud.
Pósthusio opio virka d. 9—7, sunnud. 9—1.
Sumábyrgð Ialands kl. 1—6.
Btjórnarráösskrifstofurnar opnar 10—4 dagl.
Talsimi Heykjavlkur Pðsth.8 opinn 8—12.
Vifilstaoahælio.   Heimsoknartimi 12—1
flrjöominjasafnio opio Bd., prd., flmtd. 1—8.
t»jóoskjalasafnio    opio   sucnnd.,   þriojud.   og
fimtudaga   kl. li—2.
iSV. Jlnéersan & Son
Reykjavík.
Landsins   e 1 z t a   klæðaverzlun   og
saumastofa.    Stofnsett 1887.
Aðalstræti 16.               Simi 32.
Stærsta úrval af alls-
. konar fataefnum .
.   og öllu til fata.  .
September-þingið.
Það á að hefjast mánudag 2. sept.,
•en mjög undir hælinn lagt að svo
geti orðið, hætt við að margir norð-
an- og 'austan þingmenn verði ekki
komnir.
Naumast mun aðalverkefni þessa
þings valda mikilli misklíð. Um þá
2 þingmenn, er eigi vildu uppi láta
skoðun sina á sambandssáttmálanum
nýja í sumar, er að visu ekki knnn-
<ugt hvað fyrir sér ætli. En talað
var, að þeir hefðu aðalega sett fyrir
sig, að of mikill hraði væri hafður á,
mönnum ekki gefinn nægurumhugs-
unarfrestur. Nú er eigi hægt að
bera það lengur fyrir sig.
Og að líkindum hefir þessi um-
hugsunarfrestur orðið til að styrkja
þessa þingmeun í þvi, að ekki sé
áhorfsmál fyrir oss íslendinga að
ganga að sáttmálanum.
Bæði þeim og öðrum má vera það
enn frekari trygging þess, að samn-
inganefnd vor og alþingi hafi séð
xétt og breytt svo sem bar, að þeir
erlendir menn, sem á síðari arum
hafa látið sig skifta réttindakröfur
yorar og haldið merki voru hæst á
lofti og viljað láta veg vorn verða
sem mestan — þeir hafa nú látið í
ljósi eindregna ánægju með málalok-
in og samfagr.að oss með þau.
Þessir menn eru prófessor Nikulás
Gjefsvik, hinn norski, og ritstjóri
Raqmr Lundborq, hinn sænski. Svo
mjög sem þeir, einkum hinn fyrri,
réðu oss frá því að samþykkja Upp-
kastið 1908, svo ráða þeir nú báðir
il þess að ganga að því, sem nú er
í boði.
Þykir oss rétt að birta hér bréf
frá þessum góðvinum íslands, sem
þeir hafa ritað Bjarna frá Vogi.
Prófessor Gjelsvik ritar svo (dags.
4- ig.):
Þér hafið skilið eftir hjá mér það
tölublað (Berl. Tid.), er i er birt
frumvarpið til sambandslaga milli ís-
lands og Danmerkur (dags. 27. júlí
1918). — Mér þætti vænt um, að
mega halda því, ef þér hafið þess
ekki þörf. Getur það borið til, að
eg riti eitthvað ofurlítið um frum-
varpið. Eg hefi nii athugað það
nokkru nánar og lesið athugasemdir
samningamannanna við það. Eins og
eg sagði áður, sýnist mér full ástæða
til þess, að samgleðjast Islendingum
yfir þessu frumvarpi. »Sá vinnur
sitt mál sem þrástur er«, segir gam-
all orðskviður. Hefir hann einnig
sannast á þessu. Mér geðjaðist ekki
að frumvarpinu frá 1908, er kom
fram fyrir 10 árum. Var frumvarp
það slíkt, að íslendingar unnu ekk-
ert við það, að ganga að þvi, — að
eins giötuðu talsverðu. En gersam-
lega hið gagnstæða er um þetta frum-
varp að segja: Við það er engu tap-
að, en mikið unnið. Og mikið þýðir
hér hið þýðingarmesta, eða hér um
bil alt sem nú var æskilegt að fá.
Formsins vegna vildi eg hafa óskað,
að fyrirsögnin hefði ekki verið sam-
bandslöq heldur (í danska textanum
»Overenskomst«) sáttmdli eða sœtt-
arqerð.
En að efni til er enginn vafi á
því, að hér er um að ræða sáttmála
milli sjálfstæðra ríkja. Eg tel það
afar mikils um vert bæði fyrir Island
og Danmörku, að þessi sáttmáli verði
að lögum nú — og það pegar í
stað —. Öllum heimi verður að
gera það ljóst, að afstaða íslands og
Dmmerkur sé sú, að stórveldin fái
ekki færi á að nota ísland sem verzl
unarvöru — með þvi að þvinga Dani
— sbr.  1914!)
