Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						TÍMINN
kcmur  út  einu  sinni i
viku og kostar 4 kr. til
áramóta.
NN
AFGREIÐSLA
á   Laugaveg   4   (Bóka-
búðinni). Þar er tekio
á móti áskrifendum.  -
I. ár.
Reykjavík, 24. marz 1917.
3. blað.
Jafnvægi atFinnuveganna.
Aldrei hefir mönnum verið eins
ljóst eins og nú, síðan styrjöldin
hófst, hve miklu skiftir hverja þjóð
að vera sjálfstœð i atvinnumálum,
•og að atvinnuvegirnir styðji hver
annan.
í Þýzkalandi hefir samræmi í
framleiðslu og iðnaði verið höfuð-
styrkur þjóðarinnar nú í ófriðnum,
en í Bretlandi hefir ósamræmi at-
vinnuveganna, einkum vanræksla
jarðræktarinnar, verið Akkillesar-
hæll þjóðarinnar. Bretar hafa getað
séð hálfri veröldinni fyrir stálvör-
um og klæðum, en þeir þola ekki
fullkomið hafnbann í hálfan mán-
uð, af því að þá skortir land-
búuaðarafurðir.
Áþekt óhagræði eiga menn nú
við að búa í mörgum öðrum lönd-
um, þótt hlutlaus séu, þar sem
meginþorri manna lifir af iðnaði
eða fiskveiðum. Hin minsta sigl-
ingahindrun leiðir skjótt til vand-
ræða og jafnvel hallæris.
Sumir kunna nú að segja, að
þótt einhliða atvinnurekstur sé
bagalegur á styrjaldartímum, þá
megi ekki dæma alment eftir því.
Á friðartímum verði annað uppi á
teningnum.
En þessu er ekki svo farið.
Margföld reynsla allra þjóða sýnir,
að að minsta kosti er til einn at-
vinnuvegur sem engri þjóð hefir
gefist   vel að vanrækja til lengdar.
Og sá atvinnuvegur er jarðrœktin.
Það má safna meira fé með
ýmsri annari iðju. En úr sveitinni
kemur jafnan megnið af þeirri lík-
amlegu og andlegu orku sem held-
ur þjóðunum við. Af öllum atvinnu-
vegum geta þjóðirnar er til lengd-
ar lætur, sízt verið án landbún-
aðar, hvort heldur er litið á efna-
legt öryggi eða afl og heilsu þjóð-
arstofnsins. Að visu þarf þjóðar-
búið margs annars með, en þetta
frumskilyrði má aldrei vanta.
Héi* á lándi er þetta jafnvægi að
raskast svo að ískyggilegt má heita.
Bæjir og sjóþorp hafa myndast,
fiskveiðar aukist storkostlega, verzl-
unin orðið innlend og hafinn iðn-
aður í ýmsum greinum. Þetta er
auðvitað gott. En það sem ekki
er gott, er það, að sveitirnar legg-
ist því nær í eyði og flestir íslend-
ingár verði síldarvinnumenn tvo
þrjá mánuði ársins, en iðjulítill
bæjalýður hinn timann. í þessa átt
stefnir nú.
Síldarútvegurinn gleypir fjár-
magn bankanna og vinnuafl þjóð-
arinnar. Hann virðist vera. glæsi-
legur fyrir þá sem gera út eða
verzla með síld. En fyrir efna-
hag  verkalýðsins   er hann óglæsi-
legur. Og fyrir heilsu og menning
fslendinga er síldaratvinnan óálit-
leg.
Nú er svq komið, að í mörgum
héruðum landsins eru flestir bændur
að verða einyrkjar. Unga fólkið og
lausafólkið fer »í síldina« á sumr-
in en til Reykjavíkur á vetrum.
Búin minka, jarða- og húsabætur
minka, vegagerðir og opinberar
framkvæmdir minka, af því að
flestir »fara í sildina«.
Ef jafnvægi atvinnuveganna á
ekki algerlega að raskast hér á
landi, þarf skjótra aðgerða við.
