Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Helgarpósturinn

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Helgarpósturinn

						-Jielgarpásturínn.

Föstudagur 18. desember 1981

aldrinum 15-21 árs, annarsvegar

þeim sem hafa lent i málum þar

sem ákæru heíur verið frestað,

sem oftast gerist eftir fyrsta brot,

hinsvegar þeim sem hafa hlotið

skilorðsbundna reynslulausn úr

fangelsum. Þriðja verkefnið er að

hafa eftirlit með þeim sem hafa

hlotið skilorðsbundna dóma, en

vegna skorts á mannafla hefur

þvi litið sem ekkert verið sinnt til

þessa.

,,Ef skilorðið er haldið er málið

þar með úr heiminum, En gerist

fólk brotlegt aftur á skilorðstim-

anum má búast viö að málið verði

tekið upp á ný, eða dæmt i nýja

málinu með tilliti til að búið var

aðfresta ákæru áður. Þá er gang-

urinn oft sá, að i stað þess að

fresta kærunni er hún send dóm-

ara ásamt refsikröfu, og oftast er

næsta skref hjá honum að dæma,

en f resta fullnustu,á skilorði. bar

næst kemur venjulega skilorðs-

bundinn dómur", segir Axel

Kvaran.

Rúmlega 300 ungmenni af öllu

landinu eru undir eftirliti Skil-

orðseftirlitsins. Þar af eru um 200

sem hala i'engið ákæru írestað og

eru undir eftirliti Erlendar. Axel

hefur sjálfur eftirlit með 115-120

unglingum sem hafa fengið skil-

orðsbundna reynslulausn.

Spurningunni um það hverjir

eiga að vera i fangelsunum og

hverjir ekki er erfitt að svara.

Frá þvi ungmenni hefja afbrota-

feril sinn fá þeir sifellda

„sjensa". Það má telja réttlætan-

legt gagnvart þeim sem bæta ráð

sitt, en fyrirfram er erfitt að

segja hverjir verða sibrotamenn

og hverjir ekki.

Og jafnvel þeir sem að sumra

mati eru hættulegir eiga sin

mannréttindi. Hvar mundi það

enda, ef lögreglan mætti hand-

taka fólk fyrir það eitt, að það

gæti hugsanlega skaðað aðra?

Sumir þessara manna kunna að

vera geðveikir, en sem stendur

eru aðeins tveir fangar á Litla-

Hrauni, sem likur úrskurður hef-

ur verið felldur yfir. Eigi að

kanna geðheilsu annarra þarf aö

fara lögfræðilegar leiðir til að það

verði gert.

Jakob Jónasson geðlæknir:

Hættulegir geðsjúklingar

heyra til undantekninga

Geðveiki og glæpir fara oft

saman i hugum fólks og glæpa-

menn gjarna umsvifalaust

stimplaðir geðveikir. Að mati

geðlækna er þessu þó alls ekki

svo farið. Fæstir glæpamenn

eru raunar geðveikir sam-

kvæmt reynslu þeirra, og geð-

veikt fólk meira að segja síst

hættulegra en svokallað heil-

brigt fólk.

En oft þykir þóástæða til að

kanna geðheilbrigði glæpa-

manna, og það gera geðlæknar

með svonefndri geðrannsókn.

„Það er algengur misskiln-

ingur hjá fólki að rugla saman

hreinni geðveiki, psykosis, og

skapgerðargöllum, svoköll-

uðum psykopatiskum persónu-

leikum. Þeir sem eru haldnir

þvi siðarnefnda virðast ekki

geta virt þau lög sem samfélag-

ið setur og læra ekki af reynsl-

unni. Það er þetta sem hrjáir

stóran hluta hinna svonefndu si-

brotamanna. En þeir eru ekki

geðveikir, segir Jakob Jónasson

geðlæknir á Kleppi við Helgar-

póstinn.

Jakob hefur framkvæmt

margar geðrannsóknir, sem

alltaf fara fram að beiðni full-

trila dómsvaldsins. Slikar rann-

sóknir eru gerðar til að komast

að þvi hvort viðkomandi er sak-

hæfur eða ekki, samkvæmt skil-

greiningu refsilaga frá 1940.

1 15. grein þeirra segir:

„Þeim mönnum skal eigi refsað

sem sökum geðveiki, andlegs

vanþroska eða hrörnunar,

rænuskerðingar eða annars

samsvarandi ástands voru alls

ófærir á þeim tima sem þeir

unnu verkið, til að stjórna

gerðum sinum".

Þessi lagagrein setur ákaf-

lega þröngar skorður. 1 sumum

nágrannalöndum okkar er látiö

nægja að viðkomandi sé geð-

veikur — hér verða menn að

vera „alls ófærir um að stjórna

gerðum sinum þegar verkn-

aðurinn er framinn". Það er

þetta sem er erfiðast i þessum

rannsóknum, þótt stundum geti

það legið ljóst fyrir, ef mað-

urinn er algjörlega „truflaður",

segir Jakob Jónasson.

Geðrannsókn er fólgin i sam-

tölum sjúklings og geðlæknis.

Hún getur tekið mjög langan

tima, en það fer eftir þvi hvað

sjúklingurinn á auðvelt með að

tjá sig, og hversu auðvelt er að

komast i samband við hann.

Auk þess leggja sálfræðingar

fyrir hann sálfræðipróf, m.a.

gáfna- og persónuleikapróf. Þá

er grafist fyrir um æviferil sjúk-

lingsins, en ýmis atriði i honum

geta varpað ljósi á sálarástand

hans.

En 'hver eru einkenni geð-

veiki?