Og svo er þess að gæta: Eins
og nú standa sakir, má enginn fyrir
sjá, hvort Danir (og Norðmenn) geta
haldist hlutlausir í ófriðinum. Reynd-
ar valda stórorusturnar á vestur íg-
stöðvunum því, að eg þykist nokk-
urn veginn öruggur þetta árið. En
haldi ófriðurinn áfram að ári, —
svo getur vel farið, meira að segja
getur hann staðið enn í 2—3 ár
minst — þá er engan veginn unt
að vita nokkuð um, hversu fer utn
hlutleysi (Noregs og) Dmmerkur.
Þess vegna er bezt, að afstaða ís-
lands og Danmerkur að alþjóðalög-
um sé ótvíræð, svo að ísland geti
verið hlutlaust, jafnvel þótt D.inmöik
skyldi lenda í ófriðinum. Þetta er
einnig Danmörku fyrir beztu. Þegai
litið er á málið frá sjónarmði þiosk
aðs stjórnmálamanns, en ekki að eins
frá þröngsýnis-sjónarmifi þjóðiemb-
ings- eða yfirdrotnunarstefnunnar.
verður einnig ástæða til þess að sam-
gleðjast Dönum yfir frumvarpinu.
Eg er sem sagt mjög ánægður
með það, að málinu er nú snú ð í
þetta horfc
Bréf Ragnars Lundborgs (dags. n.
ág.) hljóðar svo:
»Þess væri óskandi, að Islendíng-
ar sarriþyktu nú sambandslögin al
gerlega, hiklaust og breytingalaust.
Að mínu áliti fær ísland með samn-
ingi þessum öllum sinum kröfum
fulínægt og verður fullvalda konungs-
riki í pe:sónusambandi við Dan-
mörku
Sjötta greinin felur eigi í sér hina
minstu skerðingu á fullveldinu, þvf
að íslendingar fá að fullu viðurkend-
an sinn sérstaka borgararétt, og þessa
grein má einnig fella burtu, ef æski-
legt þætti, eins og aðrar greinar
samningsins eftir stutt tímabil.
Það væri mjög hættulegt og gæti
eyðilagt alt — það er ákveðin skoð-
un mín, — ef sambandslögin yrðu
eigi samþykt nú þegar og breytinga-
laust bæði á Alþingi og við alþjóð-
ar- atk væðagreiðslu.
Ef íslendingar samþykkja þau,
verða Danir að standa við orð sin
og 1. desbr. þ. á. tekur ísland sér
stöðu »meðal riinna fullvalda ríkja að
viðurkendum alþjóðaréttic
Að sjálfsögðu munu orð þessara
manna mikils metin hér á landi og
verða til þess að styrkja veikar sálir,
ef til eru, sem efinn hrjáir.
Einu atriði í bréfi Gjelsviks viljum
vér beina athygli að.
Það er hvatning hans um að flýta
Jyrir úrslitum samninganna sem mest.
Það hyggjum vér viturlegt ráð,
enda. ekki sjáanlegt, að. dráttur verði
neinum að gagni, heldur þvert á
móti.
Ef vel væri, ætti alt að vera klapp-
að og klárt fyrir 1. desember, ekki
einungis þjóðaratkvæðið, heldur líka
stjórnarskrárbreytin^ar pœr, sem óhjá-
koœmikga fljóta aý sambardssamn-
inqnum.
Með góðum vilja og dálitilli snerpu
mætti þetta takast.
Setjum svo, að September-þingið,
auk þess að leggja fullnaðarsamþykt
á nýja sáttmálann, samþykti einnig
hinar nauðsynlegu stjórnarskrárbreyt-
ingar. Þá yrði kvatt til þjóðaratkvæðis
og mundi mega hafa það um mán-
aðamót sept.—okt.
Og hví skyldi þá ekki mega hafa
nýjar kosningar/vnto vetrardag? Það
mætti boða til þeirra þegar er þingið
væri búið að camþykkja stjórnarskrár-
breytinguna — boða til þeirra með
því skilorði, að þjóðaratkvæðið fari
á þá leið, sem allir búast við og
enginn efast um.
Að kveðja hið nýja þing svo sam-
an í nóvembermánaðailok virðist ekki
mein frágangssök en 1916, er það
var kvatt saman  11. desember.
Þetta væri langviðkunnanlegaft og
sé kleift að framkvæma það, ætti það
ið vera sjálfsagt.
Vér þykjumst vita að þessi gangur
málsins sé núverandi stjórn ekkert
kapp.mál — tninsta kosti ekki ef
september-þingið diýgir þá vanrækslu-
synd að steypa henni ekki. Þá er
stjórnin auðvit ið líklegust til að vilja
enga stjórnarskrárbreytingu gera á
þinginu nú, heldur láta alt dumma
til aðalþingsins 1919 og engar kosn-
ingar f^ra fram fyr en að hausti
Við   þessu   verður   þingið að sjá.
Hagi það sér þannig að kosningar
fan fram í haust, þá mætti þó frem-
ur afsaka það, að það tofaði stjórn-
inni að hancra, því það þýddi ekki
annað en stuttan frest og gæfi þjöð-
inni færi á að hrista þá þríhölðuðu
rækilega af sér.
