Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						142
TlMINN
ingabaráttunni eftir þingrofið
1931. Þá hefir hann verið rit-
stjóri að áhrifamesta blaði
landsins í tíu ár, og í fjögur ár
íormaður landstjórnarinnar á
því tímabili, þegar mest hefir
verið unnið að því að gera að
veruleika hugsjónir þeirra
æskumanna, sem, myndað höfðu |
ungmennafélögin.
Framsóknarflokkurinn hefir
fengið meginið af hðsafla sín-
um frá samvinnumónnumj
landsins og frá hinni fyrstu
kynslóð ungmennafélaganna.
Samvinnumennirnir fluttu með
sér í flokkinn, úr sínu fjöl-
þætta starfi, hugsjónir og lífs-
reynslu um viðskipti og félags-
mál. Úr þeim skóla hefir
Framsóknarflokkurinn fyrr og
síðar fengið mikirm hluta trún-
aðarmanna sinna, til vanda-
mestu starfanna. Og frá ung-
mennafélögunum, kom mikið
starfsþrek, hiti æskunnar, hug-
sjónir og vonir um skjótar að<
gerðir. Ritstjóri Tímans og
forustumaður Fi'amsóknar-
ílokksins varð í félagsmálefn-
um eins og ríkur erfingi. Hann
stóð í fararbroddi fyrir mikilh
alþjóðlegri hreyfingu. Með
honum stóðu þúsundir manna
að verki. Og í þessum hóp var
óvenjulega mikið af mönnum
með sterkum vilja og skapandi
þrótti. Út um land, svo að
segja í hverri byggð, voru
Framsóknarmennirnir sístarf-
andi að verzlunar-, búnaðar. og
menningar-umbótum. Þar sem
svo er háttað, atyrkir hver
annan og þeir sem eru í farar-
broddi, gera átök sín með sam-
eiginlegum stuðningi allra.
Tryggvi Þórhallsson naut
þessarar góðu aðstöðu í ríkum
mæli, eins og hver sá forystu-
maður, semj á því láni að
fagna, að eiga marga dugandi
samherja. En Tryggvi Þór-
hallsson fyllti vel sitt for-
mannssæti. Ég man ekki til að
ég heyrði nokkurntíma, frá
samherjum bans, ósk um að
hann hætti við ritstjórn Tím-
ans, eða forustu flokksins,
meðan heilsan leyfði honum
mikla áreynslu. í hinni ríku
sameign flokksins var hann
eins og aðrir, bæði gefandi og
þiggjandi. Og árangurinn af
því samstarfi varð alveg ó-
venjúlegur, af því að af mjiklu
var að taka.
Þegar á, í mjög stuttu máli,
að meta hina varanlegu þýð-
ingu Tryggva Þórhallssonar á
þessu 14 ára tímabili, þá hygg
ég, að þar sé um tvennt þýð-
ingarmest að ræða. Annars-
vegar er þáttur hans að efla
Framsóknarflokkinn. Það starf
er geysimikið. Hann vann að
því jöfnum höndum með blaða-
greinum, ferðalögum, fundar-
höldum, mjeð bréfaskriftum en
ekki sízt með persónulegri
kynningu. Tryggvi Þórhallsson
var á þeimj árum manna bjart-
sýnastur um sigur góðra mál-
efna og hafði til að bera marga
þá eiginleika, sem mjög auka
vinsældir við persónukynningu.
— Hinn þátturinn var barátta
hans f yrir sérstökum málum og
þá fyrst og fremst fyrir land-
búnaðarmálum. Ég læt nægja
að benda á fáein þekkt dæmi
um stórmál, sem hann beitti
sér f yrir og átti mikinn þátt í
að hrinda í framkvæmld. Efl-
ing Búnaðarfélagsins, framlög
til jarðabóta, verkfærasjóður,
kæliskip og kælihús, stofnun
Búnaðarbankans, efling hinna
nýju mjólkurbúa, ríkisverzl-
un með tilbúinn áburð o.
s. frv. Síðar komj hin áhrifa-
mikla forganga um lagningu
nýrra vega, brúagerðir og
aukning símakerfisins.
