Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Alžżšublašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Alžżšublašiš

						LAUGARDAGINN 26. SEPT. 1936
ALÞÝÐUBLAÐIf)
¦^
AfeÞYÐCBLAÐIÐ
RTrSTJORl:
F. R. VALDKMARSSOW
RITSTJORN:
Alþ^OuÍíílBÍnn.
(Inagaagur íra lagóUaattmU)
AJH3RE1BSLA:
Aiþýðubúsinu.
(Insag&ngur íra iiveríisgöfu)
	
	8IMAR:
«800:	Afgxaiðaia. auglýeiagar
•aöx. «004; 4®85: *808:	RiUKjam imnteaaar ttéttDr íUiBtjóri. VU&á. S. ViiajaiauM. (baiœa B". R ValdamaraaoB íbatew. Rltstjórn. JLfgratSaia.
	ZtiþýðBprentamiðfHtx.
Bríet Bjarnbéðinsdóttir áttræð á morgnn.
Hún er f yrsta islenzka konan, sem haldið hefir opinberan
fyrirJestur og jafnframt fyrsti kvenritstjórinn á landinu.
Ö
Iðja.
VERKAFÖLK    í    verksmiðjum
hefir til skamms tíma engin'
samtök haft sín á milli, til þess
að tryggja sér þarm rétt, sem því
ber.
Fyrir tveimur árum síðan
myndaði þessi stétt fyrsta vísir-
inn til verkalýðssamtaka og stofn-
abi félagið Iðju. Fyr&t í istað var
félagið ekki mikils megnugt, og
það hefir til þéssa átt við ýmsa
barnasjúkdóma að- etja, eins og
flest önnur verkalýðsfélög á þess
aldri. En prátt fyrir þetta hefir
það sýnt sig, '& félagið getur
með aðstoð Alpýðusambands Is-
lands unnið stéttinni ómetanlégt.
gagn.        .    .    :
Allir vita, að verkafólk í vörk-
smiðjum hefir til þessa verið svo
að segja réttlaust. Engin trygging
hefir verið fyrir pví, að pað fengi
viðunandi laun greidd, engin
trygging fyrir að vönum starfs-
mönnum væri ekki sparkað; úr
vinnu fyrirvaralítið eða fyriryarar
laust, og kauplægri viðvahingár, j
(íekrár í peirra stað, engm"trygg-, ;
ing fyrir pví, að verkafólkið 'eigi
við sæmileg vinnuskilyrði að búa
og þannig mætti lengi telja.
Þegar nú pess er gætt, að verk-
smiðjuiðnaður er hér hraðvaxandi
og hlýtur að vera hraðvaxandi á
komandi árum, hlýtur öllum að
verða ljóst, að sá verkalýður,
sem ber pennan atvinnurekstur
uppi, verður að standa sameinað-
jur í sterkri félagsheild, sem síð-
an verði liður í allsherjarsamtök-
uíti verkalýðsins.
Af hálfu Alpýðuflokksins hefir
mikið verið til þess gert, að efla
verksmiðjuiðnaðinn. Þeim fyrir-
tækjum, sem pegar eru starfandi,
hefir á ýmsan hátt verið greidd
ga,tan af löggjafanum, og stuðlað
hefir verið að stofnun nýrra fyr-
irtækja.
öll sú próun, sem. orðin er. og,
verða mun í pessum atvinnuvegi,
gerir kröfuina um öflugt stéttarr
félag verksmiðjufólks ómótstæði-
lega.                  \
Sú reynsla, sem þegar er feng-
in af deilunni við Sigurjón á Ála-
fossi, sýriir félögum Iðju ljóslega
á hvern hátt þeir eiga að starfa.
Sigurjón gerir tilraun til pess
að hafa stórfé af verkafólki sínu,
og petta hefði tekist, ef félagið
Iðja hefði ekki verið til, og pað
hefði tekist prátt fyrir Iðju, ei
hún hefði ekki Verið í Alþýðu-
sambandinu.
Með þessari reynslu er leiðin
mörkuð. Hver einasti verkamað-
ur, karl eða kona, sem vinnur í
verksmiðjum, á að vera starfandi
' meðlimur í Iðju, og Iðja á að
vera starfandi meðlimur í Al-
þýðusambandi Islands, og innan
nokkurra ára ætti þetta félag að
vera eitt af öflugustu verkalýðs-
félögum á Islandi.
