Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						Afgreiðala
í  Austurstræti  8.
Póstbox 697.
Árgangurinn
kostar 5  krónur.
Gjalddagi 1. júlí.
&foVb
Elsta   og  besta
frjettablað landsina.
Ritstjórar:
Jón Kjartansson,
Valtýr Stefánsson.
Sími- 500.
Vikublað  Morgunblaðsins.
54. árg., 77. tbl. — Þriðjudaginn 31. desember 1929.
ísafoldarprentsmiöja   h.f
Áramótin.
Eftir Jón Þorláksson,
Liðna árið hefir verið mjög hag- \ segja.
Arið sýndi til fulls, hver
stætt fyrir atvinnurekstur lands- fjarstæða það er að ætla sjer að
manna á flestum sviðum, Og .er,! „skipuleggja" í einokunarhelsi
hið þriðja í röðinni af samfeldum þami atvimiuveg, sem háður er
góðærum. Fullkomnar hagskýrsl- ! jafnófyrirsjáanlegum og óviðráð-
ur eru því miður ekki komnar út' anlegum grundvallarskilyrðum,
nema fyrir hið fyrsta þessara ára, sem síldargöngur .eru.
árið 1927. Niðurstaðan hefir það j j>á er afkoma togaraútgerðar-
árið orðið talsvert óhagstætt verð-j ;miar { Reykjavík og Hafnarfirði
lag á afurðum landsmanna; verð- ekki síður alvarlegt íhugunarefni.
vísitalan fyrir aðfluttar vörur var Undanfarinn góðæriskafla hefir
165, en fyrir útfluttar vörur ein-ihún barist í bökkum, mörg skipin
ungis 132, þ. e. landsmenn hafa rjtið getað grynt á skuldum, ekk-
ekki fengið fyrir hverja einingu ¦ ert getað lagt til hliðar fyrir fyrn-
af innlendum afurðum nema 80% ¦¦m„n eoa til endurnýjunar. Niður-
af því útlenda vörumagni, sem''sta8an er sú, að flotinn er að
fjekst 1913—1914. En framlelðsl- ganga úr sjer. Algengast mun vera
an  hefir  orðið   talsvert   meira   en!ag   hluthafar   í   þessum   útgerðar-
á móti málinu. Forustu andstöð-
unnar gegn hita- og Ijósaveitun-
um, eða hlutverk myrkrahöfðingja
sveitanna, tók Jónas Jónsson dóms
málaráðherra að sjer af mikilli
alúð, og bíður nú ósigurs þess,
sem ávalt er búinn vondum myrkr-
anna málstað.
tvöföld að vöxtunum á við 1913—
1914, vísitalan fyrir útflutt vöru-
"magn komíst upp í 238 móts við
100 í stríðsbyrjun,-og þetta mikla
vörumagn hefir gert meira en að
bæta upp hið óhagstæða verðlag.
Heildarniðurstaðan er sú, að lands
menn hafa árið 1927 flutt inn og
borgað 79% meira af erlendum
vörum en 1913—14, og haft þó
rjett við 10 milj. kr. afgangs, sem
verðmæti útfluttu vörunnar fór
fram úr verðmæti hinnar inn-
fluttu.
Eftir skýrslum þeim, sem liggja
fyrir um fiskaflann á nýliðna ár-
jnu, má ætla, að hann sje meiri
en nokkru sinni áður að vöxtum.
Verðlagið hefir þótt viðunandi, en
mig grunar, að skýrslur hagstof-
unnar muni leiða eitthvað svipað
í ljós á sínum tíma, að því e'r
verðlag ársins 1929 snertir, eins
og nú er sjeð orðið að verið hefir
árið 1927. Hið almenna lögmál, að
fjelögum hafa engan arð fengið
þessi árin, enda má nú heita, að
enginn maður vilji leggja fje í
togaraútgerð. Ef þessu heldur á-
fram, er atvinnuve'gurinn í stór-
hættu þegar skipin, sem fæst eru
yngri en frá 1919—21, eru útslitin,
og þess verður ekki nema fá ár að
bíða. Orsakirnar til þessa ástands
kunná að vera ýmsar, og brestu:
mig kunnugleika til að rekja þær
alla.r. En e'in liggur í augum uppi,
'»g hún er sú, að þessi atvinnuveg-
ur er ofþjakaður af sköttum. Hve-
nœr sem einliver rekstrarafgangur
verður á pappírnum, tekur ríki og
bæjarfjelag stærstu sreiðina ai'
honum. Ef þessum atvinnuvegi
hnignar fyrir alvöru, þá lendir
þyngsti skellurinn auðvitað á sjó-
mönnunum og öðru starfsfólki.
