Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						Kemur út 1—2
i viku. Verðárg.
5 kr., erlendis 7%
kr. eða 2 do!lar;borg-
?sís fyrir miðjan júlí
arlendis fyrirfram.
'usnsasala 10 a. elnt
(
Uppsögn    (akrifl.
bundin við  áramót,
er ógild nema kom- ,
in só til   útgefanda   !
fyrir   1.   oktbr.   og   ;
sé   kaupandi skuld-   ;
laus við blaðið.
ísafoldarprentsmiðja.
Hitsi]úr!:  Olafur Bjarnssoa.
Talsími nr, 455,
XLV. árg.
Reykjavík, laugardaginn 7. desember 1918.
59   tölublnð.
I ógöngum—með óhæfa
stjórn.
Fjárhagsskellur í vændum.
I.
Svo er að vísu að vér eygjum
nú ýriðinn i nánd. En þótt brim og
boðar sjálfs ófriðarins sé nú eigi
lengur beint i veginum fyrir
oss, má enginn láta sér detta í hug,
að vér Islendingar, fremur en aðr-
ar þjóðir. séum lausir orðnir undan
fargi þvi, sem sf styrjöldinni hefir
leitr.    Þvi fer fjarri.
Vér eigum, ef til vill, eftir erfið-
nstu torfærurnar af hennar  völdam.
í þessum dálkum hefir oft og
margsinnis verið á það bent, hve
miklu hallara fæti vér höfum staðið
gagnvart öllum erfiðleikum, sem
oss hafa mætt í ófriðarmálunum,
sökum þess að á stjórnpalli þjóðar-
fleytunnar hefir i seinní tið staðið
við stýrið stjórn, sem skort hefir
flest alt, nema góðan vilja, til þess
að stýra henni nokkurnveginn klak-
laust undan þeitn brimróts-boðum og
fyrir þau sker, sem krökt hefir venð
af a siglingunni undanfatin ár. Oft
hefir verið tekið all djúpt í árinni,
•en áreiðanlega ekki um of. Því
roluskapur, ónytjungsháttur og getu-
leysi eru s^nnarlega engin hjálp-
xæðisgoð, og s'zt hæf til öndvegis-
setu á jafn-alvöramiklnm tímam og
nú hafa gengið yfir oss og enn eru
eigi liðnir hjá.
Það tjáir eigi að draga fjöður yfir
það, að okkar urslit,ímein undan-
farið í fNtjórnmálaefnum hefir verið
að eiga yfir oss stjórn, sem hefir
alls ekki verið starfi sínu vaxin,
stjórn sern hefir á sér haft þau ein-
kenni að gera oftsst nær axarsköft,
ef hún hefir eitthvað reynt að hreyfa
sig til framkvæmda, en þó ékki sið-
nr unnið landi og þjóð tjón með
þvi að sjá ekki, skilja ekki hvað til
heilla horfði i það og þið skifti.
Tala þeirra, se¦¦-. orðið er Ijóst, að
hér er eigi farið með öfgar, vex
með degi hverjum, serii betur fer.
Sýnir það, að þroskaleysi og gömul
flokksbiindni muni ekki eiga fyrir
sér að lifa hátt í okkar unga full-
veldis-riki, að óhæf stjórn muni
ekki geta staðist á þeim stoðum til
lengdar.
Þó er það svo, að fyrir afglöp
siðustu þinga, sem stafa af hinni
eitur-skaðlegu klíkuhagsmuna-stefnu,
sem drotnað hefir bak við tjöldin á
alþingi, ve^ðum vér enn — þjóð-
inni til óþurftar -r- að þola þessa
stjórn minsta kosti fram til næsta
þings og hver veit, nema það verði
fram að næstu kosningum. Því litlar
vonir er hægt að gera sér um —
eftir reynsluna undanfarið, að þingið,
svo sem nú er það* skipað, láú sér
skiljast óhæfu þá, sem það gerir sig
sekt i, með hverjum degi, sem það
heldur stjórninni óbreyttri við völd.
