Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Nįttśrufręšingurinn

PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Nįttśrufręšingurinn

						25
Tímarit Hins íslenska náttúrufræðifélags
Jón Viðar Sigurðsson
Náttúrufræðingurinn 83 (1?2), bls. 25?38, 2013
Berghlaup við Morsárjökul
Veturinn 2006?2007 féll mikið berghlaup á innanverðan Morsár jök ul sem er 
skriðjökull inn af Morsár dal, norðaustan Skaftafells. Hlaupið er það stærsta frá 
berg hlaupi sem varð við Steinsholtsjökul í janúar árið 1967.1 Upptök hlaups-
ins eru í brattri fjallshlíð inn af Birki dal, í 660 til 1.010 m hæð yfir sjó. Megin-
orsök hlaupsins er sprungur sem skera hlíðina, skil milli berg gerða ásamt 
greftri Morsárjökuls sem skilið hefur eftir bratta hlíð. Um 2,1 milljón m3 af 
bergi féll í hlaup inu sem samsvarar um 5,5 milljónum tonna. Bergbrotin féllu 
á brattan jökulinn neðan eystri ísfoss ins efst á Morsárjökli. Þar tekur hlaup ið 
form bergflóðs þegar efnið flæðir líkt og vökvi yfir innanverðan skriðjökulinn. 
Flóðið veldur ekki rofi á jökulísnum og myndar að lokum vel afmarkaðan 
skriðuflekk. Jaðar hans var í um 2,1 km fjarlægð frá upptökunum þar sem 
skriðan náði lengst. Fyrstu vikurnar eftir hlaupið náði íshrun frá Vatnajökli að 
hylja efsta hluta urðarinnar allt niður und ir 500 m hæð yfir sjó. Eftir það var 
berghlaupsurðin allt að 1.370 m löng og 610 m breið. Flatarmál henn ar var um 
719.500 m2. Urðin einangrar jökulísinn undir og dreg ur verulega úr bráðnun 
hans samanborið við ísinn utan urðar inn ar. Við upphaf sumarbráðnunar í 
byrjun júní 2007 tók að myndast ísstallur undir urðinni og fór hann sífellt 
hækkandi fyrstu fjögur árin. Í september 2011 var ísstallurinn orð inn um 
35 m hár fremst og 6?20 m hár undir innsta hluta urðarinnar. Skriðuurðin 
hefur gefið gott tæki færi til að fylgjast með skriðhraða Morsárjökuls. 
Inngangur
Eitt af einkennum Öræfa er skrið-
jöklarnir sem ganga frá Vatna jökli 
og Öræfajökli allt niður á láglendið 
og eru sporðar sumra þeirra í næsta 
nágrenni við bæi og mannvirki. 
Breyt ingar á stöðu jöklanna sam-
hliða veðurfarsbreytingum eru 
tölu verðar og hafa um leið áhrif á 
ásýnd sveitarinnar.
Einn af skriðjöklunum er Morsár-
jökull (1. mynd). Hann þykir ein-
stak lega fagur og sérstakur, ekki síst 
vegna ísfossanna og þeirrar fögru 
umgjarðar sem hann býr í. Jökullinn 
hefur því lokkað til sín fjölmarga 
náttúruskoðendur og vísindamenn. 
Jafnvel snemma á 20. öld lögðu 
ferða langar leið sína að Morsárjökli 
líkt og sjá má á 2. mynd sem tekin 
var af óþekktri enskri frú.
Veturinn 2006?2007 urðu umbrot 
við Morsárjökul þegar mikið berg-
hlaup féll á jökulinn. Þetta gerðist 
þegar stór bergfylla losnaði og féll 
niður bratta hlíð og skilaði mikilli 
urð niður á skriðjökulinn þar sem 
hún rann síðan töluverða leið á yfir-
borði hans. Þessum atburði verður 
lýst hér, orsökum hans og ferðalagi 
skriðu- eða berghlaupsurðarinnar 
með jöklinum.
Hugtakið berghlaup á við um 
nokkr ar gerðir af stórum skriðu-
föll um. Ein þeirra er bergflóð (e. 
rock avalanche) og á sú gerð við um 
skriðuna við Morsárjökul. Hér verður 
þó notast við samheitið berg hlaup.
Ekki er óalgengt að skriður 
og berg hlaup falli út á skriðjökla, 
hvorki hér á landi né erlendis. Fjöl-
mörg dæmi um stór berghlaup má 
t.d. finna í Himalajafjöllum, Ölp un-
 um, Kanada og Alaska. Í Alaska féllu 
til að mynda þrjú umfangsmikil 
berghlaup á Black Rapids-skrið-
jökulinn í kjölfar jarðskjálfta árið 
2002.2 Á Íslandi eru nokkur dæmi 
um skriðuföll út á skriðjökla á 
1. mynd. Flugsýn yfir Morsárjökul og berghlaupið, 9. ágúst 2011. ? Oblique aerial image 
of Morsárjökull and the rock avalanche debris on August 9 2011. Ljósm./Photo: J.V.S.
Ritrýnd grein

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108