Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fréttablašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 . .
PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fréttablašiš

						Tónlistarfræðingurinn Árni Heimir Ingólfsson hefur rannsakað tvö íslensk söngbókarbrot frá 16. öld sem varð-veitt eru í Konungs-
bókhlöðu í Stokkhólmi. Í nýjasta 
hefti Griplu er að finna grein eftir 
hann um þessi söngbókarbrot.
Árni Heimir segir að rannsóknin 
á þessum brotum fylli að nokkru 
leyti upp í eyðu sem hafi verið í tón-
listarsögu Íslands á 16. öld. Spurður 
hvenær hann hafi fyrst frétt af 
þessum söngbókarbrotum segir 
Árni Heimir: „Fyrir nokkrum árum 
spurði mig Einar G. Pétursson, pró-
fessor á Árnastofnun, hvort ég hefði 
frétt af Grallarabroti sem væri í Kon-
ungsbókhlöðunni í Stokkhólmi. Ég 
kom af fjöllum og hann benti mér 
á skrá sem Jón Samsonarson gerði 
á sínum tíma um íslensk handrit 
sem geymd eru þar. Forvitni mín 
vaknaði svo ég fór til Stokkhólms 
og sá að þetta brot var enn merki-
legra en ég hafði haldið. Þarna var 
sem sagt ekki einhver að skrifa upp 
úr sálmabókinni (Grallaranum) 
sem Guðbrandur Þorláksson gaf út 
á Hólum árið 1594 og var undirstaða 
messusöngs hér í mörg hundruð ár. 
Þetta var eldra brot sem hafði aldrei 
komið út á prenti.
Þegar ég fór að kanna þetta betur 
uppgötvaði ég annað handritsbrot 
sem geymdi að hluta til sama efni 
og hafði heldur aldrei verið gefið 
út á prenti. Þetta leiddi til verkefnis 
sem við Svanhildur Óskarsdóttir 
vinnum að sem snýst meðal ann-
ars um að kanna hvað var að gerast 
í tónlist og kirkjusöng frá því að 
lúterskur siður var lögtekinn í Skál-
holti árið 1541 og þar til Grallarinn 
kom út 1594. Kirkjusöngur fór fram 
með ýmsum hætti á meðan ekki var 
búið að gefa út opinbera söngbók, 
og við vitum að það var ósamræmi 
milli biskupsdæmanna um það 
hvað var sungið. Svo að segja engar 
nótur hafa varðveist frá þessum 
tíma, sem er að mörgu leyti skiljan-
legt því um leið og Guðbrandur 
Þorláksson gaf út Grallarann urðu 
eldri handrit úrelt. En á þessu ríf-
lega 50 ára tímabili urðu auðvitað 
til ýmsar lausnir, og meðal annars 
hefur einhver tekið sig til og þýtt 
gamla kaþólska sléttsönginn yfir 
á íslensku. Það eru engin lúthersk 
sálmalög í þessum brotum heldur er 
um að ræða kaþólskt efni á íslensku. 
Þetta er býsna óvenjulegt og sýnir að 
einhverjir hafa viljað halda í gamlar 
hefðir.“
Notuð í umslög og bókband
Árni Heimir er spurður af hverju 
þessi brot hafi ratað til Stokkhólms 
en ekki varðveist hér á landi. „Í 
Stokkhólmi á 17. 
öld var gert tölu-
vert af því að safna 
saman, rannsaka 
og gefa út gamlar 
íslenskar sögur. 
Íslendingar voru 
ráðnir til sænska 
Fornfræðaráðsins 
til að rannsaka 
g a m l a r  b ó k-
menntir og tóku 
með sér handrit 
þangað út. Eng-
inn hafði áhuga 
á þessum söng-
b ó k a r b r o t u m 
sem voru algjör-
lega ónýtt efni 
í huga 17. aldar 
manna. Þannig 
að þeir notuðu þau fyrir umslög og 
í bókband. Þess vegna eru handritin 
