Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fréttablašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fréttablašiš

						26. apríl 2014  LAUGARDAGUR| HELGIN | 32
M
argir hafa komið að máli 
við mig ? reyndar ekki til 
að biðja mig að gerast odd-
viti Framsóknarflokksins 
í Reykjavík, enda færi það 
líklega aldrei vel, en svo ég 
segi nú alveg satt og rétt frá, þá eru það 
í rauninni aðeins tveir sem hafa komið að 
máli við mig, en tveir eru þó alltaf tveir, 
og þeir höfðu báðir hina sömu ósk fram að 
færa: ?Er nú ekki kominn tími til að skrifa 
um Herúlakenninguna??
Og jú, hér er þá kominn tími til að skrifa 
um Herúlakenninguna, enda er hún ein hin 
skemmtilegasta af alltof fáum ?alternatív? 
kenningum um íslenska sögu. Slíkar kenn-
ingar ganga í berhögg við viðtekna sögu-
lega vitund og þekkingu, og eru oftast 
meir og minna úr lausu lofti gripnar, en 
geta þó ? þegar best lætur ? varpað nýju og 
frumlegu ljósi á það sem við teljum okkur 
vita um fortíðina. Norski landkönnuðurinn 
Thor Heyerdahl var sérfræðingur í slíkum 
?alternatívum? söguskýringum um tengsl 
og uppruna þjóða í fornöld, og þótt kenn-
ingar Heyerdahls hafi flestallar (svo ég 
viti til) reynst fleipur eitt, þá voru þær 
skemmtilegar og hugkvæmar og sýndu 
hvernig hugsa mátti hlutina upp á nýtt.
Og Herúlakenningin er eða var slík 
?alternatív? söguskýring um uppruna 
Íslendinga. Því er sjálfsagt að láta það 
eftir mönnunum tveimur að fara hér 
 fáeinum orðum um Herúlakenninguna, en 
að einhverju leyti hlýt ég að styðjast við 
mjög stytta útgáfu af fyrri skrifum mínum 
um efnið í Sögunni allri frá því fyrir sjö 
árum.
Það var Barði Guðmundsson, sagn-
fræðingur, þjóðskjalavörður og um tíma 
alþingismaður, sem setti fram Herúla-
kenninguna. Hann fjallaði um hana stutt-
lega í ýmsum skrifum sínum gegnum árin 
en síðan birtist hún í öllu sínu veldi í bók-
inni Uppruni Íslendinga sem kom út 1959, 
tveimur árum eftir andlát Barða. Kenn-
ingin átti að skýra það sem Barða fannst 
dular fullt við uppruna íslensku þjóð arinnar 
og átti sér einkum tvær meginrætur.
Fluttu álfur á enda
Í fyrsta lagi varð ekki betur séð af rit-
uðum heimildum um landnám Íslands 
en að landið hefði verið numið á ótrúlega 
skömmum tíma. Landnámsmenn frá Nor-
egi komu hingað að (næstum) ónumdu 
landi um 870 og á sárafáum áratugum 
byggðist landið allt, samkvæmt skrifum 
Ara fróða og félaga hans. Sumum, og þar 
á meðal Barða, fannst hraðanum svipa 
meira til skipulagðra þjóðflutninga en 
hægfara landnáms búandkarla og vík-
ingahöfðingja á eigin vegum. Og var ekki 
mögulegt að landnáminu hefði svipað til 
þjóðflutninga einfaldlega af því að um 
þjóðflutninga hafi verið að ræða?
Í sjálfu sér var ekkert því til fyrirstöðu. 
Alvanalegt var um það leyti sem mið aldir 
leystu fornöldina af hólmi að þjóðir og ætt-
bálkar tækju sig upp með allt sitt hafur-
task og flyttu sig jafnvel álfur á enda. 
Germanskir þjóðflokkar stunduðu þetta 
til dæmis mjög og nægir þá að minna á 
Vandala, sem þustu á tæpum þrjátíu árum 
í upphafi fimmtu aldar frá heimahögum 
sínum í Póllandi, sem nú heitir, og fóru um 
Frakkland og Spán áður en þeir enduðu í 
Túnis þar sem þeir gerðust kóngar í hinu 
forna rómverska skattlandi Afríku. Gat 
verið að í vesturfjörðum Noregs hefði á 
áttundu öld búið sérstakur ættbálkur eða 
þjóð, sem hefði tekið sig upp í heilu lagi og 
flust út í eyju þá sem Garðar Svavarsson 
og Hrafna-Flóki höfðu þá nýlega fundið í 
Atlantshafinu? En svo hafi snjóað fljótt 
yfir þá fortíð af einhverjum ástæðum svo 
Ari fróði og félagar hefðu ekkert um þá 
þjóð vitað, þegar þeir fóru að festa söguna 
á kálfskinn þremur öldum síðar, og raun-
veruleg ástæða landnámsins því gleymst.
Herúlar hirðskáld Húna
Í öðru lagi fannst Barða og skoðana-
bræðrum hans að sitthvað væri svo ólíkt 
með samfélagi landnámsmanna á Íslandi 
annars vegar og hins vegar samfélagi 
þeirra sem eftir urðu í Noregi að það 
