Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Siglfiršingur

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Siglfiršingur

						8 TO L F I'.R Ð. IN O U B
síldarútvegurinn fyrst og fremst á
því, að síldarverksmiðjurnar veittu
aflanum móttöku því að saltsíldar-
markaðurinn  v.ar  að, mestu   lokaður.
Stjórn S. R. hefur beitt sér fyrir
dýpkun hafnarinnar á Baufarhöfn,
og var fyrsta dýpkunin. framkvæmd
1940  og  1941.
Á árunum 1927 til 1944 var síldar-
afli góður, að árinu 1935 undan-
skyldu. Sum árin á þessu tímabili
voru afbragðsaflaár, og fóru þá stór-
kostleg verðmæti forgörðum sökum
skorts á nægum síldarverksmiðjum.
Sem dæmi um þetta vitna ég í bréf
verksmiðjustjórnarinnar til ríkis-
stjórnar og Alþingis dags. 11. ágúst
1942, þar segir svo  m.a,
„Þegar Síldarverksmiðjur ríkisins
hófu starfsemi sína 1930, voru af-
köst verksmiðjanna í landinu, að
meðtalinni fyrstu verksmiðju þeirra,
um 9500 mál á sólarhring. Síðan hafa
afköst síldarverksmiðjanna í landinu
verið aukin smásaman, svo að þau
eru nú rúm 40.000 mál á sólarhring,
þar af nema afköst Síldarverksmiðja
ríkisins um 50%.
Enda þótt afköst verksmiðjanna
hafi vaxið svona mikið, hefur komið
greinilega í ljós, að ennþá vantar
mjög mikið á, að nægilegur verk-
smiðjukostur sé fvrir hendi til þess
að taka við bræðslusíldarafla síld-
veiðiflotans  í  góðum   veiðiárum.
Samkvæmt útreikningi Jóns Gunn-
arssonar, framkvæmdastjóra Síldar-
verksmiðja ríkisins, hefði afli síld-
veiðiflotans sumarið 1940 getað orðið
ajm.k. 75% meiri, hefði hann ekki
tafizt frá veiðum sökum losunarbiða
og veiðibanna. Þar sem aflinn það
ár nam 1.651.167 málum, hefur veiði-
tapið samkvæmt þessu orðið á þeirri
síldarvertíð ca. 1.240.000 mál síldar.
Til þess að taka á móti því síldar-
magni, hefði þurft aukin afköst
síldarverksmiðjanna á Norðurlandi
um 25 þúsund ntól á sólarhring."
Bræðslusildaraflinn á öllu landinu
nam hinn 8. ágúst 1942, um 800 þús-
und málum. Þar af höfðu Síldar-
verksmiðjur ríkisins tekið á móti
rúmlega 50%. Bið skipanna eftir
löndun varð mjög mikil þetta sumar.
Stjórn Síldarverksmiðja ríkisins
neyddist tvisvar siranum til þess að
setja á fjögurrá daga veiðibann í
hvort sinn. Hjá öðrum verksmiðjum
urðu  einnig  mikjar  afgreiðslutafir.
Síldaraflinn þétta sumar myndi
hafa orðið 600 til 800 þúsund málum
meiri, þrátt fyrir litla þátttöku í sild-
veiðunum ,ef næg verksmiðjuafköst
thefðu verið  fyrir hendi.
Lagði verksmiðjustjórnin einróma
til að reistar yrðu nýjar verksmiðjur
með samtals 30 þús. mála afköstum á
sólarhring. 1 meðförum Alþingis var
heimildin hækkuð upp í 39 þús. mál
með lögum frá 25. september 1942.
Þáverandi          atvinnumálaráðherra
Magnús Jónsson varð við beiðni
stjórnar S.R. um að heimila henni að
reisa 10 þús. mála verksmiðju í
Siglufirði. Var bygging þessi hugsuð
sem fyrsti liður í framkvæmd lag-
anna um hinar nýju verksmiðjur.