Það missir afvinnuna. En svo vill
nú til, að forsprakkar Alþýðu-
flokksins, sem telur sig sjerstak-
lega vera í fyrirsvari fyrir hags-
hraðvaxandi  framleiðsla   á  tiltek-] munum verkamanna,  beita  sjer  í
Með þe'ssum áramótum hefst hið
margumtalaða afmælisár Alþingis
vors, sem er um leið afmælisár
hins íslenska þjóðfjelags. Undir-
búningur hátíðarinnar er byrjaður
— með njðurrifi húsa, flutningum
húsa og ámóta ómerkilegu en
æði kostnaðarsömu fálmi. Að sumu
leyti er þetta fálm ; e'kkert óvið-
eigandi þáttur í þessari afmælis-
hátíð. Á þessum 1000 árum hefir
landið æði oft búið við ljelega
stjórn, verið fálm og' mistök í
framkvæmdunum. Og er þá ekki
vel við eigandi að afmælishaldið
minni me'ðal annars á það, sem
helst hefir einkent undanfarna
æfi? En margir vænta góðra ge'sta,
og enn fleiri vænta sjer atvinnu
og ágðða af gestakomunni og há-
tíðahöldunum, og er' þess óskandi,
að vonir manna um þetta rætist,
svo að hátíðarárið verði lands-
niönnuni  farsælt ár.
Bumðlin.
I.                              sjer   að   þessum   hjeruðum   verði
Deilan   um   strandferðaskipið.     : fullnægt   með   nýju   strandferða-
Mjög  hefir  verið  um  það  deiit  skipi,   sem   fer   hringferðir   kring
síðustu  árin,  hvorlT rjett  væri  að   um landið.
ríkissjóður ljeti nú þegar byggja Samgöngumál Austfirðinga verð
nýtt strandferðaskip. Stjórnarlið- ur ekki leyst á annan hátt, en með
ar hafa sótt fast að fá skipið, en hagkvæmum beinum ferðum me'ð'
Sjálfstæðismenn hafa staðið á millilandaskipunum og flótabáta-
móti; þeir hafa viljað leggja aðal- ferðum á smærri firðina. Og sam-
áhersluna á bættar samgöngur á göngumál Vestfirðinga, Breiðfirð-
landi (vegi/brýr og síma).               inga  og Strandamanna verður að
Stefna stjórnarliða sigraði á eins leyst með hagkvæmum ferð-
þingi 1928; stjórninni var þá feng- um millilandaskipanna og flóa-
in heimild til þess að láta smíða bátaferðum á afskektustu staðina.
njtt  strandfe'rðaskip,  „af svipaðri
inni vörutegund selst ekki nema
fyrir lækkandi verð, mun vera að
ge'ra sig gildandi á saltfisksmark-
aðnum og úrlausnin getur naum-
ast orðið önnur en sú, að koma
einhverju töluverðu af aflaaukn-
ingu framtíðarinnar á annan mark
að  með  öðruvísi verkun.
A tveim sviðum sjávarútvegs-
ins hefir liðna árið gefið aðvörun-
armerki, sem veita verður fylsta
athygli. Einokunartilhögunin á
síldarvetkun og síldarsölu hefir
gert allan þann atvinnuveg að
sjúkum lim. Þrátt fyrir óvenju-
mikinn síldarafla fyrri hluta veiði-
tímans, Iiafa margir þeirra sjó-
roanna, sem stunduðu sumarat-
vinnu á síldveiðiskipiini, gengið
algerlega slyppir frá þessari at-
vinnu „bjargræðiotímans". Þess
eru dæmi, að þeir hafa ekki haft
fyrtir fæði. Margt verkafólk í
láhdi, sem ætlaði að stunda síldar-
sífellu fyrir auknum' álögum og
hækkuðum sköttum á þessum at-
vimiuvegi, og mun lengi mega
le'ita til að finna jafn óviturlega
stjórnmálámensku — ef hennar
eru þá nokkur dæmi.