Verður því að gera fyrir því sem
er, að bæði duglaus og þekkingar-
lans stjórn sitji enn nm hrið á
nauðsynjamálum   vornm,   og   snúa
sér að þvi, allir sem láta sér ant
um velferð og framsókn þjóðar
vorrar, að sporna við því, að svo
miklu leyti sem unt er, að stjórnin
með sina áskapaða glappaskota-eðli
sökkvi oss að þarflausu niður í enn
dypra fen skaðlegra ráðstafana. Og
guðsþakkarvert væri það, ef fyrir
kæmi, að hún einstaka sinnum hlust-
aði i ráð sér vitrari og reyndari
manna. Svo eru menn nú orðnir
ofhasaðir á skakkaföllum hennar og
ráðleysi hennar, að hærri kröfur
þykir voalaust að gera.
II.
Vér sögðum í upphafi, að erfið-
ustu torfærurnar af völdum ófriðar-
ins væru sennilega enn eftir, og
áttum þar m. a. við pann fjárhags-
leqa shell, sem þjóðin óhjákvæmilega
verður að taka á sig, sökum þess,
að nú liggur t. d. landsverzlunin
með miklar birgðir af vörum, sem
keyptar eru með ófriðarverðinu,
meðan skipaleiga, farmgjöld og stríðs-
vátryggingar voru í dýrasta lagi.
Þessar vörur hljóta að fara lækkandi
i verði úr þessu, löngu áður en
verulega er gengið á birgðirnar, sem
til eru fyrir í landinu.
Vér skulum að þessu sinni gera
þá vöruna að umtalseíni, sem mest
munar um.
Það eru kolin.
Nú mun landsverzlunkt eiga 15—
16 þús. smálestir af kolum fyrir-
liggjmdi. Þær eru það dýrar, hing-
að komnar, að ókleift mun að selja
þær, skaðbust, fyrir minna verð en
nú er á þeim, þ. e. kr. 325.00 fyrir
smálest hveijs.
En á hinn bóginn ern nú fsrm-
gjöld o. s. frv. komin það niður er-
lendis, að vér höfum t. d. fyrir satt,
að í Svíþjóð sé kolaverðið komið
niður í 140 kr. pr. smálest,
Hvernig á þl að sriúast í þessu
mikilvæga máli af vorri hálfu?
Áðof en út í þá sálma er farið,
skal það tekið fram, að eftir þvi sem
Isafold er kunnugt um af skýrslu
bæði skilriks og nákunnugs manns,
mun með öllu ástæðulaust að liggja
forstjórn Iandsverzlunarinnar á sA'si
fyrir það, að vér erum svo óhepnir
að eiga svona miklar kolabirgðir
með hinu háa ófriðarverði nú þeg-
ar þau fara að lækka. Hún gat
með engu móti vitað, þegar hún
festi kaup á kolunum að friður væri
þetta mikið i nánd. En skylda
hennar að hafa öll útispjöt til þess
að ná hingað til lands, svo fljótt
serri auðið var, öllum þeim kolum,
sem brezku samningarnir heimiluðu
oss.
Það væú því óréttmætt að fást
um það sem orðið er, heldur verð-
ur að festa hugann við hverjar leið-
ir eru ráðlegastar til að taka skell-
inum, hvernig honum verður rétt-
látlegast jafnað niður á landsmenn.
Og verða menn þá jafnframt að
gera sér Ijóst, að um halla getur
verið-að tefla, sem nemur miljón-
um miðað við kolaverðið, sem i
hönd fer. Svo að þetta er ekki
neitt lítilvægt þjóðarhagsmunamál.
Sú leiðin, sem mörgum kann
að þykja liggja beinast við, væri að
lögskipa landsverzlúnareinókun á
kolum um nokkur ár — og setja
jafnframt kolaverðið niður að mun
og jafna hallanum, sem af því yrði
nú, niður á kolin, sem innflutt verða
næstu árin, unz hallinn er jafnaður.
En til þess er það að segja, að naum-
ast mundi tiltækilegt að banna t. d.
botnvörpungum þeim sem selja - is-
varinn fisk á Bretlandi að taka þar
kol til eigin notkunar, og eigi held-
ur að banna flutningaskipum að taka
kol til eigin þarfa (Bunkers). Sjáv-
ardtvegurinn og þá fyrst og fremst
botnvörpungautgerðin hlýtur að verða
sú atvinnugreinin, sem næstu árin
mest gefur peninga í »kassann«
heim til landsins og mun eigi af
þvi veita, og því óráðlegt að íþyngja
þeim atvinnuvegi mikið.
