Tíminn - 23.11.1929, Qupperneq 1

©íaíbfetl
o® afgrei6sluma&ur (Timans er
S a n'n o e i g þorstíins&óttir,
Samban&sþúsútu. SrffjaDÍf.
^fgreibsía
Clmans er i Sambon&sljástnu.
©ptn bagle^a 9—\2 f. 4.
S>tnti ^96.
xm. ár.
"m ui i.»Li^^.
Reykjavík, 23. nóvember 1929.
70. blaö.
títgerð landsjóðsskipa
Nýtt skípulaé tekið upp.
Atvinnu- og samgöngumála-
ráðherra, Tryggvi Þórhallsson,
hefir hinn 21. þ. mán. skrifað
stjóm Eimskipafélags Islands á
hessa leið:
„Ráðuneytið hafði með bréfi
dags. 27. sept. þ. á. sagt upp
samningi við Eimskipafélag Is-
lands um útgerðarstjóm Esju
frá næstkomandi áramótum. Hef-
ir hin háttvirta stjóm Eimskipa-
félags Islands nú með bréfi dags.
5. þ. m. boðist til þess að taka
að sér útgerðarstjómina áfram
og að lækka mánaðargjaldið fyr-
ir útgerðarstjórnina úr 2800 kr.
í 1800 kr. á mánuði. Vill ráðu-
neytið út af þessu taka fram eft-
irfarandi:
Emil Nielsen framkvæmdar-
stjóri Eimskipafélags íslands hef-
ir hingað til annast útgerðar-
stjóm Esju af hálfu Eimskipa-
félags Islands og hann hefir að
öllu leyti komið fram við ráðu-
neytið um það mál af félagsins
hálfu. Hefir og ráðuneytið borið
fylsta traust til framkvæmdar-
stjórans bæði um þetta atriði og
léitað aðstoðar hans um mörg
önnur þýðingarmikil störf. En
nú er það fullráðið, að herra
Emil Nielsen hefir ekki á hendi
framkvæmdarstjórastarf fyrir
Eimskipafélag Islands lengur en
til næstu áramóta. Hefir ráðu-
neytið og sannar fregnir um það,
að það er enn með öllu óráðið
hver taki þá við því starfi. Svo
fáum vikum fyrir áramótin get-
ur ráðuneytið því enga hugmynd
um það haft hverjum Eimskipa-
félag íslands ætlaði yfirstjóm um
útgerð Esju, væri hún enn falin
því á hendur. Aftur á móti getur
ráðuneytið átt kost á manni til
forstöðu um útgerð Esju, sem
það telur til þess sérstaklega
færan, að Emil Nielsen frágengn-
um.
Undanfaríð hefir reksturshall-
inn á útgerð Esju venjulega orð-
ið yfir hálft annað hundrað þús-
und krónur á ári. Þó að yfirleitt
megi vart gera ráð fyrir að
strandferðir verði reknar fyrst
um sinn án reksturshalla, og þó
að reksturshallinn væntanlega
myndi lækka vegna þess að stjóm
Eimskipafélags Islands hefir séð
sér fært að bjóðast til að lækka
nú mánaðargjaldið fyrir útgerð-
ina, þá telur ráðuneytið að um
svo háa upphæð sé að ræða fyrir
ríkissjóð, að full ástæða sé að
gera tilraun til, með nýju skipu-
lagi, að lækka hinn geysiháa ár-
lega reksturshalla á útgerð Esju.
Auk hins mikla árlega rekst-
urshalla, sem verið hefir á rekstri
Esju em árlega vedttar úr ríkis-
sjóði töluvert á annað hundrað
þúsund krónur til flóabáta (á
fjárlögum næsta árs t. d. 115.500
kr.). Af hálfu hins opinbera hef-
ir sem ekkert eftirlit verið með
því haft hvernig þessu fé hefir
verið varið, enda hefir ríkið eng-
an mann haft í sinni þjónustu,
sem hefði sérstaklega þekkingu
til þess. Án sérstakrar athugunai’
hefir í þessu efni haldist gamalt
en mjög kostnaðarsamt skipulag.