1 nóvember og desember 1942 var
sótt um forgangsleyfi í Ameríku
fyrir öllum aðalvélum í þessa verk-
smiðju. Eftir langan drátt kom neit-
andi svar um allar vélarnar nema
dieselmótora, ásamt rafölum og vara-
ihlutum. Voru þær vélar keyptar sem
leyfi fékkst fyrir. Vorið 1944 ákvað
verksmiðjustjórnin að fengnu leyfi
þáverandi atvinnumiálaráðherra, Vil-
hjálms Þór, að auka enn afköst verk-
smiðjanna á Siglufirði um 3.500 til
4.000 mál. 1 sambandi við þessa
stækkun skyldi byggja nýtt ketil-
og   aflstöövarliús,   Vegna   stríðsins
drógust þessar framkvæmdir á lang-
inn, þó.tt unnið væri efir föngum að
undirbúningi þeirra, og nokkuð mið-
aði í áttina. — Á árunum 1941—'43
byggði Ingólfur h.f. 5000 mála verk-
smiðju  í  Ingólfsfirði.
Síðari hiuta marzmánaðar 1945, ér
dró að striðslokum varð gagngjör
breyting í Bandaríkjunum á horfum
um útvegun véla. Einnig var þá hæ^t
að semja um kaup á rafmagnsmót-
orum og ýmsum tækjum frá Svíþjóð.
Vorið 1945 skipaði Áki Jakobsson,
þáverandi atvinnumálaráðherra sér-
staka bygginganefnd til þess að
standa fyrir byggingu hinna nýju
síldarverksmiðja á Siglufirði og
Skagaströnd. Var Trausti Ólafsson,
efnafræðingur skipaður formaður
nefndarinnar. Aðal tæknilegur ráðu-
nautur byggingarnefndarinnar var
Þórður Runólfsson  vélfræðingúr.
Vpru nýju verksmiðjurnar á Siglu-
firði og Skagaströnd síðan byggðar
á árunum  1945—'47.
Það var nýlunda við byggingu
þessara verksmiðja að mestu hluti
vinnsluvélanna var smíðaður innan-
lands af Vélsmiðjunni Héðni, og eru
sjóðarar, pressur og þurrkarar af
stærri gerð, en áður hafði tíðkast.
Eftir byggingu þessara nýju verk-
smiðja eru heildarafköst Sildarverk-
smiðja ríkisins komin í um 35.000
miál á sólarhring, en afköst annarna
síldarverksmiðja á Norður- og Aust-
urlandi nema um 40.000 málum á
sólarhring.
Hinn 27. marz 1947 hrundi ný-
reist mjölhús verksmiðjanna, ein
stærsta bygging á landinu. Það var
síðan endun'eist á nýrri grind og
með  nýju lagi.
Eins og allir vita hefur sildveiðin
fyrir Norðurlandi brugðizt síðan
1945 eða í samfleytt 10 ár, og hafa
hinar nýju síldarverksmiðjur því
ekki orðíð að því gagni, sem ætlað
var.
Þó kom nýja síldarverksmiðjan á
Siglufirði að miklum notum við
vinnslu Hvalfjarðarsíldarinnar 1947
til '48.
Á vegum Síldarverksmiðja ríkisins
voru flutt norður til vinnslu í verk-
smiðjunum nærri ein milljón mála
síldar árin 1947 og '48, og fengust
úr þessari síld útflutningsverðmæii,
sem   námu  um   70  milljónum  króna.
Stjórn S.R. beitti sér fyrir því að
koma upp hraðfrystihúsi í Siglufirði
á vegum verksmiðjanna til þess að
fá verksmiðjunum aukin verkefni, og
til að auka atvinnu á staðnum. Veitti
Ölafur Thors, atvinnumálaráðherra,
leyfi til framkvæmda.
Hóf hraðfrystihúsið vinnslu hinn
27. okt. 1953. Hefur staffsemi þess
orðið til þess að auka mjög atvinnu
í Siglufirði, og gert kleift að leggja
þar á land að staðaldri afla tveggja
togara bæjarins.
Hefur stjórn S.R. annast fram-
kvæmdastjórn togaranna síðan í
marzlok 1953 í umboði bæjarstjórnar
Siglufjarðar.
Hefur Sigurður Jónsson, viðskipta-
framkvæmdastjóri S.R., annast fram-
kvæmdastjórn togaranna og hrað-
frystihússins, en Vilhjálmur Guð-
mundsson, verkfræðingur, tæknilegur
framkvæmdastjóri . S.R. haft með
höndum tæknilegar framkvæmdir, —-
yfirstjórn vinnu í verksmiðjunum og
hraðfrystihúsinu.