yrði varla skýrt nema þannig að um tvær 
aðskildar þjóðir væri að ræða. Hér nefndi 
Barði margt til sögu, en í stuttri blaða-
grein má aðeins nefna sitthvað úr þeim 
lögum sem landnámsmenn á Íslandi settu 
sér, að staða kvenna hefði verið öll önnur 
en í Noregi, dálæti á svínum hefði verið 
mikið á Íslandi en ekki í Noregi og 
birtist meðal annars í fjölda 
Saurbæja á Íslandi ? og 
svo síðast en ekki síst að 
sagna- og kvæðahefð sú 
sem fljótlega reis hér 
á landi hefði ekki átt 
sér neina hliðstæðu 
í Noregi eftir að 
landnámsmenn 
hurfu á braut.
Þegar Barði 
fór að svip-
ast um í forn-
um heimildum 
eftir þjóð sem 
kynni að hafa 
búið í vestur-
fjörðum Noregs 
en svo  stokkið í 
heilu lagi burt 
þaðan og ti l 
Íslands, þá fann 
ha nn reynda r 
fljótlega eina þjóð 
sem honum fannst 
koma mjög sterklega 
til álita.
Það voru Herúlar.
Heimildir um Herúla eru 
af skornum skammti en sam-
kvæmt þeirri mynd sem menn púsl-
uðu saman á 19. og framan af 20. öld, þá 
átti saga þeirra að vera sú að þeir hafi 
búið sunnarlega á Norðurlöndum þar til á 
annarri öld eftir Krist en stór hluti þjóð-
arinnar hafi þá lagst í ferðalög og  haldið 
suður fyrir Eystrasalt. Þar hafi Her-
úlar lent í slagtogi með mun fjölmenn-
ari germanskri þjóð, Gotum, sem einnig 
hafi komið frá Norðurlöndum, og saman 
hafi þjóðirnar herjað á lönd Rómverja á 
Balkan skaga með prýðisárangri til að 
byrja með. Eftir að hafa tapað mikilli fólk-
orrustu gegn Rómarkeisaranum Kládí-
usi II. árið 269 hörfuðu Gotar og Herúlar 
í norðvestur og bjuggu í um það bil öld í 
suður hluta hinnar núverandi Úkraínu.
Þegar hinir herskáu Húnar komu svo 
æðandi austan að og lögðu undir sig þetta 
landsvæði, þá klofnaði þjóð Gota í tvennt, 
hluti þeirra lagði á flótta vestur á bóg-
inn en aðrir urðu undirsátar og málaliðar 
Húna. Og sú varð líka raunin um Herúla, 
þeir fylgdu Húnum sem tryggir þjónar í 
nokkra áratugi og verður ekki vart við 
annað en þeir hafi verið hinir ánægðustu 
með sinn hlut. Í einni heimild segir að 
Herúlar hafi verið hirðskáld Húna og í því 
sambandi benda stuðningsmenn Herúla-
kenningar á að hin ævafornu Eddukvæði 
sem hvergi varðveittust nema á Íslandi 
beri Húnum reyndar alls ekki illa söguna, 
ólíkt flestöllum öðrum gömlum 
evrópskum heimildum. Það 
gæti þá bent til þess að 
Herúlar hafi flutt með 
sér sín fornu kvæði 
alla leið til Íslands.
Örlög Herúla-
kenningarinnar 
ráðast
Svo mikið er 
víst að ekki 
bar á mót-
spyrnu Her-
úla við Húna, 
og þeir voru 
til dæmis í liði 
Húna í hinni 
frægu orrustu 
við Chalons 
í Frakklandi 
árið 451 þegar 
litlu munaði að 
Atli Húna kóngur 
næði undir sig 
miklum lendum 
í Vestur-Evrópu. 
Aðeins fáeinum árum 
seinna hrundi veldi 
Húna hins vegar snögglega 
við fráfall Atla og þá komu 
Herúlar sér upp svolitlu konungs-
ríki inni í miðri Evrópu, nokkurn veginn 
þar sem nú mætast Slóvakía og Ungverja-
land. Ekki varð það stöndugt ríki og um 508 
féll síðasti kóngur þess í orrustu við hina 
germönsku Langbarða. 
En jafnframt var herúlska málaliða víða 
að finna í herflokkum á þessum róstusömu 
tímum og til dæmis er haft fyrir satt að 
hann hafi verið herúlskur í aðra ættina, 
germanski herforinginn Ódóaker, sá sem 
setti af síðasta keisarann í vesturhluta 
Rómaveldis árið 476 og batt þar með enda 
á samfellda sögu þess mikla heimsveldis.
En hvað gerðist svo? Hvernig gat Barða 
Guðmundssyni dottið í hug að þjóð, sem 
hvarf í raun úr evrópskum heimildum rétt 
um árið 500, og var þá stödd í miðri Evrópu, 
hefði svo birst tæpum þrjú hundruð árum 
seinna, komin á knörrum sínum  austan um 
hyldýpis haf hingað í sælunnar reit?
Frá því vinnst ekki tími til að segja nú 
og aldrei þessu vant verður því framhald 
á greininni eftir viku þegar örlög Herúla-
kenningarinnar ráðast!
FLÆKJUSAGA
Illugi Jökulsson var 
spurður í Bónus 
um daginn, og 
síðan á Face-
book, hvenær 
hann ætlaði 
að skrifa um 
Herúlakenn-
inguna. Ekki 
seinna en 
núna!
 