Telur ráðuneytið fulla nauðsyn á
að í þessu efni sé komið á eftir-
liti og athugun á hinu gamla
skipulagi, framkvæmt af manni
sem hafi um það sérþekkingu.
Auk Esju gerir ríkið nú út
þrjú strandvarnarskip og vita- J
skipið Hermóð. Auk þess er það
mjög í ráði að keypt verði nýtt
strandferðaskip, ef um það fengj-
ust góð kaup, og ennfremur hef-
ir það komið til athugunar, að
einn eða fleiri af flóabátunum,
kæmi þar með í hóp til útgerðar.
Liggur það því fyrir að kostnað-
ur við slíka sameiginlega útgerð-
arstjórn skiftist í marga staði,
enda væri um nægilegt verkefni
að ræða.
Með skírskotun til þess sem nú
hefir verið sagt, hefir ráðuneytið
ákveðið að fela núverandi skip-
stjóra á Esju, Pálma Loftssyni,
sem um fjölmörg ár hefir verið
í strandferðum, fyrst sem stýri-
maður á skipum Eimskipafélags
íslands og nú síðast sem skip-
stjóri á Esju, útgerðarstjórn
Esju frá næstu áramótum. Jafn-
framt verður honum falin útgerð-
arstjóm varðskipanna og Her-
móðs og ef til vill fleiri skipa.
Loks verður honum faiið eftirlit
af hálfu hins opinbera með flóa-
bátunum og að endurskoða hið
gamla og dýra skipulag um þann
rekstur.
Ber að afhenda í hendur hon-
um um áramótin öU gögn snert-
andi útgerð Esju, og kemur hann
að öllu leyti fram af ráðuneytis-
ins hálfu er þessi breyting fer
fram.
Jafnframt því að tilkynna hátt-
viriri stjórn Eimskipafélags Is-
lands þetta, vill ráðuneytið hér-
með nota þetta tækifæri til þess
að tjá fraiftkvæmdarstjóra Eim-
skipafélags Islands, herra Emil
Nielsen, ágætar þakkir fyrir
stjóm hans á útgerð Esju á und-
anförnum ámm, og aðra starf-
semi hans í þjónustu Islands,
sem því miður verður nú, að
miklu leyti a. m. k., lokið á næstu
áramótum, er hann lætur af út-
gerðarstjóm Esju og Eimskipa-
félags Islands.
Ráðuneytið vill ennfremur láta
þá von í ljós, að góð samvinna
megi verða milli hins væntanlega
útgerðarstjóra Esju og Eimskipa-
félags Islands um framhaldsflutn-
inga með Esju frá skipum Eim-
skipafélags Islands og yfirleitt
um alt það, sem verða má til
þess að gera strandferðirnar sem
bestar“.
----o-----
Bækur sendar Tímanum.
Burknar heita ljóðmæli eftir
Pétur Pálsson. Eru þai' kvæði á
182 bls. Kvæðin eru ekki þreyt-
andi löng og margt af lausavís-
um. En fátt mun þar tilþrifa-
kvæða eða dj úphugsaðra. Eigi að
síðui' eru mörg þeirra læsileg
ljóðelskum mönnum, því höfund-
urinn er rímhagur í góðu lagi.
Gríma nefnist þjóðsagnasafn, er
Þorst. M. Jónsson bóksali á Akur-
eyri er tekinn að gefa út. Býr
Jónas Rafnar það til prentunar,
en safnað hefir Oddur Björnsson.
I fyrsta hefti, sem er nýkomið, eru
23 sagnir á 82 bls. Frágangur
ritsins er ágætur.
----o-----
Sauðnautin
Búnaðarfélag Islands hefir ný-
lega meðtekið eftirfarandi bréf:
„Vilhjálmur Stefánsson
36 Redford Street,
New York.
9. okt. 1929.
Búnaðarfélag íslands,
Reykjavík, ísland.
Kæru herrar!
lig las i blaðinu „Tíminn“ frn 31.