mjög tætt og illa útlítandi og sumt 
þar er nánast ólæsilegt.
Þessi brot fylla að einhverju leyti 
upp í 50-60 ára gat í tónlistarsögu 
okkar. Við vitum hvernig tónlist 
fór fram í kirkjum þar til kaþólskur 
siður lagðist af, þá urðu ótal messu-
söngsbækur úreltar á augabragði. 
Við vitum líka að sálmasöngur í 
anda Lúters var innleiddur að fullu 
þegar Grallarinn kom út. Hvað gerð-
ist þar á milli hefur verið óljóst en 
við erum smám saman að fylla upp 
í þá eyðu. Kannski koma svo ein-
hvern tímann fleiri handrit í ljós.“
Sýnisbók á leiðinni
Árni Heimir segir næsta skref hjá sér 
vera að skoða handritauppskriftir af 
Grallaranum. „Þegar einhver skrifar 
upp prentaða bók, þá er hann um 
leið orðinn ritstjóri efnisins og 
getur sleppt því sem hann hefur ekki 
áhuga á og tekið eitthvað annað inn. 
Við eigum tólf handritauppskriftir 
af Grallaranum og það er áhugavert 
í menningarsögulegu samhengi að 
bera þær saman, skoða að hvaða 
leyti þær eru líkar og að hvaða leyti 
ólíkar og sömuleiðis að hvaða leyti 
handritin spegla aðstæður sem þau 
verða til í. Það er ótrúlega gaman 
að rannsaka þessa gömlu tónlistar-
menningu okkar enda er enn svo 
margt ókannað hvað varðar tónlist 
á Íslandi fyrr á öldum.“
Árni Heimir er síðan að skrifa 
bók, sýnisbók íslenskra nótnahand-
rita frá 1100-1800, sem kemur út hjá 
Crymogeu í haust.
Söngbókarbrot  
     sem fylla  
  upp í eyðu
Árni Heimir Ingólfsson tónlistarfræðingur 
segir að rannsókn sín fylli upp í eyðu sem 
hafi verið í tónlistarsögu Íslands á 16. öld. 
„Forvitni mín vaknaði svo ég fór til Stokkhólms,“ segir Árni Heimir.  FRÉTTABLAÐIÐ/SIGTRYGGUR ARI
Mynd af 
söngbókar-
handriti sem 
Árni Heimir 
hefur rann-
sakað. Það 
virðist hafa 
verið notað 
í bókband 
og ber þess 
merki. 
Kolbrún  
Bergþórsdóttir
kolbrun@frettabladid.is
ÞAÐ ERU ENGIN 
LÚTERSK SÁLMALÖG Í 
ÞESSUM BROTUM HELDUR ER 
UM AÐ RÆÐA KAÞÓLSKT EFNI Á 
ÍSLENSKU. ÞETTA ER BÝSNA 
ÓVENJULEGT OG SÝNIR AÐ 
EINHVERJIR HAFA VILJAÐ 
HALDA Í GAMLAR HEFÐIR.
AÐALSTRÆTI · AUSTURSTRÆTI · LÆKJARTORG · SKÓLAVÖRÐUSTÍGUR · LAUGAVEGUR · HLEMMUR · BORGARTÚN · SUÐURLANDSBRAUT · KRINGLAN · HAMRABORG · SMÁRALIND · AKUREYRI
Takk fyrir að leyfa okkur að vera 
með þér á hverjum degi.
TAKK
*Könnun Zenter frá september 2018.
Tilboðið gildir út mars 2019.
Við erum ótrúlega glöð yfir því að kaffið okkar sé uppáhalds- 
kaffi þjóðarinnar! Til að sýna þakklæti okkar í verki bjóðum við 
þér að koma á eitt af kaffihúsum okkar með topp af Te & Kaffi 
kaffipakka og fá í staðinn kaffibolla að eigin vali.
KAFFIÐ OKKAR ER UPPÁHALDSKAFFI
ÍSLENDINGA*– MÁ BJÓÐA ÞÉR BOLLA? 
1 6 .  F E B R Ú A R  2 0 1 9   L A U G A R D A G U R44 M E N N I N G   ∙   F R É T T A B L A Ð I Ð
16-02-2019
   04:07
F
B
112s_P
111K
.p1.pdf
F
B
112s_P
098K
.p1.pdf
F
B
112s_P
002K
.p1.pdf
F
B
112s_P
015K
.p1.pdf
A
utom
ation
P
late rem
ake: 2257-0B
90
2257-0A
54
2257-0918
2257-07D
C
275 X
 400.001
1B
     
F
B
112s_15_2_2019
C
M
Y
K

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112