Eitt af andstöðublöðum
Framsóknarmanna   hefir   lýst
stjórnartímabili Tr. Þórhalls-
soriar vel og réttilega: „Þá
voru gjafir gefnar, brýr, heilar
stórbrýr, skólar, símalínur,
verksmiðjur og stórhýsi . . .".
Viðhorf Tr. Þórhallssonar var
raunverulega í þessum1   efnum
um sama leyti í útvarpinu um
kjördæmamálið. Það er al-
kunnugt, að útvarpsræður hafa
venjulega ekki mikil augna-
bliksáhrif, en það var talið, að
sú ræða hefði snúið ekki allfá-
um til fylgis við Framsóknar-
orkan. En hann náði aldrei
fullri heilsu aftur. Hann mátti
helzt ekki ferðast. Veikindin
tóku sig upp hvað eftir annað
meðan hann var forsætisráð-
herra, og hann var þá oft
sárþjáður, þótt hann léti lítt á
í Almannagjá  1930:  Forsætisráðherrann   sotur   AlþingisbátíSina.
líkt  og móður,  sem   er   umi- '
kringd    af    stórum    barnahóp
og aldrei finnst hún geta verið
nógu örlát og   nógu   gjafmild. i
—   Kyrstöðumönnum   landsins |
brunnu   í   augum   þessi   miklu |
i'ramlög af almannafé   til   al- |
mannaþarfa. En það mun sann-
ast, því betur sem að er gáð, að
eí" ekki hefði, á þessum 14 ár-
um, látiaust verið barizt fyrir
að beina fjármagni þjóðarinn-
ar til   sveitanna,  þá   væri   nú
engin sveit og enginn landbún-
aður til á   íslandi,   nema tún-
blettir kring  um kaupstaðina.
Gullnáma   vertíðarinnar   sunn-
anlands og síldarinnar norðan-
lands, hefði sogað   til   sín   allt"
landsfólkið,    ef     ekki     hef ðu::
verið jöfnuð metin  með   opin- ;
berum fjárframlögum. Og það
þarf ekki lengi   að   bíða  eftir
sönnununum.    Nú   fær   þjóðin
ekki að selja allar sínar ágætu
sjávarvörur á erlendum! mark-
aði. Nú verður landið  að  geta
að miklu leyti  fætt  sín  eigin
börn    með     heimaframleiðslu.
Nú koma að góðu liði „gjafir"
þær til dreifbýhsins, sem fyrr
þóttu úr hófi fram.
Meginlífsstarf Tryggva Þór-
hallssonar hggur í því að
hjálpa til að gera íslenzka
landbúnaðinn að vélaiðju. Á
þann einan hátt getur búnað-
urinn hfað, samhhða hinum
bylgjótta námuiðnaði við sjó-
inn. Vitaskuld er mikið af því
verki óunnið, en byrjunin er
hafin, og nú þegar má full-
yrða, að í yfirstandandi erfið-
ieikuin er sú byrjun, sem var
hans hugðarmál, raunverulega
aðaluppistaða í þeirri „hringa-
brynju" sjálfbjargarinnar, semj
landsmenn hlífa sér með í erf-
iðleikum þeim, sem þjóðin á
nú við að búa.
VI.
Tryggvi Þórhallsson var á-
hlaupamaður. Hann var betur
gerður til að sækja á en að
verjast. 1 blaðagreinum sínum
í Tímanum, og í ræðum sínum
á fundum og þingi, lét honumi
bezt sóknin. Og undirstaða
þeirrar sóknar var bjartsýni
hans og trú á framgang góðra
málefna. Hann var á baráttu-
árum sínum álitinn áhrifa-
mesti ræðumaður á stórum
mannfundum, og stundum í út_
varpi. Mér eru fyrir minni
tvær slíkar ræður, vorið 1931.