ágúsl, að Grænlandsleiðangurinn,
seiii þorsteinn Jónsson koni af stað,
liafi flutt ykkur sjö sauðnaut til að
annast um, og síðan sá eg hlaðaúr-
klippu um danskan visindamann,
sem hafði verið á ferð um ísland og
látið uppi þá skoðun sína, að sauð-
nautakynið væri alt einhverri lævísii
og leyndardómsfullri hrörnun undir-
orpið. þettíi má nú fremur kallast
dulræna en vísindi, og ef þessi skoð-
un kynni að liafa einhver álirif nieð-
al ykkar vildi eg láta þess skýrt get-
ið, að ekkerl er fjær því að vera dul-
rænt en það, að sauðnautunum er
stööugt útrýmt aí öllum þeim lands-
svæðum, er vísindamaðurinn danski
nefnir.
Lesið t. d. lýsingar Sverdrups á
því, hvernig hann og félagar hans
slátruðu sauðnautunum á Ellesmere-
eyju. Lesið frásögn mína í „The
Friendly Arctic", og lesið loks frá-
sagnirnar um það, hvernig hópaniir
voru skotnir niður til þess að ná í
þessa sjö kálfa. þar haíið þið allan
leyndardóminn.
Fá landdýr eru betur búin til
varnar gegn öðrum dýrum en sauð-
nautin. Hvorugur okkar Sverdrups
íundu nokkur merki þess, að þeim
veittist á nokkurn liátt erfitt að
verjast. árásum úlfa, en við tveir
höfum liaft meira saman við þessi
dýr að sælda á rannsóknarferðum
okkar en allir aðrir teiðangui'smenn
samanlagt, því að við veiddum
sjálfir handa okkur, en liæði Peary
og aðrir létu Eskimóa veiða fyrir
sig það, sem þeir þurftu af dýrum
til matar. það er hugsanlegt að is-
birnir geti stundum ráðið niðuriög-
um sauðnauta, en sönnur eru engar
fvrir því.
En þessi vörn sauðnautanna, sem
reynist því nær óskeikui gagnvart
öðrum dýrum, gengur sjálfsmorði
næst þegar við menn er að eiga,
jafnvel þó steinaidarmenn séu. Við
vitum þetta af ýmsum frásögnum,
sem liæði og og aðrir hafa fært í
letur um það, hvernig steinaldar-
Eskimóar liafa lagt að velli lieilar
hjarðir. Sauðnautunum fækkar þvi
meir, seni steinaldarmaðurinn fær-
ist í aukana. Um stutt skeið getur
villimaðurinn og sauðnautin lifað
á líkum slóðum. En yfirleitt liverfa
þau íljótiega með öllu af veiðislóö-
unum. þau hafa engin tök á að
verjast árásum mannanna, og það er
eina ástæðan fyrir því að þeim
fækkar. Stundum hefir það komið
fyrir á Austur-Grœnlandi og á eyj-
unum, sem fundust í ieiðangri mín-
uin, að hreindýr-hafa liorfið því nær
með öllu þar sem krökt var fyrir
af þeim. þetta stafar af því, að
úlfai’ geta undir vissuin kringum-
stæðurn gert út af við þau, svo að
þau hverfa að mestu eða öllu. E11
það eru engin dæmi þess, að sauð-
naut hverfi al sínum slóðum af
samskonar ástæðum. þau falla elcki
fyrir öðrum en mönnum.
Danski vísindamaðurinn veður
saina reykinn þegar hann gefur það
í skyn, að sauðnaut þoli ekki svo
læitt loftslug eins og er á íslandi.
Dýrin liafu lil'að sjö ár í dýragarð-
inum í New York, þar sem hitinn
getur orðið yfir 100 stig á Fahren-
heit (rúm 38 st. Celsius) í skuggan-
um og þar sem þau eru fóðruð á
ýmsu, itm attla m»tti að »tti ekki
við þau, eins og korngrasi og smára.