Alls hafa S.R. frá því að þær hófu
starfsemi sína árið 1930 tekið á móti
um 9 milljónum mála síldar og
myndu afurðir úr því magni nema
með núverandi verðlagi á lýsi og
mjöli  um  1150  milljónuim  króna.
Áuk þess hafa verksmiðjurnar tekið
á raóti;
I
38.298 tonnum   karfa
48.865 mál ufsa
15.000 tonnum    fiskúrgangs,
6.611 tonnum af nýjum fiski og
síld   til  frystingar  á   18   mánuðum.
Eormenn  stjórnar  S.R.  hafa verið:
Þormóður Eyólfsson ræðismaður i
11 ár, Jón L. Þórðarson í 1 ár, —
Finnur Jónsson, fyrrum ráðherra í
2 ár og Sveinn Benediktsson i 11
ár.
Stjórnin er nú skipuð 5 mönnum,
kosnum hlutfallskosningum af AI-
þingi og eru það: Jón Kjartansson,
bæjarstjóri, Karl Kristjánsson, al-
þingismaður, Sigurður Agústsson, al-
þingismaður, Sveinn Benediktsson,
framkvæmdastjóri og Þóroddur Guð-
mundsson bæjarfulltrúi.
Framkvæmdastjórar verksmiðjanna
haí'a verið:
Óskar Ottesen í 5 ár, Gísli Hall-
dórssoin í 2 ár, Jón Gunnarsson í 8
ár, Magnús Blöndal í 1 ár, Hilmar
Rristiánsson 1 ár og Sigurður Jóns-
son í 8 ár. Þá var Hiimar Kristjáns-
son tæknilegur framkv.stjóri verk-
smiðjanna í 1 ár, og Vilhjálmur Guð-
mundsson, núverandi tæknilegur
framkv.stjóri, hefur gegnt þvi starf^i
nærri 7 ár.
Meðalafli af bræðslusíld hj-á við-
skiptaskipum S.R. varð mestur árið
1944 og nam þá 9.844 málum. S.l.
ár var meðalaflinn hinsvegar aðeins
um 700 mál á skip.
Síldarverksmiðjur ríkisins statrf-
rækja eigið vélaverkstæði í Siglu-
firði og vinna þar 10—15 manns.
Forstöðumaðuí' verkstæðisins er
Þórður  Guðmundsson,   vélsmiður.
Þegar allar 7 Síldarverksmiðjur
ríkisins eru starfandi vinna við þær
500—600 manns, en hin síðari ár
hafa ekki verið ráðnir nema um 250
menn til starfa í verksmiðjunum
vegna aflabrestsins. 1 hraðfrystihúsi
S.R. vinna um 100 manns. Á þeim
skipum, sem eru í viðskip.tum við
S.R. um síldartímann starfa um 1500
sjómenn. Auk þess eru um 70 manns
á togurum bæjarútgerðar Siglufjarðar,
en S.R. hafa útgerð þeirra með hönd-
um í umboði bæjarins eins og áður
segir,.   ,                   '   ,        i
Frá því 1930 hafa Síldarverksmiðj-
ur ríkisins selt frá 1.000 upp í
9.000 tonn af síldar- og fiskimjöli
arlega til íslenzkra bænda. Hafa S.R.
haldið eftir mjöli til innanlandsnota
frá því þær hófu starfsemi sína, enda
er svo ákveðið í verksmiðjulögunum.
Þarf mjölið að vera pantað fyrir
septemberlok ár hvert.
Síðustu 10 árin hefur Islendinga
ekki vantað síldarverksmiðjur, held-
ur síldina til þess að vinna í verk-
smiðjunum.
Síldveiðin hefur brugðizt svo
hraparlega, að á þessum 10 aflabrests
árum er talið, að vér Islendingar
höfum farið á mis við síldarafla sem
nemur um 2 þúsund milljónum
króna, að útflutningsyerðmæiti miðað
við að fengist hefði meðalafli næstu
10  ára á undan.