Aðra ræðuna hélt hann á afar-
fjölmennum kjósendafundi í
Búðardal, og átti með henni
mikinn þátt í sigri flokksins
við þær kosningar í því kjör-
dæmi. Hina ræðuna flutti hann
Frá setning Alþingis eftir hinn mikla kosningjasigur Framsóknar-
flokksins sumariö 1931. Alþingismenn ganga úr dómkirkjunni. —
Fremstir ganga Tryggvi pórhallsson forsætisráðlherra og sr. Svein-
björn Högnason, sem þá prédikaðl við þingsetningu. Næstir ganga
Sigurður Kristinsson þáv. atviniiumálaráðherra og Ingólfur Bjarnar-
arson fyrv. alþm. í Fjósatungu.  (Ljósm.stofa Alfreðs D. Jónssonar).
flokkinn, og það jafnvel í
kaupstöðum! landsins. Trú
ræðumannsins flutti fjöll efa
og andúðar.
Eftir 14 ára samfelda sigur-
göngu kom, vorið 1931, upp úr
kosningunum, undarleg breyt-
ing yfir Tryggva Þórhallsson.
Hann virtist hætta að eiga
samleið með gömlum samherj-
um sínum. Hann hætti að
sœkja fram, og hugði mest á
vörn. Að lokum kom þar, að
hann sagði sig úr Framsóknar-
flokknum. Hann kom norður á
Strandir til sinna gömlu vina,
en þeir þekktu ekki aftur sinn
kæra leiðtoga. Og þegar hann
talaði til þjóðarinnar allrar, í
blaðagreinum eða útvarpi, var
hið forna fjör og kraftur að
nokkru leyti horfið. Eina und-
antekningin var kafli í út-
varpsræðu vorið 1934, þegar
hann útskýrði með fullri orku
umbótabaráttu Framsóknar-
manna. Þá fundu menn, að
hann var aftur kominn heim.
Að lokum fór svo, að hinir ný-
fengnu félagar, sem hann
hafði mest fyrir gert, urðu
óánægðir, af því að hann
vildi halda friði við fyrri sam-
herja. Þannig leið að kvöldi.
Þannig voru fjögur síðustu
æfiár Tryggva Þórhallssonar.
vn.
Meðan Tryggvi Þórhallsson
stýrði Tímanum, var hann
allra manna hraustastur og
fjörmestur. Hann þoldi þá
erfið ferðalög á sjó og landi
og langa samfelda vinnu. En
vpp úr kosningafundunum
1927 lagðist hann hættulega
veikur af þarmablæðingu. Um
tíma var honum ekki hugað
líf, en í það sinn sigraði lífs-
því bera. Vitaskuld hlutu slík
veikindi að hafa meir en lítil
áhrif, ekki sízt á ungan og
stórhuga mann.
Síðan komu fjögur hörð bar-
áttuár. Tryggvi Þórhallsson
var í fararbroddi. Framjsóknar-
flokkurinn beitti sér fyrir al-
hliða umbótum. Andstöðuflokk-
urinn beitti sér gegn hverri
umbót. Hinir köldu pólitísku
hvirfilbyljir geysuðu dag eftir
dag og ár eftir ár um manninn
seml var með veika heilsu í
fararbroddi hinnar miklu sókn-
ar.
Loks kom fjórtánda og síð-
asta baráttuárið með þingrof-
ið. Aðalandstöðuflokkur Fram-
sóknarmanna lagði sig þá fram
til ag brjóta þrek Tryggva
ÞórhaJlssonar, í því skyni að
taka sjálfur við völdum. Börn
hans voru ofsótt í skólum bæj-
arins. Hús hans var um'setið
fram á nætur, kvöld eftir
kvöld, af organdi mannhafi.
Dag. eftir dág líktu blöð and-
etæðinganna forsætisráðherr-
anum við mestu skaðræðis-
menn sögunnar.
Sókn andstæðinganna mjis-
heppnaðist. Tryggvi Þórhalls-
son hélt velli í þingrofinu og
vann mikinn kosningasigur. En
þá var orka hans þrotin. Lang-
vinn veikindi og drengskapar-
laus framkoma andstæðing-
anna höfðu endanlega lamað
þrek hans og sóknarhug.
VIII.
Tryggvi Þórhallsson þurfti,
eftir þingrofið, að fá rö og
hvíld. Hann fann það sjálfur
og leitaðist á ýmsan hátt við
að ná því marki. Þá var líka
óspart reynt að beita við
hann sama sálarlega áróðrinum
og bóndinn á Fíofi á Rangár-
völlum beitti við Skarphéðinn,
ríns og sagt e.i frá í Niálu.