Náröskeíð
í vélteikningu byrjar 1. okt. á
Tryggvagötu 28. Ölafur Einars-
.son, vélfræðingur, sem hefir haft
slík námskeið undanfarin ár, véit-
ir námskeiðinu forstöðu.
iTULASTI ög þrautseigasti
brautryðjanidl i réttlndamál-
um kvenna, frú Bríet Bjarnhéð-
insdóttír,  er   áítræð   á  moi^an.
Hún er fyrsta konan á íslandi,
sem haldið hefir opinberan fyr-
irlestur, og að öllum líkindum
fyrsta íslenzka konan, sem skrif-
að hefir grein í opinbert blað.
Hún er einnig fyrsta konan, sem
verið heíir ritstjóri að blaði hér
á landi.
Æfi frú Bríetar hefir verið
þrungin af barátru, eldmóði og
hugsjónum.
Þegar ég heimsæki hana nú
á áttræðisafmæli hennar i litlu
stofuna á Þingholtsstræti 18, þar
sem hún hefir búið i áratugi,
finn ég að fyrir framan mig sit-
ur mikil kona, og þegar hún seg-
ir frá og dregur upp myndir úr
rúmlega 50 ára baráttusögu, þá
er eins og ég sé að lifa upp
sögu þjóðarhmar þessi ár.
Frú Bríet Bjarnhéðinsdóttir er
skarpgáfuð kona, og þó að rúnir
séu nú skráðar á hið mikilúð-
lega og bjarta andlit hennar, er
andinn heill og frásögnin ber
vott um óskert minni og sama
brennandi áhugann og hún var
fræg að, meðan hún stóð mitt
í baráttunnl.
1874, eldroóður unsra
Hún skýrir frá baráttu sinni l
fólksins.
„Við, siem vorum ung kringum
1874," segir frú Brlet, „pegar
sjálfstæBisbaráttan stóðsem hæst,
vorum full af eldmóði og hug-
sjónum. Okkur dreymdi •, dag-
drauma og miklar hræringar
gerðu vart við sig. Ég mótaðisí
þessi ár og hugsaði margt. Við
gerðum uppreisn gegn hvers kon-
ar órétti, hvar sem við fundum
hann.
Og fyrsti órétturinn, sem ég
rakst á, var undirokun konunnar.
Ég fann svo mikinn mun á að-
stöðu karla og kvenná, strax
pegar ég var kornung. Ég man
eftir pví, hvað mér sveið þab
oft ,er ég og bróðir minn höfðum
staðið saman daglangt við úti-
vinnu, og er við komum inn, varð
ég að fara að vinna áfram,..en
hann settist við lestur — og ég
beinlínis kvaldist, því að ég var
strax svo mikið fyrir bækurnar,
en lítið fyrir útiverkin.
' Arið 1884 fór ég^ að heiman
úr Húnavatnssýslu fyrsta sinni og
til Reykjavíkur, og þar dvaldi
ég veturinn  1884—1885.  ^
1885.  Fyrsta greinin
mln.
Um veturinn skrifaði ég grein,
og það mun hafa verið, eftir
því sem mér hefir verið sagt,
fyrsta greinin, sem rituð hefir
[verið; í opinbert blað af íslenzkri
konu. Greinin birtist í FjaJlkon-
umni 5. júní 1885 og fjallaði um
mentun pg réttindi kvenna. Ég
skrifaði Um ástæðurnar fyrir því,
að konurnar væru ekki jafnrétt-
háar karlmanninum í þjóðfélag-
inu. Ég hvatti þær til mentunar
og rakti orsakirnar. að áhuga-
leysi þeirra.
Greinin vakti geysiathygli og
mikið umtal, enda hafði ekki
mikið verið ritað um þessi mál.
