Tímarit.is
Søg | Titler | Artikler | Om os | Spørgsmål og svar |
log på | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Alşığublağiğ Sunnudagsblağ

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Vis i nyt vindue:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Hovedpublikation:

Alşığublağiğ


Vertical fit


Din browser understøtter ikke PDF-filer
Klik her for at se siden som JPG
Alşığublağiğ Sunnudagsblağ

						BUBUB
SUNNUDAGINN   5.   MARZ   1939
VI. ÁRGANGUR   10. TÖLUBLAÐ
UDAG
LAÐI
Reimleikarnir í Þistilfirði.
Þegar skyrsáirnir dönsuðu og
flugu um .oftil
REIMLEIKAR, draugagang-
ur   og   dularfullir   fyrir-
Imrðir, hafa þekst hér á landi
-allt   frá   landsnámstíð.   Mestu
-kynstur af þessum sögnum hef-
ir verið skrásett á öllum tímum,
seinkum í  annálum vorum,  er
skráðir voru í gamla daga. —
-Draugasögur hafa löngum ver-
ið  lesnar  og  sagðar  um land
allt — á hinum löngu kvöld-
vökum — og jafnan þótt hið
.mesta    hnossgæti.    Draugarnir
virðast hafa „lifað" með þjóð-
:inni  á  öllum tímum og verið
furðu lífseigir, og það allt fram
-á vora daga. Gömlu húsakynn-
in hafa líka stutt að því, að við-
halda   draugatrúnni,   því   þar
skorti jafnan ljós og birtu. En
"draugarnir fylgdu myrkrinu og
myrkrið draugunum. í hverjum
kofa var jafnan hálfdimmt, —
•ekki einungis í skammdeginu,
Jheldur og allan tíma ársins. —
Jafnvel    baðstofan,    aðal-íbúð
fólksins   var   oftast   gluggalítil
*og dimm. Gömlu bæirnir voru
líka byggðir þannig, að um þá
~þvert og endilangt lágu langir
og  dimmir  gangar,  er  tengdu
.saman hin einstöku bæjarhús.
í þessum göngum og afkymum
virðast draugarnir hafa kunnað
-vel við  sig,  enda fer drauga-
gangur yfirleitt að minka hér
;á landi, þegar húsaskipunin fór
;að   breytast   til   batnaðar,   og
menn hættu að útiloka birtuna
mr híbýlum sínum, og það fær
>engum dulist, hyaða áhrif hin
dimmu húsakynni hafi haft á
þjóðina,  og sambandið á milli
.myrkursins og draugatrúarinn-
;ar er auðskilið.
Það er því næsta eðlilegt, að
ísú skoðun só nokkuð almenri,
;að reimleikar og draugagangur
hafi svo að segja alveg horfið
hér úr sögunni á síðari hluta
19. aldar, eftir að öldur menn-
ingarinnar fóru að berast hing-
að, og þjóðin kastaði frá sér,
að meira eða minna leyti, 1000
ára gömlum venjum og háttum,
og komst í nábýli við hinn svo
kallaða „mentaða heim." En
ýmsir atburðir á seinni árum
sanna, að þjóðsögurnar eru
ekki skáldskapur einn, heldur
helkaldur raunveruleiki, sem
á djúpar rætur í meðvitund
þjóðarinnar. Og það gagntekur
legt að skrásetja slíkar fráságn-
ir, áður en þær eru fallnar í
gleymsku. Ein slík frásaga
verður hér skrásett. Hún gerð-
ist að Hvammi í Þistilfirði fyrir
26 árum, og er enn á lífi
fjóldi fólks, sem sá atburðinn
með sínum eigin augum, svo
enginn vafi leikur á um sann-
leiksgildi hennar. Og ef menn
greinir á um eitthvað, þá stafar
það af því, að einn hefir séð
þetta en annar hitt, því þetta
skeði ekki á einum degi, held-
ur á fleiri mánuðum.
Skráð af BenjamínSigvaldasyni
mann hrolli og skelfingu, að
standa frammi fyrir hinum ó-
sýnilegu og óútreiknanlegu öfl-
um, sem enginn skilur. En slík