Þá var reynt að nota sér
þreytu Tryggva Þórhallssonar,
veikindi hans, þörf hans að
njóta hvíldar. Öllu var snúið
að því eina takmarki, að draga
liann frá fortíð hans, vinum
hans og samherjumi, frá Fram-
sóknarflokknum. En góðír
drengir skifta ekki um flokk
jafnauðveldlega og þeir breyta
um föt. Og fyrir Tryggva Þór-
hallsson var þetta raunveru-
lega ómögulegt. Allt hans líf,
allt hans starf, öll hans frægð
var tengd við Framsóknar-
flokkinn. Ef Tryggvi Þórhalls-
son átti að flytja þaðan, var
það eins og þegar miðaldra
maður er dæmdur> í útlegð til
framandi lands. í stað þess að
gefa Tryggva Þórhallssyni fríð
og hvíld var honum gefin kvöl
og sorg. Ofan á líkamleg veik-
indi og þreytu var bætt því,
sem sízt skyldi, megnasta and-
legum sársauka.
IX.
Þannig liggja hin dýprj rök í
æfi Tryggva Þórhallssonar.
Hann verður marina skammlíf-
astur þeirra, sem á síðustu ára^
tugum hafa verið leiðtogar í
íslenzkum stjórnmálum. En
dagsverk .hans er meira en
margra hinna vöskustu, sem
náð hafa háum aldri. Og árang-
ur starfsins skiptir meiru en
lengd vinnudagsins.
Hörup, hinn frægi danski
ritstjóri hafði að orðtaki fyrir
flokk sinn: „Vér skulum bera
foringja vorn á skjöldum!* —
Þannig fer Framsóknarm'önn-
um við Tryggva Þórhallsson.
Þeir saka hann ekki fyrir að
særast í sameiginlegri baráttu
fyrir djarfmannlegum! hugsjón-
um. Þeir vita, að hann verður
aldrei frá þeim skilinn. Þeir
vita, að hann stóð í fylkingar-
brjósti þeirra, þar sem mest
reyndi á, meðan orkan leyfði.
Þessvegna bera þeir Tryggva
Þórhallsson til grafar á skjöld-
um.                                   J. J.
Ayfirreið 1904 gisti Þórhall-
ur biskup heimili það,er ég-
sem unglingur hafði dvalið á
um nokkur ár. 1 þeirri ferð var
Tryggvi Þórhallsson með föður
sínum. Ég var að heiman þeg-
ar þá feðga bar að garði. En
eftir þessa heimsókn voru af
heimilisfólkinu felldir þeir dóm.
ar um Tryggva Þórhallsson,
sem, ollu því, að ég hlaut að
fá dálæti á honum, þrátt fyrir
það, að ég hafði aldrei séð
hann sjálfur.
Þegar unnið var að stofnun
Ungmennafélags Reykjavíkur
tveim árum! síðar, mun það haf a
verið fyrir þessa afspurn af
Tryggva Þórhallssyni, að ég
gerði mér ferð heim til hans
að Laufási og skýrði honum
írá félagshugmyndinni. Hann
slóst í hópinn og varð frá
fyrstu tíð einn af áhrifamönn-
um, ekki aðeins í félaginu,
heldur í þeirri æskulýðshreyf-
ingu, sem kennd er við þessi
félög.
Alla tíð síðan hafði ég náin
kynni af Tryggva Þórhallssyni.
Þeir voru skólabræður
Tryggvi Þórhallsson og síra
Jakob Ó. Lárusson, sem síðar
varð prestur að Holti undir
Eyjafjöllum. Jakob lauk em-
bættisprófi ári á undan
Tryggva, þótt þeir yrðu stúd-
entar jafn snemma. Tryggvi
var ár á Hafnarháskóla áður
en hann fór í Prestaskólann,
en Jakob fór til Vesturheims
þegar er hann hafði lokið em-
bættisprófi og var þar rúmjt ár.
Þannig orsakaðist það, að þeir
urðu vígðir saman, Tryggvi og
Jakob, annar til Hestþinga, en
hinn að Holti.