Við þetta skapaðist pó nokkur
alda fyrir réttindum kvenna, og
ég tel, að þessi litla grein hafi
orðið fyrsti visirinn að peirri bar-
áttu, sem síðar var háð og vakti
svo mikla storma,
[    Ég dvaldi að eins þennan vet-
pg það varð. úr. 1895 um haustið
sendi ég út boðsbréf og kaup-
viðtali við Vilhj. S. Vilhjálmssoh. íTVwl^
Kyennablaðinu i 2500 . eintökum,
, og varð ég að láta prenta annað
upplag af tveimur fýrstu tölu-
blöðunum, Kvénnablaðið varð á
skömmunff, tíma útbreiddasta
blaðib í landinu.
En ég verð að" stiklá á stóru,
pví að ekki getið þér skráð alla
æfisögu míríC
Arið 1902 var ég boðin á
kvennafund, sem halda átti i
Kristianiu, og ég ætlaði að fara,
en pað ár dó Valdimar og ég
fór ekki.
Árið 1904 var stofnað AlþjóÖa-
samband kvenréttindafélaga, og
fylgdist ég vel með peim málum.
A   frlngi ATfifóðasam*
bands  kvenréttindafé-
i.......................      .     ¦ ¦ -..............
lagsins.
1906 yar ég boðin á þing Al-
þjóðasambandsins, sem halda átti
í Kaupmannahöfn, og- fór ég
p&ngað. Sú ferð hafði stórkost-
leg áhrif á mig. Nokkru síðar
stofnuðum við Kvenréttindafélag-
dð í Reykjayík, og 'síðar ferðað-
ist ég um landið og flutti 12 fyr-
irlestra og stofnaði 6 kvenrétt-
indafélög. Síðan var stofnað sam-
band kvenréttindafélagannai og
það gekk síðan í Alþjóbasam-
bandib, en í því eram við enn.
BRlfcT BJARNHÉÐINSDÓTTIR
!U|r í Reykjavík, en fór svo heim,
þegar sumraði. Dvaldi ég heima
í 2 ár, en fór svo. aftur suður
1887.
Eitt sinn; ég held að það hafi
verið á jólaföstunni, fór ég ásamt
nokkrum : kunningjastúlkum  mín- '
um til Bessastaba til að sjá stað-
inn og heilsa upp á skáldjöfur- ,
inn Gviva. Thomsen, sem pá bjó
Þar- .       .....               .     j
Hann tók okkur með ágætum f
og við ræddum margt. Hann
spurði mig hvað ég hefðist að,
og sagði ég honum, að ég kendi
börnum. Hann sagði, að það væri
alt of veigalitið verk fyrir mig, '
ég ætti að kenna hinum fuliorðnu.
„Þvi haldið þér ekki fyrirlestur
um áhugamál yðar, réttindi kon-
unnar?"   sagði   hann.
Fyrsti  fyrirlesturinn
fluttur  af konu.
Þessi áeggjan Grims Thomsens
settist að í huga mínum og ég
settist við. Þetta var þó hin
mesta fífldirfska, að kona héldi
opinberan fyrirlestur!
En ég skrifaði pó fyrirlesturinn.
Ég var þá leynilega trúlofuð
Valdimar Ásmxmdssyni, ritstjóra
. Fjallkonunnar, en ekki sýndi ég
honum handritið. Hins vegar sá
Haunes Hafstein pað og taldi
gott og vildi engar athugasemdir
gera.                                     ;
Og svo lét ég pað boð út
ganga, að ég ætlaði að halda
opinberan fyrirlestur um kjör og
réttindi kvenna í Góðtemplara-
Ghúsinu; aðgangur 50 aurar!
Það var mikið talað um þetta,
og eftir einmn skólapiltinum, sem
síðar varð prestur, heyrði ég
að hann hefði sagt: „Nú
ætla égl í kvöld að borga 50 aura
i fyrir ab fá að hlæja mig mátt-
lausan að kvenmanni!"
Ég fór titrandi niður  i  Góð-
1; templarahús.   Þar   var þá hús-
ÁTTRÆÐ     í    STOFU    SINNI.
fyllir. Jón ólafsson ritstjóri tók ,
í hönd mér og leiddi mig upp á '
leiksvið óg kynti niig áheyrend-
um. Ég roðnaði út undir eyru og
taldi  iv^st, að ég mundi aldreií
get^ flutt fyrirlesturinn til enda.