Sauðnaut hljóta einnig oft að hafa
lifað í Aiaska í 90 st. F. (35 st. C.)
hila fyrir sjötíu og fimin árum, eða
áður en þeim var útrýmt þaðan.
Svo lieitt verður einnig á lægri
hökluim Hanbury-fljótsins, þar sem
sauðnaut eru enn í dag. Ef þeim
væri hætta búin af niikium hita,
vreri þeim óhœtt á íslandi, þvi þai-
verður aldrei mjög heitt. En eins og
áður er getið eiga þau stundum
heima í héruðum, þar sem sumar-
hitinn verður miklu hærri en nokk-
urntima getur orðið á íslandi.
Mér virðist það einkum þrent,
sem ykkur ber að aðgæta. þið verð-
ið að í'eyna að varðveita dýrin frá
því að vera með öðrum húsdýrum.
þaö er mögulegt, að sýklar lítt
skaðlegii' nautpeningi og sauðfé
geti oi'ðið sauönautunum banvænir.
þið verðið að \ernda þau fvrir
liunduin á meðan þau eru ung, en
það ætti að vera auðveldara á ís-
laiidi en víðast hvar annarsstaðar,
þvi hundarnir vkkai eru hvorki
stói'ir nó grimrnir. þið verðið að
urngangast þau daglega, svo að þau
verði tamin með aldriuum. Auðvit-
að er hægt að fara með þau eins og
kúrekarnir i Ameríku fara með
viita, rnaniiýga nautpeningiini, en
betra væri að ala þau upp rneð
lempni og temja þau, ef það getur
sami-ýmst skapferli þeirra.
Vilhjálmur Stefáneson".
I framanrítuðu bréfi hins
heimsfræga landa vors eru eink-
um leidd rök að þessu tvennu:
Að fækkun sauðnautanna orsakist
ekki af hrörnun í sjálfu sauð-
nautakyninu, heldur einungis af
því hvað auðvelt er að drepa
þau, og að veðurátta og náttúra
iandsins sé ekki því til fyrir-
stöðu að sauðnaut geti þrifist
hér á landi. Margir munu líta
þannig á, að sú reynsla sem
fengist hefir nú, afsanni þetta,
þai- sem 6 sauðnautakálfar af 7
liafa drepist. En jafnvel þótt
svona hafi farið álít eg þó með
öllu rangt að draga slíka álykt-
un af þessari reynslu.
Þar sem sauðnaut lifa á Græn-
landi er bithagi mjög hrjóstrug-
ur — mest melar og leirflæmi
með snarrótartoppum hér og þar.
Kálfarnir ganga undir móðurinni
IV2,—2 ár og hljóta því að lifa
að miklu leyti á móðurmjólkinni
fyrsta árið, sökum hins lélega
haglendis. — Sauðnautakálfarnir
sem hingað komu voru 3 mán-
aða. Á leiðinni fengu þeir versta
veður, höfðu lítið og lélegt hey
og enga nýmjólk. Eftir að þeir
komu að Reynisvatni lifðu þeir
á beitinni þar og fengu nokkra
mjólk. Þrátt fyrir hinn unga ald-
ur, hrakninga og mjólkurskort á
köflum, þrifust þeir vel og höfðu
góða framför. I haust voru svo
kálfarnir fluttir að Gunnarsholti.
Skömmu síðar fóru þeir að sýkj-
ast, voru veikir í stuttan tíma,
6—10 daga, og drápust ailir í
einni lotu. Sjúkdómur, sem hag-
ar sér eins og faraldur og drepur
á svona stuttum tíma, getur
ekki orsakast af slæmum al-
mennum lífsskilyrðum, ef svo
væri, mundi sjúkdómurinn standa
leng-ur yfir og dýrin smádragast
upp. — Við rannsókn kom það
líka í ljós, að það var bráða-
pestarsýkill sem olli pestinni.
Voru þau 2 dýr, sem þá lifðu,
bólusett. Annað drapst skömmu
eftir bólusetninguna og var að-
eins veikt í iliman sólarhring.
