Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Vķsir

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Vķsir

						8. árg.
itola-d WÍSIS
Sunnudaginn 16. júní 1918.
Tbl.: 162 A.
éfaskifti
milli
Olafs Broch
próf. i Kristjaníu
Hermann's Gunkel
próf. i Giesson.
[Niðurl.]
Og nú fáein orö um hina aðalspurninguna:
hvaS er leyfilegt í stríði — eða ef til vitl held-
ur: hvað er ogverður, hvernig sem á stendur,
óleyfilegt fyrir almanna réttar- og siðgæðis-
tilfinningu?
1 liósi peirra glæpa, sem drýgðir eru gegn
Mutleysingjum, er auðvelt að finna svar þýska
„kerfisins": alt er leyfilegt, sem hentar oss,
sem hagkvæmt er til að berjast fyrir „das
Yaterland"; það cr i stuttu máli — alt. En
reynið nú einu sinni að setja yður í okkar
spor. Og látum oss aftur taka upp það efnið,
sem áþreifanlegt er hérna hjá okkur, hinn ægi-
lega neðansjávarhernað.
Þér, eins og líklega flestir Þjóðverjar, reynið
aS réttlæta hann með sveltukví andstæðing-
anna. Eg þarf ekki að skifta mér af þessu.
Nokkur stutt orð um þaS frá einum helsta
lögfræðingi vorum, Bredal málafærslumanni
og fyrrum ríkisráði, finnið þér í einu fylgi-
skjalinu (af tilefni hins sorglega máls frá 17.
október). Eg læt alt þetta liggja milli hluta,
og vildi gjaruan leita Þjóðverjum nokkurrar
afsökunar þar sem hafnbanniS er. En þar
sem þýska kerfiS hefir reynt «ð setja eins-
konar lagagrundvöll undir hinn ótakmarkaða
kafbátahernað sinn, þá mun yður ekki ókunn-
ugt um, að þar stendur kerfið gegn sameigin-
legum mótmælum allra hlutleysingja, einnig
þeirra, sem eru Þýskalandi sérstaiklega vin-
veittir. Þessi mótmæli hafa frá öndverðu með
bestu lögfræðiskröftum vísað aftur hverskonar
tilraunum til jes.úita-lögkróka. Hér ier og verð-
ur ekki um annað eri ofbeldi að ræða, sem
látiö er mæta öðru ofbeldi — og af bréfi yðar
ræð eg lika, aS þetta sé í raun og sannleika yS-
ar skoSun, og heiísa eg þvi meS einlægri gleði.
En þar sem ÞjóSverjar hafa með yfirlýs-
ingu sinni lagt sérstakar isiglingaleiðir (og
þær ekki fáar) undir ótakmarkaðan kafbáta-
hernað og bannað þær einnig sfcipum hlut-
leysíngja, þá er það, út af fyrir sig, slikt of-
beldisverk gegn hlutlausuni sigliugum, að á- $
gangur andstæðinganna er sem ekkert í sam-
anburði við það. Þér verðiS aS fyrirgefa, aS
slik stjórnarbrögð frá hendi þess rikisi er
þykist berjast fyrir frjálsræði á hafinu, neyða
manni ósjálfrátt brosi á varir.          .    ¦
En brosið stendur ekki lengi. Aðferðin,
sem þýska kerfiS beitir til að fylgja ofbeldi
sínu fram, er hryllilegri en svo.
Hvað ,munduð þér sjálfur segja, herra pró-
fessor,-«f annar maður reyndi til að bægja
yður frá skýlausum rétti yðar, er giit hefði
óvefengdur  frá  alda öðli? Hugrakkur maSur
—   og það eru isjómenn vorir — lætur ekki
svona umsvifal'aust hrekja sig frá rétti sinum;
og enn síður, ef þessi réttur er óhjákvæmileg
iífsnauðsyn fyrir hann og ástvini hans, og
meira aS segja fyrir föSurland hans.