En svo gekk Jón Ólafsson
burtu og ég stóð ein eftir. Alt
valt á mér einni, og um leið
hvarf alt hugleysi. Ég hóf mál
mitt á því að tala um vantrú
karlmanna á konunni og gerði
gys að því. Er ég talaði þau
orð, starði ég á skólapiltinn, en¦...
hann varð niðurlútur — og hann (
hló aldrei!
Fyrirlesturinn vakti enri meiri
athygli á málefnum kvenna og
réttleysi þeirra. Þær höfðu á
þessum árum engan rétt. Ekki
kosningarrétt, ekki kjörgengi r-
og engan rétt til að taka að sér
ábyrgðarstörf. Um þetta leyti
hafði ég enga hugmynd um kven-
réttindahreyíinguna . erlendis,
errda hafði ég engin sambönd og
sá engin erlend blöð.
Hið nýja heimiii nitt. *
En 1888 giftist ég Vaidimar Ás-
mundssyni/Hann' var logandi af
áhuga fyrir öllu nýju. Fjöldi
mentaðra manna heimsóttu hann
og peir ræddu um stjórnmál, íist-
ir og bókmentir, Ég fór brátt að
verða þátttakandi i þessum um-
ræðum og jafnframt las ég öll er-
lend blöð og tímarit, sem honum
bárust.
Þá komst ég í kynni við kven-
réttindahreyfinguna — og fann
að par átti ég fullkomlega heima.
Valdimar studdi mig með ráð-
um og dáð, enda stóð hann mitt í
lífinu og var ritstjóri að einu
helzta blaðinu.
Ég vann töluvert á næstu árum
að áhugamálum mínum og komst
i sambönd við kvenréttindakonur
ög samtök peirra erlendis.
Eitt sinn stakk Valdimar upp á
því að ég færi ao gefa út blað,
Réttindi kvpnna
_____________________imMmiili i "tu iiwmiih
aukast.
Um aidamótin höfðu konur
fiengið mjog iakmarkaðain ikosm-
ingarétt U bæja og svtextabísn-
ixiga, m kjörgengi höfðu þæír
ekM. 1907 um nýjárið rýmkað-
ist kosniiagaréttuT kvenna og þær
fengu kjörgengi til bæjarstjörnar,
Höfðu þær pá í þessu sama rétt
og karlmenn. Um ;lei ."kamu ný
lög um bæjarstjóxnir ög; 1908 áttu
ab fara fram, bæ^ciornarb&sn-
ingar hér í Reykjavílk.
Alis komu fram. 19 listaj. Þar
af var einn f rá öbkur .toanunumi.
Orshtm urðu þau, að aUar 4 kon-
urner, sem voru á bsta otocar,
náou bos-niingu, 8 (karlmannáli.s^ar
bomu engum. að, 9 toamu ao ©jn-
um rullirua över og emn tve.mur.
Gll kwenfelög í öaanum uainu
saman aö Lsæ tobbar og s^ri,
hans.
Þetta var fyisía bosningabar-
áttan, sem isleiukar teonux xóbu
þótt í. 1900 lókum yið.fyrst að
luerjast fyur retti kveima tl
menntuinar, þ. e. a. s. xetá pe.ro:|a
U að secjast í æðn skóla og
jafnframt ao pær Sen^ju sama'rétc
og kailmenin til opxni,eira em-
bætta,
Þetta bar engan árangur fyrst.
í Síað.  En  1911, sama árið og
Hásbólinn var stiofnaður,  fðr  á
aninan veg.
Þá stð'ö líka þytur af okkur
konuinimi,,Víð héldum stóran op-
inberan fund og buðum á hann
alpingismönnunum. Við töluðum
par af eldmóði um pessi mál og
stooruðum. að síðustu é þingmiánin-
ina að taka til máls og lýsa sjiniiil
afstöðu.
Enginin svaraði. En ég heyxði
Jón Magnússon muldra niður í
barm sér: „Alþingi svaxar." Við
pietta reiddist ég. Við bonumar
höfðum þá ekki enn fengið kosn-
ingarrétt til alþingis og einsmítt
ftáð var eitt af a&Jjará.tumálum
okkar.  Ég sagðj það með tðlu-
vierðum þunga, að-slíb svör myttid
um við ebki hafa fengið, hefð-
um við bosnjngarétt, því að sto
virðist, að þeir þyrftu að vera
hræddir-til þess ia.ð þe^ fylgdis
góðu máli. Hannes Hafsteia var
áutningamaður máisins--á alþingi,
og það gékík fram, Astseðuna tel
ég bæði þa, hve vélvið börðumsí
og eins hitt, að andstaðanrvar i
raun og veru ebki vöbnuð.