öfl voru áður nefnd reimleikar
eða draugagangur.
Þrátt fyrir bjartari og betri
húsakynni, aukna mentun og
breytta hætti og venjur, sem
losuðu þjóðina úr tengslum við
„gamla tímann" og fluttu hana
á fáum árum aftan úr forn-
eskju og inn í töfraheim nýj-
ustu tækni, vísinda, lista og
nýrrar menningar, þá hafa samt
sem áður gerst dularfullir at-
burðir hér á landi fyrir fáum
árum, atburðir, sem enginn
maður getur skilið og eiga ákaf-
lega skylt við hina fornu reim-
leika — eða draugagang, sem
sumir nefna. Auðvitað getur
hver maður haft sína skoðun á
þessum málum, en því verður
ekki neitað, að þessir atburðir
hafa gerst, og eiga vafalaust
eftir að gerast.
Þar . sem margan fýsir að
héyra sagt satt.og rétt frá.slík-
um átburðuní, þá er nauðsyn-.
Þar sem hér er um að ræða
einhverja þá stórkostlegustu
reimleika, sem sögur fara af
hér á landi, þá hefi ég lagt
kapp á að vanda til heimild-
anna, og eru þær því margar.
En aðalheimildirnar þær, sem
nú skal greina:
1.    Frásögn Hjartar hrepp-
stjóra Þorkelssonar á Ytra-
Álandi í Þistilfirði. Birtist í
Lögréttu 14. maí 1913.
2.   Þættir úr dagbók minni,
sem eru skráðir því nær jafn-
óðum og atburðirnir gerðust, í
febr.  og marzmán.  1913.
3.  Munnleg frásögn Kjartans
Þorgrímssonar, verkamanns á
Bergstaðastræti 38 hér í bæn-
um, en hann var heimilismaður
í Hvammi, er reimleikarnir áttu
sér stað.
II.
Bærinn Hvammur í Þistil-
firði er austasti bærinn í Sval-
barðshreppi, og stendur við
Hafralónsá, sem aðskilur sveit-
irnar Þistilfjörð og Lánganes.
Á,    Hvammi: : hefií 'löngum
verið stórbýli, og hafa stundum
búið þar 4 eða 5 bændur, og nú
mun þetta vera eitt fjárflesta
heimilið á öllu landinu.
Árið 1913 bjuggu 3 bændur
í Hvammi og einn húsmensku-
maður, og mun hafa verið þá,
eins og nú, eitt af mannflestu
heimilum í sýslunni. Bæirnir
voru tveir, kallaðir efri og neðri
bær. í efri bænum bjó Arn-
grímur Jónsson, greindur mað-
ur og smiður með afbrigðum,
en hann kemur lítið við þessa
sögu. Þar var og í húsmensku
aðalheimildarmaður          minn,
Kjartan Þorgrímsson. í neðri
bænum bjó Jóhann bróðir Arn-
.gríms, þá ungur maður, og Að-
alsteinn Jónasson, er þá var
miðaldra maður, stiltur, gætinn
og ábyggilegur. Þess má geta,
að allir þessir bændur búa enn
í Hvammi.
Það var í neðri bænum, sem
reimleikarnir gerðust. Þar á
heimilinu var unglingsstúlka
(líkl. 18 ára), sem Kagnheiður
hét, og var uppeldisdóttir Að-
alsteins. Hún var stilt og hæg-
lát og prúð í framkomu, fríð
sýnum, gáfuð og glæsileg.
Fleira fólk verður ekki nafn-
greint, fyr en jafnóðum og það
kemur við söguna.
Það fyrsta, sem í frásögur er
færandi um atburði þessa, er
það, að um haustið og framan
af vetri 1912 tók að bera á því,
að Ragnheiður gengi í svefni,
en svefngöngur eru ekki óal-
gengar, svo þetta þótti ekkert
í frásögur færandi. En er leiS
á veturinn, kom það fyrir hvað
eftir ánnað, að ýmsir hlutir
vorú færðir úr stað á næturnar
og þótti uhdárlegt. Sumir hlut-.
irnir' týridUst   alveg í bili og
					
Hide thumbnails
Side 1
Side 1
Side 2
Side 2
Side 3
Side 3
Side 4
Side 4
Side 5
Side 5
Side 6
Side 6
Side 7
Side 7
Side 8
Side 8