Á sviði landbúnaðarins hefir
liðna árið sýnt rólegt og stöðugt
frambald á jarðræktarstarfsemi
þeirri, sem byrjaði með jarðrækt-
arlögunum, og er sá grundvöllur,
son viðreisn bans verður að byggj
ast á. Langmerkasti viðburður árs-
ins á þe'ssu sviði var þó framkoma
j'rumvarpsins um raforkuveitur í
sveitum, .t -sem þingmenn úr núver-
andi Sjálfstæðisflokki báru fram á
Alþingi. Þar var bent á hina einu
i.iin leið, sem menn enn hafa
komið auga á, til þess að veita
ljósi og liita inn á heimilin í sveit-
unum alme'nt. Nýmælið var of
Stórl tiJ þess að fá alment fylgi
við fyrstu atrennu. Pramsóknar-
Terkun,    hefir    sömu    sðgu    að'flokkur og Alþýðuflokkur lögðust
Slys.
Einn af nemöndum Laugar-
vatnsskóla verður úti.
Föstudaginn fyrir jól lögðu
tveir memi á stað frá Laugar-
vatni og ætluðu heim til sín og
dvelja þar um jólin. Voru það þeir
Guðmundur Gíslason kennari frá
Ölfussvatni í Grafningi, 'og einn
nemandi skólans, Valdemar Kjart-
ansson frá Völlum í Ölfusi. Þe'ir
fóru gangandi. Með þeim var
stúlka frá Meðalfelli í Grímsnesi
og skildi hún við þá, þegar þang-
að var komið, en þeir hjeldu á-
fram niður að Sogi og fóru yfir
það fyrir neðan Kaldárhöfða. Var
þá tekið að gerast ískyggilegt veð-
ur. Hjeldu þeir nú áfram upp
Grafiiinginn og að Villingavatni.
Þar áttu le'iðir að skiljast. ¦ Var
þetta um kl. 3 um daginn. Ætlaði
Valdemar nú að fara þvert yfir
[ngólfsfjall og var svo ákafur, að
þrátt í'yrir það, að þá var að
bresta á stórviðri, hjeldu honum
engin bönd og gaf hann sjer ekki
tíma til að fá sjer að drekka, áð-
ur en liann lagði á fjallið. Síðan
hefir ekkert til hans spurtst. Tals-
vert hefir ve'rið leitað að honum,
en sú leit hefir engan árangur
borið. Veður var -aftakavont síðari
hluta föstudags og næstu daga og
eru því ekki talin nein líkindi til
þess, að maðurinn finnist á lífi,
eílda liðin vika síðan hann hvarf.
Valdemar var 18 ára að aldri og
mesti vaskleikamaður. Faðir hans
er Kjartan Markússon bóndi á
Völlum í Ölfusi.
IV.
Tillögur Jóns Þorlákssonar.
Jón    Þorláksson    alþingismaður
hefir   borið   fram   merkilegar   til-
lögur í samgöngnmálunum og ekki
er annað sjáanle'gt, en að þær sjeu
vel  framkvæmanlegar.   Vill  J.   Þ.
að Eimskipaf jelag íslands láti þrjú
millilandaskip   hafa   stöðuga   við-
komu á Austurlandi. Með því vinn-
ist tvent, að Austfirðingar komast
í bein sambönd við útlönd, og að;
þeir fá tíðar samgöngur við Rvík..
Till. J. Þorl. eru á þessa leið:
Þrjii     skip     Eimskipafjelagsins;
annist   siglingarnar   milli   útlanda
annars vegar og meðfram strönd-
um landsins hinsvegar. Eitt skipið
(Lagarfoss)  sigli frá útlöndum til
Seyðisfjai'ðar,   suður   eftir   Anst-
f^öiðum,   sunnanlands   til   Rvíkur
og sömu leið til baka. Annað skip-
ið (Dettifoss) sigli til Seyðisfjarð-
ar og þaðan norður um land með
viðkomum   alt  til  Patreksfjarðarr
en fari að jafnaði ekkiinn áBreiða
fjörð, til Rvíkur  og þaðan beint
ti   útlanda. Þriðja skdpið   (Brúar-
foss)   sigli frá útlöndum beint til
Rvíkur,   þaðan   vestur   og  norður
um land, venjulega án viðkomu k
Breiðafirði,   og  út frá  Seyðisfirði
(frá   Reyðarfirði   á   haustmánuð-
unum.)