 Sumum, og 
þar á meðal 
Barða, 
fannst 
hraðanum 
[á landnámi 
Íslands] 
svipa meira 
til skipu-
lagðra 
þjóðflutn-
inga en 
hægfara 
landnáms 
búandkarla 
og víkinga-
höfðingja á 
eigin veg-
um.?
ERU ÍSLENDINGAR HERÚLAR?
Bókmenntaverðlaun 
Tómasar Guðmundssonar 2014       
Reykjavíkurborg auglýsir hér með ef tir óprentuðu handriti  
að ljóðabók, frumsömdu á íslensku, til að keppa um  
Bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar sem verða 
til úthlutunar á síðari hluta árs 2014.   
Verðlaun að upphæð 600 þúsund krónur verða veit t fyrir eit t handrit . 
 
Þriggja manna dómnefnd metur verkin;  
Davíð Stefánsson formaður og Ragnhildur Pála Ófeigsdót tir 
t ilnefnd af menningar- og ferðamálaráði Reykjavíkurborgar  
og Bjarni Bjarnason tilnefndur af Rithöfundasambandi Íslands. 
 
Útgáfurét tur verðlaunahandrits er í höndum höfundar eða  
þess forlags sem hann ákveður. Sé dómnefnd á einu máli um  
að ekker t þeirra verka sem borist hafa fullnægi þeim kröfum  
sem hún telur að gera verði til verðlaunaverka, má fella  
verðlaunaafhendingu niður það ár. Handritum sem keppa til  
verðlaunanna þarf að skila merktum dulnefni, en nafn og  
heimilisfang fylgi með í lokuðu umslagi. 
 
Handrit berist í síðasta lagi 1. júní 2014 
 
Utanáskrif t : 
Bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar b.t .  
Signýjar Pálsdót tur, skrifstofustjóra menningarmála 
Menningar- og ferðamálasviði Reykjavíkurborgar,  
Vesturgötu 1, 2 . hæð, 101 Reykjavík. 
 
Bjarki Karlsson hlaut bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar 2012. 
Aðrir sem át tu handrit í keppninni eru beðnir að vit ja þeirra á skrifstofu 
Menningar- og ferðamálasviðs Reykjavíkurborgar sem fyrst eða fyrir 1. 
febrúar 2014.  Einnig er unnt að fá handrit send í póstkröfu. Gefa þarf upp 
dulnefni. Aðeins var opnað umslag með nafni vinningshafa.
SÝNIST YKKUR ÓDÓAKER LÍTA ÚT FYRIR AÐ VERA ÍSLENSKUR?  Ódóaker neyðir Rómarkeisarann 
Rómúlus Ágústúlus til að lúta sér. Hann setti Rómúlus þennan af sem keisara og gerðist sjálfur konungur 
yfir Ítalíu í staðinn. Sögu hins eiginlega Rómaveldis var lokið. 

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96