„1 fyrsta lagi eru þau sérstakt

ástand sem er frábrugðið venju-

legu sálarástandi að þvi leyti,

að það felur i sér afbrigðilega

hegðun.Kjarninn i þvi er sá, að

raunveruleikaskyn er brenglað,

viðkomandi upplifir hinn svo-

kallaða raunveruleika á annan

hátt en venjulegt fólk, og sjúk-

dómurinn veldur breytingum á

öllum persónuleikanum.

Það er algengt fyrirbæri, að

geðveikir heyri raddir sem

segja þeim að gera ákveðna

hluti, gera ekki ákveðna hluti,

tala illa um þá, — eða vel.

Annað einkenni er að þeir fá

allskonar   hugmyndir   um   að

Jakob Jófiasson geðlæknir

verið sé að ofsækja þá, tala um

þá. Það er algengt að það sé

sjónvarpið, útvarpið eða blöðin

sem þeir álita að standi fyrir

þessu. Margir upplifa likama

sinn á annan hátt en aðrir. Þeim

finnst þeir vera undir áhrifum

geisla utan úr geimnum, eða dá-

leiðslu. Það merkilega er, að

þeir geta stutt þetta algjörlega

haldbærum rökum, nema hvað

raunverulegar forsendur

vantar", segir Jakob, og hann

bætir þvi við, að það sé mesti

misskilningur að allir geðveikir

menn séu hættulegir — þvert á

móti heyri hættulegir geðsjúk-

lingar til undantekninga.

Algengustu tegundir eru geð-

klofi og þunglyndi/oflæti. Þeir

sem þjást af þunglyndi fá oftast

þann sjúkdóm eftir þritugt, en

batahorfur eru góðar. Geðklofa

fá menn hinsvegar helst á aldr-

inum 15—25 ára, og sagt er að

þriðjungur þeirra fái lækningu,

þriðjungur nái þvi að teljast

félagslega hæfur en þriðjungur

sé ólæknandi.

— Er til einhver dæmigerð

lýsing á geðveikum glæpa-

manni?

„Nei. En fremji menn með

geðveiki á háu stigi glæp, er

hann i flestum tilfellum tilvilj-

anakenndur og óúthugsaður og

kemur oft niður á nánum ætt-

ingjum. Það má segja að slikir

glæpir séu „hvatvislegir".

Fjórir geðsjúkir

glæpamenn i haldi

á íslandi

— Hver er munurinn á

hreinni geðveiki og psykopat-

iskum persónueinkennum?

„Það má segja, að meirihluti

geðsjúklinga fái lækningu, en

meöan sjúkdómurinn varir er

hann hættulegur sjúklingnum.

Þá sem haldnir eru varanlegum

skapgerðargalla, psykopatisk-

um einkennum, er hinsvegar

ekki hægt að lækna. Slikt ástand

varir alla ævi, þott slikir menn

spekist að visu með aldrinum.

Þeir eru hinsvegar hættulegri

þjóðfélaginu en geðveikir".

A hverju ári er talsvert um

geðrannsóknir, þótt ekki séu

handbærar tölur yfir það. Flest-

ir sem rannsakaðir eru reynast

sakhæfir, en nokkrir reynast

ósakhæfir að mati geðlækna.

Það er hinsvegar dómara að

ákveða það endanlega, geð-

læknarnir leggja einungis mat á

andlegt heilbrigði viðkomandi.

Astandið hér er þannig nú, að

fjórir menn eru álitnir ósak-

hæfir sökum geðveiki. Tveir

þeirra eru undir sérstakri gæslu

á Litla-Hrauni, einn er erlendis

og sá fjórði á Kópavogshæli.

Sem kunnugt er hefur Klepps-

spitali ekki viljað taka við geö-

veikum afbrotamönnum á

þeirri forsendu, að þar séu að-

stæður til gæslu sliks fólks ekki

nógu góðar.

A það hefur hinsvegar verið

bent, að geðdeild við fangelsi

þurfi ekki að vera stærri en að

þar komist fyrir sex rúm. Það

mundi fullnægja þörfinni hér á

landi, og mikið mundi sparast

við að hafa rekstur slikrar

deildar og fangelsis að nokkru

leyti sameiginlegan.

Sverrir rus^

Kristjansson

Sverrir   Kristjánsson   sagnfræðingur  er

ógleymanlegur öllum þeim sem höfðu

kynni af honum, stórbrotinn og skemmti-

legur persónuleiki, lífslistamaður, sögu-

maður, fræðimaður - og ritsnillingur.

Nú er komið út fyrsta bindi ritsafns Sverris

og hef ur að geyma ritgerðir um íslandssögu

fram til aldamótanna 1900. Þetta er það

tímabil sem Sverri hefur verið einna hug-

stæðast. Um það hefur hann skrifað ýmsar

af veigamestu ritgerðum sínum og helstu

grundvallarrannsóknir hans eru unnar á því

sviði.

Ritsafnið er áformað í fjórum bindum. í

næsta bindi verða ritgerðir um íslenska

menn og málefni þessarar aldar. Þriðja

bindið á að geyma ritgerðir um almenna

sögu og í því fjórða verða ritgerðir um bók-

menntir og dægurmál auk ritaskrár Sverris

Kristjánssonar. Einnig munu fylgja bókun-

um ritgerðir um höfundinn, viðfangsefni

hans og efnistök.

Þetta ritsafn í fjórum vænum bindum er

fjarri því að vera heildarsafn. Æviverk

Sverris Kristjánssonar hefði fyllt tólf slík

bindi að minnsta kosti. En þegar safnið er

komið út ætti öllum helstu áhugasviðum

Sverris og höfundarsérkennum að hafa

verið gerð góð skil. Um leið verðurtiltækt

handhægri útgáfu sýnishorn þess sem

einna best hefur verið skrifað á íslensku á

þessari Öld.

^**%$

Mál IMI og menning

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24