Undanþágur þyrfti því að gera á
>einokunni« í þessu atriði og mundi
hún aftur leiða af sér, að aðaláherzl-
an af hálfu botnvörpunga-eigenda
yrði lögð á ís-fiskveiðar, en saltfisk-
urinn látinn mæta afgangi. En það
væri ekki gott til frambúðar frá
þjóðhagsmuna-sjónarmiði, því flestir,
sem á því hafa vit, líta svo á, að
saltfiskmarkaður vor mundi geta auk-
ist og blómgast stórvel upp úr styrj-
öldinm, því nú hafa fleiri lært að
eta saltfisk en Spinverjar og ítalir.
— Einokunar-undanþága fyrir botn-
vörpanga mundi og draga heljar-
mikið úr sölu þeirra kola sem nú
eru til hér heima fyrir og gera ein-
okunina nauðsynlega lengur miklu
en ella.
Með svofeldri einokuu mundi og
allur skellurinn Ienda þvinær ein-
göngu á kaupstöðunum og sjávar-
mönnum. En það getur naumast
talist sanngjarnt eða réttlátt. Því
skellurinn hlýtur að teljast þjóðartjón,
sem allar stéttir eiga að taka þátt í
eftir getu sinni. Og ekki trúum
vér þvi, sem sumir bafa á oddinum,
að landbúnaðurinn muni telja sér
það mái óskylt og vilja að engu bera
þessa byrði. Þvi siður triium vér
því, sem búandmenn hafa þó fertgið
mun meira verð fyrir sinar aðalaf-
urðir en við var búist, þótt ef til
vill héfði mátt betur á halda, af
þeim sem með það mál fóru. Ættu
þeir því ekki að skorast alveg undan
að taka þátt í ófriðar-skellunum, sem
hér hefir verið minst á og telja má
til ófriðar-skaiis á þjóðina.
Hlata af þeim skatti mundu þeir
bera, ef kolahallanum og sðmuleiðis
salthallanum -- því saltbirgðir eru
og talsverðar til, keyptaf háa styrj-
aldarverði — væri jafnað á fleiri
vörutegundir, sem landsverzlunin
hefir flutt til landsins og haft því
nær einkasölu á, vörur, sem alment
eru notaðar, svo sem kornvörur og
fleira.
Fleiri leiðir væru sjálfsagt hugsan-
legar, þótt eigi verði að svo stöddu
gerðar að umtalsefni hér í blaðinu.
Fyrir Isafold vakir það mest, að
benda á i tima, að hér er um stór-
kostlegt fjárhags-vandamál að tefla,
sem með engu móti má hrapa að,
mál, sem eigi tjáir að hleypa stjórn
vorri á að leysa af eigin ramleik
eingöngu. Því þá veit maður ekkert
hvaða vitleysa yrði knésett.
Knýjandi þjóðarnauðsyn heimtar
að stjórnin geri sér far um í þessu
máli að forðast öll axarsköft, með
því að  hlita  viturra manna yfirsýn.
Það sem hér í blaðinn er bent á,
er að eins til íhugunar, en vér ætl-
um oss ekki þá dul að telja oss færa
um að benda á beztu lausnina.
En vér berum það traust til for-
stjórnar landsverzlunarinnar, að hún
sjái um, að þetta mikilvæga mál
verði borið undir þá, sem það kemur
mest við og jafnframt hafa bezta
þekkinguna og reynsluna í þessum
efnum, áður en út um það verður
gert.    Eigum vér þar við t. d. Verzl-
unarráðið,    Útgerðarmannafélagið,
Lajdbúnaðarfélagsstjórnina   og    svo
frv.   ¦
Skal svo útrætt um þetta að þessu
sinni, en feginsamlega mun ísafold
veita rúm hollum tillögnm til lausnar
þessu mikla vandamáli.
Fullveldis-skeyti.
Frá íslendingum í Khöfn hefir
forseta sam. alþingis Jóh. Tóhannes-
syni borist svofelt skeyti:
»íslendingar, sem komið hafa sam-
an hér r. desember, óska að láta í
ljósi við yður og samnefndarmenn
yðar í sambandslagnefndinni viður-
kenningu sína á ágætu starfi yðar,
sem leiddi til þess, að skilyrði feng-
ust fyrir auknum og áframhaldandi
framförum á íslandi sem óháðu
landi, og auknum skilningi hvorrar
þjóðar á hinni, og frjálsmannlegum
viðskiftum Dana og íslendinga.«
Skeytið var undirskrifað af Finni
Jónssyni prófessor.