En ef hitt yrði ofan á að allar
stjórnarskrárbreytingar væru látnar
biða sumars — og stjórnin sett á
vetur — þá má nú segja að ekki sé
ein báran stök fyrir þmta land.
í lengstu lög ber að vænta þess,
að þingið sjái svo sóma sinn og
.•jagn landsins — að það afstýri slíku
pjéðarböii.
Stúlkan
frá
Jótlandsheiði.
In   memoriam.
jT skrœlnað holtið hrundi tár —
eg heyrði látið þitt.
Mér fanst um stund ált sorg og sár
og sönglaus starði' á liðin ár. — —
En loks í nótt féll draumadögg á Ijóðið mitt.
Nú heyri' eg glögt þitt mjúka mál
og man þín bernskuljóð.
Sem iimur streymi' um sál frá sál,
og svanur veki báru' á dl —
svo hly var þessi kona, mild og móðurgóð.
Sem draumur var þitt dimma hár
og dúnn d bránni kinn;
með demantsleiftri dökkar brdry
er dauðinn slökti fyrir dr. — —
En hvernig greiðir dauðinn aftur demantinn?
Um Hdbrúskóga, heiði' og fjörð
við héldum — ræddum fátt;
en hlýddum þrasta þakkargjörð,
er þúsundföld hún steig frá jörð
og blessuð kvöldsim stjarna starði' á hafið bldtt.
Og Jótlandsheiða guðagnótt
þd greip mig, svo eg man,
um þessa vetrar vökunótt,
hvert vorsins blóm og kvöldið hljótt,
en bezt af öllu geymi' eg — þig og sól og svan.
JSigurður Sigurðsson
ttk Arnarholti.
Aldarafmæli
Landsbókasafnsins
Ræða landsbókavarðar.
Háttvirtu áheyrendur!
Margir yðar, sem hér prýða hóp
vorn, munu minnast nokkurra stunda
veru í þingsal neðri 'deildar alþingis
íilendinga fyrir frekum tveim árum,
þ. 15. d. ágústmánaðar 1916, á aldar-
afmæli hins íslenzja Bókmentafé
Iags. Nú er sú stund upp runnin,
sem önnur menningarstofnun þessa
lands — Landsbókasafn íslands, held-
ur íoo ára afmælisdag sinn hátiðleg-
an, og leyfi eg mér fyrir safnsins
hönd að þakka öllum þeim, sem
þenna sal sótt hafa á þessu minn-
ingarríka au'gnabliki á þessu örlaga-
þrungna sumri, þegar verið er að
gera út um stærsta mál þjóðar vorr-
ar og leiða það — að vonum — til
giftusamlegra 1 y k t a .
Ef oss íslendingum ætti að vera
nokkur hluti Danmerkur sérstaklega
kær öðrum fremur utan Kaupmanna-
hafnar, háskólabæjar vors og æðstu
menningarstöðvar um hundruð ára,
þá hlyti það að vera Fjón, eyjan
iðgræna milli beitanna bláu, því að
þaðan eru oss komnir vorir mætustu
dönsku vinir og menningarfrömuðir
á 19. öld, — þeir Rasmus Christian
Rask,   frumkvöðull   og   annar   aðal-
stoínandi Bókmentafélagsins, og Carl
Christian Rafn, faðir og fóstri Lands-
bókasafns íslands. Þeir komu báðir
sem kallaðir væru, sem ljósberar og
vorboðar nýrra menningarstrauma og
þekkingar fyrir land og lýð, þegar
sem dapurlegast var hér um að lit-
ast. — Að visu voru bókmentir sizt
aldauða i byrjun 19. aldar á íslandi,
eyjunni sagnauðgu og ljóðelsku: kon-
ferenzráðið i Viðey var enn að leið-
beina, hvetja og fræða, fón Espólin
var byrjaður á sinu Grettistaki, að
rita Árbækur íslands um 570 ár, á
fögru máli, Sveinbjörn Egilsson, snill-
ingur íslenzkrar tungu, var að gagn-
rýna fornrit vor, hreinsa og fága mál
vort, og þeir }ón Þorláksson og Bjarni
Thorarensen slógu hörpu vors lands,
svo að eg nefni nokkra af þáverandi
andlegum forvigismönnum þjóðarinn-
ar. En ástandið var þó engu að síður
ískyggilegt. Alþing var »horfið á
brautc, biskopsstólarnir á Hólum og í
Skálholti, þessi gömlu menningar-
hæli liðinna alda voru niður lar.ðir.
Lærdómshstafélagið var því nær al-
d.uða og Landsuppfræðingarfélaáið
var að visna upp í höndunum á þjóð-
frömuðinum, Magnúsi konferenz áði,
sem bæði hafði tíðarandann og at-
vikin við að berjast. Og mannfólkið
var, eftir fyrirfarandi óáran, eld?os,
drepsóttir, styrjaldir, siglingateppu og
hallæri orðið færra en það var um
1700 (1703: 50.444, 1800: 4^,757,
sbr. »Eftirm. 18. aldar«, bls. 41—46).
Fáfróð stjórn um landshagi vor.', í
fjarlægu landi, gat lítið bætt iir böli
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4