Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						TÍMINN
<*ð minsta kosii 80
blöð á ári, kostar 5
krónar    árgangurinn.
AFGREÍÐSLA
i Rtukjairík Laagaveg
18, simi 286, át ant
Umd iLaafási simi 91.
III. ár.
Reykjavík, 25. mars 1919.
20. blað.
6y8inga-oJsöknir.
Gyðingar eru ærið óvinsælir,
einkum í Austurlöndura, þar sem
þeir bafa verslun og fjármál að
miklu leyti í sínum höndum, og
þykja hversdagslega ærið harð-
Seiknir í skiftum við aðra landsbúa.
Er þetta ástæðan til þess, að alt af
öðru hvoru blossa upp Gyðinga-
Ofsóknir i ýmsum löndum. Þó hefir
sjaldan kveðið meir að því en nú,
sfmkum í Póllandi. Er hryllilegt
til þess að vita, hve grimmilega
Gyðingar eru leiknir þar. Ofsókn-
irnar byrjuðu um miðjan nóvem-
ber, þegar keisarahrunið skall á,
og bafa haldist við látlaust siðan.
—¦ Þegar hersveitir Austurríkis-
ruanna hurfu úr Galisiu söfnuðust
bændur og borgarar hópum saman
að búðum og íbúðarhúsum Gyð-
inga, brutust inn og rændu hverju
því sem hönd festi á. Konur og
börn hjálpuðu til, báru út úr hús-
annm, þegar búið var að binda
eða drepa eigendurna, alt sem lé-
gnætt var, hlóðu því á vagna,
meðan karlmennirnir stóðu í bar-
dögum og brennuförum; Gyðingar
báðu pólska þjóðvörðinn hjálpar,
J8n hann sinti því ekki, heldur
snerist i lið með ránsmönnunum.
Pá reyndu Gyðingar að mynda
varðsveit sjálfir, en er til kom,
bannaði pólska bráðabirgðastjórn-
in ÖII varnarsamtök Gyðinga. —
Ekki var þeim heldur leyft að
ganga i þjóðvörðinn. Mátti segja,
að þeim væru allar bjargir bann-
aðar. Peir áttu að vera auðunnin
bráð. Talið er að ofsóknir og blóð-
böö hafi átt sér stað i meira en
100 borgum og þorpum. Þegar
búið var að ræna hús og búðir
Gyðinga og vanhelga guðshús þeirra,
lögðu hermanna-foringjarnir á þá
þnng fjárgjöld. f einni borg áttu
Gyðingar að greiða 20 miljónir
lkióna innan þriggja daga, ella sæta
afar-kostum. í öðru þorpi söfnuðu
hermennirnir hér um bil hundrað
konum á öllum aldri, og ráku þær
berfættar i miklu frosti til annarar
borgar. Á leiðinni þreif einn af
varðmönnunum margsinnis kúlu-
byssu og kastaði út i fljótið. —
Siðan var einhverri stúlkunni skipað
að vaða út í ána og sækja byssuna.
Leikurinn til þess gerður, að gera
fangana gegnvota, svo að þeir liðu
sem mest af kuldanum. Á einum
stað voru allir Gyðingar, sem báðu
um vegabréf, teknir og húðstrýktir.
A suinum húsum var skrifað utan
á veggina: »Hér býr Pólverjicc eða
»hér býr kaþólskur maður«. Slík
áletran   átti   að   vernda   móti   of-
sóknunum. Pegar Pólverjar höfðu
náð virki nokkru i landinu, sögðu
þeir, að Gyðingar hefðu helt heitu
vatni á hersveitir þeirra. Það átti
að vera nægileg ástæða til ofsókna.
Gamlir menn voru teknir og höf-
uðin nauðrökuð. Kaðlar voru festir
um háls annara og þeim hótað
hengingu, nema þeir framseldu
dætur sinar. — I einu þorpi var
öllum Gyðingum á aldrinum frá
12—72 ára fylkt á strætum úti og
hótað, að 10. hver af þeim skyldi
vera skotinn og presturinn fyrstur.