J. Þorl. getir ráð fyrir, að hvert
skip geti farið 11 ferðir á ári.
Fengju þá Austfirðir 11 ferðir til
og frá Rvík, Norðurland og Vest-
firðir sömuleiðis. En sá yrði höf-
uðkostur þessara ferða, að alt Vest
urland, Norðurland og mikill hluti
sýslu, Þverá og Markarfljót. ¦ -ÍAusturL ætti kost á að fá út-
Vonandi tekst að yfirvinna þennajlendar vörur án umhleðslu jöfn-
þröskuld, og þegar hann hefir^um höndum frá Hamborg — Hull
vei ið sigraður yrði ekki langt að j og Kaupmannahöfn—Leith.
bíða þess, að f enginn væri bílvegur i Samkvæmt tillögu J. Þorl. eiga
alla leið að Núpstað í Fljótshverfi. \ Gullfoss   og   Goðafoss   að   annast
Ibeinu ferðirnar á Breiðafjörð. —
I Gerir   hann   ráð   fyrir,   að   hvort
skipið   fari   11   fe'rðir  milli  landa
og    taki    Breiðafjarðarferð    aðra
hvora  ferð.   Þegar   ekki   er  farið
stærð og Esju", og skyldi það út-
búið 70—80 ten.-metra kælirúmi.
Upplýst var, að slíkt skip kostaði
um  700—800 þús.  krónur.
Enn hefir ekkert orðið úr fram-
kvæmdum hjá ríkisstjórninni við-
víkjandi þessu nýja skipi. Þó hefir
stjórnin nýlega látið á sjer skilj-
ast, að í ráði væri að nota heim-
ildarlögin  nú  innan   skamms.
II.
Nútíminn heimtar bíla.
Vafalaust hafa hugir manna
út um land til nýs strandferða-
skips mjög breyst síðustu misserin.
Eru það bílarnir, sem hafa breytt
skoðunum manna í þessu e'fni. A
síðastliðnu sumri voru stöðugar
bílferðir milli Borgarness og Akur-
eyrar, og fór allur farþegaflutn-
ingur milli Norður- og Suðurlands
með bílunum — enginn fór með
strandferðaskipinu.
Bílarnir gerbreyttu hugum
manna til samgöngumálamia. —
Norðlenskir bændur sáu, að þeir
myndu hafa margfalt meiri not
af fullkomnum bílvegum um land-
io heldur en strandferðaskipi. —
Þeir sáu, að stefna Sjálfstæðis-
manna í samgöngumálum var rjett.
A Suðurlandi er ekki um aðrar
samgöngubætur að ræða, en þær
sem á landi eru gerðar. Sunnlend-
ingar hafa engin not af strand-
ferðaskipinu. Bílarnir hafa og rutt
nýjar brautir á Suðurlandi, með
Eyjafjöllum og i Mýrdal. En þar
er erfiður þröskuldur í ve'gi, þar
sem eru stórvötnin í Rangárvalla-
III.
Samgöngumál afskektra hjeraða,
Bílarnir ryðja sjer se'm óðast ¦¦
til rúms, enda eru yfirburðir þeirra
augljósir. Samt verða ekki sam-
göngumál allra hjeraða landsins
leyst með nýjum vegum. Má þar
til nefna Austfirði, Vestfirði og
nokkur fleiri afskekt hjeruð. En
talsmönnum strandferðaskipsins
sjest he/rfilega yfir, ef þeir ímjnda
til Breiðaf jarðar verður tekin hrað
ferð til Akureyrar.
V.
Víxlspor stjórnarinnar.
Ekki er minsti rafi á, að þeasi
uppástunga Jóng Porlákssonar er
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4