Kemur það mjög vel heim við
þá reynalu, að sauðfé sem tekið
hefir pest áður en bólusett er,
drepst mjög fljótt eftir bólusetn-
ingu. Hitt dýrið lifir enn og virð-
ist þrífast ágætlega. Bráðapest-
arsýklana hafa kálfarnir fengið
úr beitilandinu — lifa þeir í
jörðunni árum saman, einkum
heima við bæina, og eru mjög
útbreiddir eins og bráðapestin.
Áður er það ekki vitað, að sauð-
naut geti sýkst af bráðapestar-
sýklum, en eftir að þessi vissa
er fengin, mun óhætt að fullyrða
að hægt sé í framtíðinni að gera
dýrin ómóttæk fyrir sýklunum.
Reynsla okkar er því þessi:
Kálfamir hafa þrifist vel þrátt
fyrir ungan aldur, harðræði við
flutninga og mjög breytt lífskjör
og þeir hafa ekki virst sýkjast
af öðrum sóttkveikjum enn sem
komið er, en bráðapestarsýklin-
um. Enn er því ekkert það kom-
ið fram sem bendi til, hvað þá
sanni, að sauðnaut geti ekki
þrifist hér á landi. Þrátt fyrir
þetta hafa þær raddir þó heyrst,
sem nú þykir nóg komið og telja
því fé öllu kastað á glæ sem var-
ið hefir verið í þessu skyni. Fer
svo jafnan að ýmsir vilja riðlast
í fylkingu. Við svo búið getum
við tæplega skilið við málið.
Allmargir hafa fylgt málinu af
því að þeir álitu sauðnautin
narðfeng og arðsöm og því bú-
hnykk að flytja þau inn í landið.
Aðrir létu þetta eitt ekki ráða,
heldur studdu málið mest vegna
þess, að þeir hyltu þá alþjóða
mannúðarhugsjón, að gera al-
varlega tilraun til þess að forða
þessari dýrategund frú bráðri og
fullkominni tortímingu. Hefir því
þessi tilraun vakið eftirtekt ann-
ara þjóða á okkur og það því
fremur, seni við höfðum mann-
dóm til þess að sigla sjálfir til
Grænlandsóbygða og sækja dýr-
in. Þetta tvent hefir leitt til
þess, að Danir hafa rætt um okk-
ur i blöðum og í sjálfu Ríkis-
þinginu, sem framandi og hlið-
stæða þjóð Norðmönnum, sem
væri að gera sig óþarflega
heimakomna í þeirra landi —
Grænlandi — og strádrepa þar
sauðnaut. Höfum við ekki dag-
lega átt slíkum sjálfstæðisviður-
kenningum að fagna hjá Dönum.
Vegna þeirrar athygli, sem mál
þetta hefir vakið á okkur út á
við, og- vegna þeirrar göfugu
hugsjónar, sem að öðrum þræði
hefir skapað það, getum við tæp-
lega gefist strax upp.
Hannes Jónsson,
dýralæknir.
-----o-----
— Nýlega uröu stjórnarskifti í
Frakklundi og tók hægrimaöurinn
Tardieu við stjórnarforustu. Stjórnin
stöðvaöi heimflutning setuliðsins úr
Rínarhéruðum og kvað honuni ekki
mundu verða haldið áfram fyr en
þjóðverjar hefðu fullnægt skilyrðum
Youngsamþyktarinnar. Sósialistar og
Radikalar eru harðsnúnir andstæð-
ingar stjóriiarinnar. Eigi að síður
hlaut hún traustsyfirlýsingu í
þinginu og ætla menn að hún muni
fá nokkuni vinnufrið.
— Pólfiug loftskipsins Zeppelin
greifa er nú talið fullráðið. Hefst
flugið i april næstkomandi og verð-
ur flogið frá Tromsö I Noregi til
Fairbanks i Alaska og er gert ráð
fyrir að fara hringflug um stór
svæði á þessari leið. Auk þeirra
Nansens og Sverdrups verða 10
aðrir vísindamenn 1 ieiðangri þess-
um.