Islenzku fiskifræðingarnir hafa
jafnan gefið síldin«ni og göngum
hennar mikinn gaum. Dr. Bjarni
Sæmundsson hvatti á sínum tima
mjög til hagnýtingar á síldinni, Dr.
Árni Friðriksspn fékkst um langt
skeið við rannsóknir á göngu Norð-
urlandssíldarinnar og hefur skrifað
heila bók um göngur hennar, þar
sem settar eru fram nýjar kenningar
um ferðir síldarinnar, sem síðan
hafa sannast í verulegum atriðum,
þótt margt sé á huldu og heildar-
mynd enn óskýr. Unnsteinn Stefáns-
son hefur haldið þessum rannsókn-
um áfrara. Dr. Herraann Einarsson
hefur einnig rannsakaö göngwr síld'

i:St#«*Í     \
Löndunartæki við S.lí.
arinnar af gaumgæfni og birt um
þær mjög fróðlegar ritgjörðir. Síldar-
leit úr lofti hefur verið síunduð með
góðum  árangri  samifleytt síðan 1939.
Veitt hefur verið mikið fé til veiði-
tilrauna á síld með nýjum aðferð-
um og margivislegar tilraunir gerðar.
Tilraunirnar hafa borið þann ár-
angur, að sýnt er að veiða má síld
í hina syonefndu Akranesvörpu. ¦—•
Ekki hefur þó enn tekizt að afla svo
mikillar síldar me.ð því ve.ið.arfaeri,
að um arðvænlega útgerð sé að rspða.
Varðskipið „Ægir" hefur verið búið
asdic-tækjum af mjög fulikominni
gerð, bátum. og síld,arn,át. I suraar
leitar skipið sildar og gerir tilraunir
til síldveiða með þessum tækjum,, en
Norðmenn höfðu orðið fyrstir til þess
að nota asdic-itæki að ráði við síld-
veiðar.
Nokkur íslenzk síldveiðiskip höfðu
asdic-rtæki í fyrra og notuðu þau
með góðum árangri, og hafa því
mörg skip fengið sér þetta tæki til
notkunar í sumar.
Síldin er í sjónum, en hafstraura-
arnir hafa breyzt og síldin gengur
ekki að ráði inn í flóa og firði eins
og hún gerði áður að jafnaði, um
langan aldur. Hún er á yztu vöstum
úti í hafdýpinu, og veður sjaldan á
yfirborði.
Með asdic-.tækjunum og bergmáls-
dýptainnælum eru komin tæki til
sögunnar, sem gera fært að skygnast
um Ægissali hátt og lágt, og til ferða
síldarinnar sést hvar sem hún er á
ferð í torfum, ef komið er á þær
slóðir, mcð hin nýju tæki. 1 fram-
tíðinni v-erða vænlanlega sendar
flugvélar búnar radar-tækjum til
síldarleitar.
Það liðu 46 ár frá þvi, að Norð-
mennirnir, sem fyrstir komu hingað
til lands með landnætur til síldveiða,
sáu síldartorfurnar vaða á rúmsjó
fyrir Norðurlandi og gátu ekkert að-
hafst, þar til landar þeirra komu
með herpinótina og jusu síldinni upp
með henni, hvar sem hún óð í torf-
um á yfirbqrði sjávar.
Nú sjá frændur vorir og vpr sjálfir
til sildarinnar oft á tíðum undir yfir
borði, að jafnaði, en geturni ekki náð
til hennar, því að oss skortir til þess
veiðitækni.
Á 20. öldinni gerist það á raánuð-
um eða vikum, sem gerðist á árum
eða áratugum á 19. öld, eða aldrei
varð.
Spá raín og von er því sú, að áður
en langt um líður muni takast að
veiða síldina með nýjum aðferðum,
og hún fylli þrær og söltunarpalla
eins og fórðum, hvort sem hún legg-
ur leið sína inn í firði og flóa lands-
ins eða sækja verður hana á yztu
vastir.
Jafnan skiptast á skin og skuggar,
og þótt síldveiðin hafi brugðizt und-
anfarin ár, mun aftur rætast úr og
síldveiðin verða Islendingum til
ómetanlegra hagsbáta.
Ábyrgðarraaður:  ólafur Ragnars
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4