Stjórn og þing verða að taka i
taumnna ef nokkur á að gera það.
Og einstaklingarnir verða að sætta
sig við þótt þeir kunni að missa
nokkurs af stundarhagnaði, ef al-
þjóðarheill krefur.
Slíkar ráðstafanir verða jafnan
að miða að því, að atvinnuvegirn-
ir styðji hver annan. Verði einhver
þeirra ofjarl hinna um stund, þarf
að jafna metin.
Nú er sjávarfólkið víða í nauð
af því að það vantar sumar land-
afurðir, t. d. tólg og smjör. Þar
verður landbúnaðurinn að hlaupa
undir baggann og þola ráðstafanir
sem miða að því að auka fitu-
framleiðsluna í landinu og síðan
sanngjarnar verðtakmarkanir. Lif
og heilsa fjölda manna getur legið
við, að þar sé gætt hófs og sann-
girni.
Hinsvegar verða sjávarmenn að
þola það, að bankarnir láti nú um
stund bróðurpartinn af fjármagni
sinu renna til ræktunar og land-
náms í sveitum.
Borið gæti nauðsyn til þess, að
lagður yrði tollur á síldina, með-
an sú veiði er svo arðsöm, að hún
truflar allan annan atvinnurekstur
í landinu. Sú álagning væri rétt-
lætanleg bæði með því, að fram-
þróum atvinnuveganna má ekki
vera blind, heldur með forsjá snið-
in eftir þörfum þjóðarinnar. Og í
öðru lagi er það nokkurnveginn
auðgefið, að því arðvænlegri sem
einhver atvinnuvegur er, því meira
má á hann leggja af byrðum þjóð-
félagsins.
Slíkur tollur væri bezt kominn,
ef hann væri eigi notaður til hvers-
dagsþarfa, ekki hafður að eyðslu-
eyri.
Gullnáman á Siglufirði ætti að
skapa aðrar gullnámur.
Og svo mundi verða ef því fé
yrði varið til hafnarbóta, til þess
að skapa ný akurlönd með stór-
feldum áveitum, og til samgöngu-
bóta á sjó og landi.
Ekki er það óhugsandi, að sú
geti komið tíðin, að sjórinn bregð-
ist, en hlutur landbúnaðar og iðn-
aðar standi þá með svipuðum
blóma   og   sildveiðin   nú.   Þá ætti
útvegurinn skilið eigi minni stuðn-
ing en hann þarf nú að veita.
Þörf væri á að þetta mál yrði
rækilega athugað til næsta þings.
Þjóðin þarf að láta skýrt og ó-
tvírætt í ljós, hvort hún vill taka
afleiðingunum af blindri samkeppni
atvinnuveganna, eða hvort hún
krefst þess af fulltrúum sínum, að
þeir finni ráð til þess að viðhalda
heilbrigðu jafnvægi.
fiskiskipajlotmti.
í almanaki handa islenzkum
fiskimönnum 1917, er skýrsla um
íslenzk fiskiskip, og er eftirfarandi
fróðleikur unninn úr þeirri skýrslu.
Botnvörpungar eru alls 21 á land-
inu, þar af eru 17 eign Reyk-
víkinga. Þeir eru samtals 5191
smál. eða 247,21 smál. að meðal-
tali. Þeir eru eign 13 hlutafélaga
og 5 einstakra manna.
Gufnskip af öðru tagi 11, sam-
tals 1417 smálestir, meðalstærðin
129 smálestir. Eigendur þessara
skipa eru 8, " þrír þeirra í Reykja-
VÍk.
Seglskip eru 100, þar af 18 i
Reykjavik, 25 í Barðarstrandasýslu,
21 í ísafjarðarsýslu, 22 í Eyjafjarð-
arsýslu, 9 í Gullbringu og Kjósar-
sýslu. Þau eru samtals 4009 smá-
lestir, bera því að meðaltali rúmar
40 smálestir.
Mótorskipin eru 86, þar af 18
í Reykjavík, 32 í ísafjarðarsýslu,
13 í Eyjafjarðarsýslu. Samtals
2060 smálestir. Að meðaltali 24
smálestir.