1 íyrstu hugðist Tryggvi Þór.
hallsson að sækja um Garða á
Aiítanesi. Man ég eftir ferð,
sem við fórum tii Hafnarf jarð-
ar þessir þrír félagar. Var þá
erindi Tryggva, að hitta að máli
áhrií'amenn í prestakaUinu áð-
ur en til kosninga kæmi. Voru
undirtektir þeirra hinar ákjós-
anlegustu. En um þetta leyti
losnuöu ílestþing í Borgarfirði.
Kaus Tryggvi þá fremur að
sækja um þau. Mun því hafa
valdið erf'ð og asköpuð ást á
sveitalífi annarsvegar og ná-
lægð viö nákomna ættingja
hinsvegar.
Seint á árinu 1916 dó Þór-
hallur biskup.
Tryggvi Þórhallsson var »ett.
ur kennari við guðfræðideild
náskólans um það leyti og flutti
izt hann að Laufási. Um kenn-
araembættið var síðan ákveðið
aó fara skyldi fram samjkeppni.
Skyldu umsækjendur skrifa
iræðilega ritgerð um Gizzur
biskup Einarsson. — Lauk
Tryggvi Þórhalisson miklu
verki og mun hafa verið failizt
á niðuratöður rannsókna hans
í aðalatriðum^ af meira hluta
dómnefndar, og því einkenni-
legri urðu úrshtin, þegar öðr-
um manni var dæmdur sigurinn
1 samkeppni þessari.
En einmitt þessi dómsúrslit
virðast hafa haft djúptæk á-
hiif í lífi Tryggva Þórhalls-
sonar.
Hneigð hans og hæfileikar til
íræðistarfa var svo rík, að
hefði hann orðið háskólakenn-
ari, þá bendir allt til þessi, að
hann hefði fyrst og fremst
helgað krafta sína fræðistörf-
uni.
Ollum þeim, sem nákomnast-
ir voru Tryggva Þorhallssyni
og fylgst höfðu með áhuga
þeim og dugnaði, semj hann
lagði í vinhuna við þetta fyrir-
lagða rannsóknarefhi, kom það
mjög á óvart, að þetta skyldi
ekki nægja til þess að tryggja
honum þann kennarastól, sem
hann hafði þó áður verið sótt-
ur til að skipa.
Á sunnudegi barst fregnin uni
niðurstöðu dómnefndarinnar að
Laufási, rétt áður en Tryggvi
Þórhailsson fór inn að Lauga-
nesi til þess að flytja þar guðs.
þjónustu með sjúklingunum í
forföllum síra Haralds heitins
Níelssonar.
Þegar hann kom- til baka,
man ég að hann lét þess getið,
að það væri hann viss um, að
engan af þeim, sem á hann
hlýddu í þetta sinn, hefði grun-
að að hann befði orðið fyrir
vonbrigðum þennan dag.
Tryggvi Þórhallsson og
vandamenn hans kusu helzt að
hann gæti sezt að í Laufási,
föðurleifðinni, enda hafði hann
flutzt þangað með fjölskyldu
sína um miðjan vetur í þeim
tilgangi.
Sunnudagskvöldið sama, semj
úrskurðurinn féll um háskóla-
kennaraembættið, spurði ég
Tryggva Þórhallsson hvort
hann vildi verða ritstjóri Tím-
ans.
Engu svaraði hann ákveðið
uiri þetta það kvöld. En ég gekk
þó til hvílu þá um kvöldið með
það hugboð, að úr þessu mundi
verða.
Og Tryggvi Þórhallsson varð
ritstjóri Tímjans.
Honum var það fullkomjlega
ljóst, að með* því að takast
þetta hlutskipti á hendur, þá
var hann að taka istöðu í fylk-
ingarbrjósti fyrir uhgum
st j órnmálaflokki.
Það sem orkaði þeirri stefnu.
breytingu í lífi Tryggva Þór-
hallssonar, semj þessi ékvörðun
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 141
Blašsķša 141
Blašsķša 142
Blašsķša 142
Blašsķša 143
Blašsķša 143
Blašsķša 144
Blašsķša 144