1915 fengum við kösningaréít
tii aiþmgiSy en þó mjög takmark-
aðan, ©n smátt ög smátt rýmkað-
ist og 1918 fengum við jafinan
kosningarétt á við (barlmermina.
Er við fengum koaningarett -^g
kjörgengi, vár ég. á Lsta hedma-
&tiðrnarmanna, þrátt fyrir and-
róður Jóns Þorlákssonar, en ég
náði ebki bosiningu, vantaði 15 at-
kvæði, enda var ég neðarlega á
listanum og karlmenirurnir höfðu
stribað mig út, <en hinsvsgar
höfðU þó margar bonur strikað
alla karlmennina út.
'Við létum nú flest mál til okk-
ar taka, sem. snertu réttindi
kvenna og kjör þeirra.:"Arið 1920
hofum við mikla baráttu fyrir
sifjalöggjöfinni, rétttodum 6giftra
mæðra og barna þeirra. Og >ið
hðfum hgldið baráttunéi áfram þð
að mér fínníst að nú standt niinsi
stórmur af þeirfi báráttu m í
gamla daga.
Við hðfam feagið ftiarg-
réttarbætor, en flestar
aðeins á pappsrnum.
Við höfum fengið fjtlda marga?
rettarbssíur, en allt' of margar
þeirra eru enjn a'ieiins á papp-
irrium, en ekkj i fiamkvæindiiniii.
' yti& i krjog iktóyður. Þéx s]á-
ið brétt alls- staðarí Konur v^ma
víða sömu störf og kaílmemi, en
fá miklu lægri iaun. Þær. eru úti-
lokaðar frá embættum og opfav
berum .s.ýslunum. Þeiiu er gert
erfltt fyrlx um að afla sér merai-
ingar. Lögin heim ia peim þetta,
en  svona  er  framkvæmdia.
En ég vil taka fram, að þetta
er ebW fyrat og fremst karlmönn*
unum að kenna. Konurnar geta
leitað að orsökunum 'hjá sjálfuja
sér. Þær eru alltof áhugaJausai1
og akeytingarlausar um etgin hag
og aðstöðusína í þjóðfí.laginu.
Þær eru sannarlega sinir eigin
böðiar!"
Frú Briet verður þungbújp á
sviþinn.
„Ég vildi að ég yæri aftur orð-
in úng," s^gif hun og horfir út i
sðlina.
Og hvað segið þér um aldar-
háttinu núna? Þér hafið iifað sve
lengi Og kunnið að dæota.'
„]Ef ég á að hálda áfram að
talá'urn konurnar/þá vi'i.égsegja
það, að ég er'orðm svOlgömul
og ung'u síi'Ikurnar feru hættar a&
talá við mig u?n sín áhugamál,
«n 'égfeld að þær sáu hugrabkari
og slálfstpðari i h-ugsun en áður
var, en-þær eru mjög skeytingar-
lausar tim "sín eigio mál, og þó
höfum við eldri búið svo
vopn i Jrendur leiira, að þær eiga
hægara með að tjeyja baráttu síína
en viö.
Ungu bonurnar vantar mikinn
foringja. Þær vamtar blað, gott
fclað. Þær vantar baráttuviljairm."
Iveðja  frá Svipjða.
Frú Briet viil með þessum
síðustu oröum hvetja ungu stúlk-
urniar til baráttu.
Hún sýnir mér skrautritað á-
varp, sem henni barst á mið»
vikudaginn frá saenskum kveriirétt*
indakonum, þar é meðai ffá
Anne Margreihe Holmgren, sem
er stofnandi kvenréttindahreyf-
ingarjnnar í Sviþjóð, og e« nú
yfir nirætt.-                          .  \
Avarpið er svohijóðaödi:
„Briet     BJainhéðinsdðttir     Ás
mundS'.oin, brautiyðjandi Jl-knzkra
Frh. á 4. síð'J
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4