Þeirri hegningu var þó breytt svo,
að búðstrýkja álti allan hópinn,
1132 að tölu. Hlaut hver þeirra
25 —35 vandarhögg. Tveir Gyðingar
brugðu sér til næsta þorps, að
kaupa kartöflur. Þeir voru gripnir,
hýddir 25 högg hver og urðu að
greiða 3 krónur fyrir höggið. —
Stundum heimtaði böðullinn, að
fangarnir segðu: »Egþakka, herral«
við hvert högg, sera þeir voru barðir.
Fjórir auðmenn voru keyptir út
úr pfslunum fyrir ærið fé. En áður
en þeim var slept, létu Pólverjar
raka hálft skeggið af hverjum þeirra
og misþyrma með höggum. —
Margt íleira mætti segja af grimd-
aræði Pólverja, en þessi dæmi
nægja til að sýna, að fleira^ mun
við þurfa en stjórnmála-sjálfstæði
til þess, að skaplegt lif geti orðið
í Póllandi.
H.CBI"I*Í   lil-ÖÍULl-.
öndvegis höldur á Vesturlandi
ritar ritstjóra Timans meðal annars
á þessa leið:
»Alment má segja að við Is-
lendingar erum stjórnarfarslega
óþroskaðir. Málsbót er nokkur.
Stutt síðan við fengum stjórnina
í eigin hendur. En sú málsbót
hefir ekki altaf giidi. Við verðum
að taka okkur fram. Meinið er,
hvað skipun í þingsætin snertir,
að við erum óforsvaranlega
skilningslausir um að velja menn
i þau. Vandaða menn og hygna.
Eg gerði eitt sinn fyrirspurn til
þingmannsefnis, sem eg heyrði
að myndi ætla að bjóða sig
fram, hver áhugamál hans væru.
Fékk það svar með eigin hendi,
að hann hefði engin áhngamál.
»Hann vonaðist til að geta samt
sem áður orðið með timanum
meðal þingmaður«.(!) Þrátt fyrir
nokkur þingár mun hann ekki
teljastmeðalþingmaður. Því mið-
ur munu fleiri þingsæti þannig
skipuð«.
Það sjá allir að hér er gripið á
kýlinu og að rétt er sagt um or-
sökina, sem er sú að við íslend-
ingar erum stjórnarfarslega óþrosk-
aðir. Og það verður að segjast að
frumorsökin til þess að við eigum
illa skipað þing og að stjórnarfarið
er festulaust er sú, að kjósendurnir
eru stjórnarfarslega óþroskaðir.
Hver er sinnar gæfu smiður. Kjós-
endurnir skapa sér þing og stjórn.
Það sjá allir að það er óhæfi-
legt að þingmaður eigi engin á-
hugamál. En hitt er í rauninni
alveg það sama, að kjósandi sé
áhugalaus um landsmál.
Pað er skylda allra kjósenda að
taka afstöðu til helstu mála sem
eru á döfinni hjá þjóðinni. Þjóðin
á heimting á því að hann geri
það. Það er jafn mikil vanræksla
að vera áhugalaus í stjórnmálum
og að vera latur að bjarga sér.
Það var afsökun meðan utan-
rikismálin voru efst á blaði. Þau
voru þannig yaxin að allur þorri
manna hafði ekki fullan skilning
á þeim. Áhugaleysi manna á al-
mennum málum getur stafað að
nokkru af þessu. Nú skipa þau
mál ekki lengur öndvegið. f sæt-
inu sitja nú þau mál sem allir
geta skilið og alla varða beinlinis:
fræðslamál, atvinnumál, verslunar-
mál, skattamál o. s. frv.
Áhugalausir þingmenn mega ekki
koma aftur á þing. Þeir menn eiga
ekki einu sinni skilið að vera
kjósendur.