Eru þetta skip sem bera 12 smá-
lestir eða meira. Alls eru þetta 218
skip, og er burðarmagnið samtals
12677 smálestir. Nærri lætur að
tvö skip til jafnaðar komi á hvern
eiganda.
Helztu skipaeigendurnir eru
þessir:
H. P. Duus á 11 skip, sem
bera 904 smál. Fiskveiðahlutafé-
lagið Bragi á 2 skip 582,10 smál.
Fiskveiðafélagið tsland á 2 skip,
557,83 smál. Elías Stefánsson á 3
skip, 254,48 smál. Bræðurnir
Proppé Þingeyri eiga 8 skip, 296,
82 smál. Ásgeir Pétursson Akur-
eyri á 5 skip, 247,44 smál. Ásgeir
Ásgeirsson ísafirði á 9 skip 217,
38 smálestir.
Það mun nú láta nærri að smá-
lestin í hverju skipi um sig kosti
um 1000 kr., og geta menn þá séð
hve miklu hefir þurft að kosta til
þess, að koma upp þessum fiski-
skipaflota, en það yrði rúm hálf
þrettánda miljón króna. Auk þess
er   allur   sá  kostnaður sem liggur
í veiðarfærunum. Og miklum meiri
hluta þessarar útgerðar hefir verið
komið á laggirnar siðasta áratug-
inn.
Þá er og þess að gæta, að auk
þessa hefir verið komið upp öðr-
um flota, að mestu á sama tíma-
bili, mótorbátaflotanum, sem minni
er en 12 smálestir, en tala þeira
skiftir hundruðum umhverfis landið.
Gróði útgerðarmanna er auðvitað
misjafn, og á þar hver um sig mest
undir mönnunum sem með fara,
eins og annarstaðar. En satt mun
það vera, að botnvörpungarnir
sumir hafi borgað sig að fullu á
tveim árum, meðan þeir stunduðu
þorskveiðar einar, gefið öO'/o í
hreinan ágóða árlega, og þó sé
gróðinn enn meiri siðan síldveið-
ina var farið að stunda líka. Enda
verið sagt frá því opinberlega að
sum útgerðarfélögin hafi greitt
100°/o ársarð, og það jafnvel þau,
sem talin hafa verið að hafa orðið
fyrir margskonar óhöppum.
Þá munu og sum mótorskipin
sem haldið hefir verið út til síld-
veiða, hafa að fullu borgað sig
fyrsta síldartímann — á tveim
þrem mánuðum.
Það þykir dýr jörð í sveit, sem
kostar með allri áhöfn eins og
meðal mótorskip, en þau munu á-
samt veiðarfærum kosta u'm 30
þús. krónur. Og ekki veitti af fjór-
um helztu höfuðbólum landsins til
þess að jafnast á við einn botn-
vörpung með öllum útbúnaði.
Enda eru þetta höfuðból sjávar-
bændanna, höfuðból sem geta hald-
ið sig í grasveðrinu á vorin, þurk-
inum á sumrin og hagbeitinni á
veturna.
6. Sv. og |rá|ærurnar.
Það er engu likara, en að grein
hr. Hermanns Jónassonar, um frá-
færurnar i ísafold á dögunum,
hafi stórhneixlað hr. G. Sv. —
eða svo er að sjá á grein er hann
ritar í ísafold 17. þ. mán.
Vér biðjum H. J. afsökunar á
þvi, að vér blöndum oss í umræð-
ur um ágreining hans og G. Sv.,
teljum oss sem sé samseka
Hermanni fyrir þá sök, að vér
teljum heilræði hans viturlegt.
Hermann segir vænlanlega til
þess sjálfur, hvort honum hafi
verið það vitanlegt að enn séu frá-
færUr tíðkaðar hér á landi, eða
hvort hann telji það »eitthvað
spánýtt«.
G. Sv. spyr að þvi hvernig eigi
að fá þá bændur til þess að færa
frá, sem hvorki vilji það af því að
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8