Hage verzlunarráðherra Dana, for-
maður dönsku samninganefndarinnar
sendi formanni isíeznku nefndarinn-
ar Jóh. Jóh. þetta skeyti:
»Dönsku sendinefndarmennirnir
þakka kveðju islenzku samverkamahn-
anna og láta þá von i ljós, að verk
það, sem leitt hefir verið til lykta í
bróðerni, megi verða undirstaða far-
sællegra framfara á komandi tíð«.
Skeyti frá Ragnari Lundborg.
Heiðurskveðja til islenzku þjóðar-
innar á þjóðardeginum.
Ragnar Lundborg.
Ennfremur hafa Sjórnarráðinu bor-
ist (sbr. síðasta tbl.) þessi skeyti ut-
an af landi:
Simskeyti frá Akureyri
til forsætisráðherra íslands.
íbúar Eyjafjarðarsýslu 0g Akur-
eyrarkaupstaðar fagna því, að óskir
og vonir íslendinga hafa ræst i dag,
að landið er viðurkent fullvalda ríki.
Þeir vænta að fullveldið verði lyfti-
stöng til andlegra og efnalegra fram-
fara þjóðarinnar, og vilja leggja sinn
skerf til þess að svo megi verða.
Þeir minnast með þakklæti allra
þeirra, jafnt íslendinga sem Dana, er
fyr   og siðar hafa unnið   að þvi, að
fá   fullveldi   landsins   viðurkent,   en
fyrst  og   síðast minnast   þeir  Hans
Hátignar konungsins, er staðfest hefir
sambandslögin,   treystandi   því,    að
hinn    nýi    sambandssáttmáli       ^rði
undirstaða   undir   sívaxmdi   vináttu
og   bróðurþeli   milli   sambands   og
bræðraþjóðanna íslendinga og D iaa,
báðum þjóðum til gagns og sóma.
Sýslumaður Eyjafjarðsrsýslu
og bæjarfógeti Akureyrar
Páll Einarsson.
Símskeyti frá Vík í Mýrdal
til Stjórnarráðsins.
Til hamingju með da?inn.   Mætti
hann á ókomnum árnm verða björt
minningarstund þjóð vorri og afdrif
hans heillarík fyrir hið islenzka ríki.
Gísli Sveinsson.
Símskeyti frá Eskifirði
til forsætisráðherra.
*Eskfirðingar fagna fullveldi ísiaods
og óska landsstjórn, þingi og þegn-
um alls velfarnaðar. Fyrir hönd borg-
aranna
Sigurjón Markússon.
Símskeyti frá Hólum Hjaltadal
til Stjórnarráðs íslands.
Þökk og heiður sé öllum sem
greitt hafa þjóðinni braut til fengins
frelsís. Guð gefi að þjóðin noti
krafta sína og stjórnmálasjálfstæði til
að gera sig alfrjálsa.
Kennarar Hólaskóla.
Símskeyti frá ísafirði
til forsætisráðherra íslands.
Vér vottum stjórn hins nýja full-
valda ríkis vors innilegan samfögn-
uð á þessum mikla merkisdegi þjóð-
arinnar.
í umboði ísfirskra borgara.
Árni Gíslason.. Jóh. P. Jónsson.
Jóh. Þorsteinsson. Viggó Bjömsson.
Siguiður Sigurðsson frá Vigur.
Simskeyti frá Húsavik
til forsætisráðherra íslands.
Þingeyjarsýslur óska að láta i Ijósi
ánægju yfir því, að ísland r nú,
með staðfestingu sambandshgania,
viðurkent fullvalda riki, og að rikis-
fáni þess blaktir á stöng í dar. Vér
treystum því, að atburður þessi verði
fyrirboði og undirstaða nýrra hu-
fara, til blessunar landi og lýð. Með
þakklæti minnamst vér allra beirra
manna, Dana og íslendinga, sem
unnið hsfa að framgangi þessa mals,
en fyrst og fremst Hans Hir ynar
konungsins, sem staðfest hefir sim-
bandslögin.
Sýslumaður  Þingeyjarsýslu
Steingrimar Jónsso .
Simskeyti frá Borðeyri
til rikisstjórnar íslands.
Eg árna þeirri   stjórn alirar
ingju,   er   bar  giftu til að far.
völd,   er   fósturjörðin    öðlas;    .ftur
fornt fnllveldi sitt.
Sýslamaður Strandasýslu
Halldór K. Júliusson.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4