Áhugalausir þingmenn komast
ekki á þing ef kjósendurnir hafa
áhuga, ef þeir velja og hafna með
tilliti mála og framkomu þing-
mannsins, og hann veit það að
bann   hefir altaf hitann í haldinu.
Önnur afleiðing hins pólitiska
þroskaleysis eru þeir þingmenn-
irnir sem nota áfstöðu sina til þess
að græða fé. Þeir eru vitanlega
enn bættulegri en áhugalausu þing-
mennirnir.
Alkunnugt er um þingmanninn
sem hóf göngn sína með þvi
að láta bjóða í sig, að gefa kost
á sér til samvinnu við hvern þing-
flokkinn sem var, auðvitað gegn
einhverju i aðra hönd. Er síst að
furða þótt slíkur þingmaður verði til
þess áfram að nota afstöðu sína
til þess að græða fé.
Það er engu öðru kenna en
pólitisku þroskaleysi að slíkir menn
komast á þing, eða a. m. k. að
þeir fá að sitja þar nema eitt kjör-
tímabil.
Kjósendurnir gera ekki nógu
háar kröfur. Þeir eru ekki nógu
þunghentir á slíkum mönnum. Þeir
geta verið nýtir menn i verkahring
sinum heima fýrir, þótt skaðræðis-
menn séu á þingi. Það er þjóðar-
nauðsyn að marka slikum mönn-
um bás,   einangra þá heima fyrir.
Kjósendurnir hafa það í hendi
sinni að gera kröfurnar og sjá um
að þeim sé fylgt.
En til þess aö það verði þarf
hver maður að gera skyldu sína.
Kjósendur i hverju kjördæmi þurfa
að bindast samtökum um að kjósa
þá sem ekki svíkja þá, þegar þang-
að er komið, menn sem eiga eitt-
hvað erindi þangað, annað en að
skara eld að sinni kðku, samstæða
menn sem taka fulla ábyrgð á
stjórn landsins — menn sem hafa
bæði hæfileika og vilja til þess að
gera landi sínu gagn.
Lýðfrelsið hefir sigrað í heim-
inum. Um allan heim týgja metin
sig nú til þess, að færa sér það i
nyt til þess að geta leyst af hendi
hin miklu verkefni sem fyrir liggja.
Um allan heim ganga kjósendurn-
ir saman i flokka á nýjum grund-
velli, til þess að stjórn landsins
fari svo úr hendi sem þeir vilja,
til þess að þeir verði ekki lengur
að leiksoppi fárra manna sem
»spekúlera« í lýðhylli, til þess að
geta komið ár sinni vel fyrir borð.
Um allan heim finna hinir frjálsu
borgarar tii ábyrgðarinnar sem á
þeim hvílir um að stjórna sér vel
sjálfir.
Striðið hefir flýtt geysilega fyrir
hinu pólitiska nppeldi, opnað augu
manna fyrir þvi, að það er skylda
allra að taka þátt i landsmálum.
Ábyrgðartilfinningin er lika að
vakna á okkar landi. Menn ætla
sér að vanda meira til næstu
kosninga  en áður hefir verið gert.
Menn munu gera hærri kröfur
til þingmannanna: Engan áhuga-
lausan mann inn á þing. Engan
mann inn á þing sem gerir sér þá
stöðu að féþúfu. Engan mann inn
á þing sem ekki leggur það skýrt
á borðið hversvegna hann vill
komast inn á þing. Og út með
hann aftur þegar i staö, ef hann
bregst stefnu sinni. Engan mann
inn á þing frá þeim flokkum sem
enga ákveðna stefnu leggja fram
fyrir þjóðina, sem vilja aka segl-
um eftir vindi. Samstæða, vandaða,
hæfileikamenn inn á þing, sem séu
nógu margir til að geta stutt stefnu-
fasta og örugga landsstjórn, sem
hrindi f framkvæmd þeim málum
sem krefjast úrlausnar og tekur
ábyfgð á að þjóðarbúið standi
með blóma.
En undirstaða alls er pólitiskur
þroski kjósendanna.
\
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80