Orð ySar um þetta atriSi eru mér vottur
þess, hve ákaflega barnalega annars vegar
hrottalega hins vegar þýska þjóSin dæmir
einmitt um t. d. þjáningar hins litla Noregs
vegna kafhátahernaðarins, og er augsýnilegt
að leiðtogar hennar skýra henni illa eða jafn-
vel rangt frá: Það er siagt, að útgerðarmenn
vorir og sjómenn hafi verið varaðir við í tæka
tið; þar isem þeir en.gu að síSur haldi áfram
siglingum, og það til Englands og Frakklands,
—  ja, þá sé þaS af tómri fégræðgi, og jafnvel
m'akleg hegning, aS skipi og mönnum sé sökt;
það því ifremur sem skipin reki beinlínis er-
indi andstæðinga Þýskalands. í þessari trú
virðist raunar meiri hluti þýsku þjóðarinnar
sofa rólega, sumir jafnvel gleðjast af grimdar-
verkunum.
En, mikilsvirti herra prófessor; svo einfalt
er málið ekki — það hljótið þér að minsta
kosti aS vita; og þaS út af fyrir sig er stór-
glæpur, aS leiðtogarnir —, einnig andlegu leið-
togarnir — láta þjóðina ganga i isiíkri trú, til
þess að hylma þannig yfir ofboðsleg ógnarverk.
Án aðflutninga verður Noregur að svelta
í hel — það vitið þér þó. ASflutningarnir verSa
að koma meS skipmu vorum, það vitið þér lika
Að nokkru leyti er þá ekki annarsstaðar að fá
en hjá hernaðarþjóðunum — það vitið þér. Og
þér vitið lika, að til þess aS fá þær vörur, sem
þjóS vorri eru ómissandi, og kolin til skips-
vélanna (bunkers), sem líka eru ómissandi,
þá eru sjómenn vorir af bandamönnum neydd-
ir til skylduferða til landa þeirra og frá. Eigi
Noregur ekki að deyja úr hungri, þ(á verður
því norski flotinn að vera í förum til þeirra
landa, sem eru féndur yðar. Norsku sjómenn-
irnir berjast meS ráðnum hug, vopnlausir og
varnarlausir, drengilegri baráttu fyrir iífi
lands sins og þjóðar. Er þeir, eftir þýsku yfir-
lýsinguna, voru spurSir, hvernig þeir mundu
haiga sér, mæltu hinir hispurslausu sjómenn,
fyrir munn fulltrúia sins, hin veglegu, einföldu
orð: norskir sjómenn ætla að gera skyldu sina.
Og þér sjáið:engar ógnir skelfa þá, þeir kunna
að deyja fyrir land sitt.
En hvernig hagar nú Þýskaland hernaðin-
um gegn þessum varnarlausu mönnum, sem
)únna fyrir lífi hlutlausrar þjóðar sinnar. Þér
íaldið, ef til vill, að þeim sé ekki sökt og þeir
kvaidir, nema þegar þeir sigla með bannvöru
til óvinalanda og því koma inn á bönnuðu
svæðin? Væri svo, mundu menn þola með
þögn og — skilja. En nei, kæri prófessor, þar
hefir aldrei verið staðar numið. Skipum með
nauðsynlegasta farmi þaðan til lands voi's er
jafn vægðarlaujst sökt, án þess aS_ hirða um
mannslifið. ÞaS hefir verið oss óskiljanlegt,
hvernig þýska þjóðin hygst að hafa sjálf nokk-
urn hernaðarhag af þesisu. En sleppum því —
ef til vill liggur einhver tilgangur bak við,
er vegið gæti á móti hinni megnu óbeit er
þetta vekur. á þýskum skoðunarhætti. En
hvernig viljiö þér verja og finna vit i þvi, aS
kafbátar yðar aftur og aftur söiíkva skipum
vorum, þó enginn farmur sé i þeim, 'eða þau
flytji hlutlausan farm til lilutlauss lands eða
frá því, og ekki aðeins innan, heldur og utan
bannsvæðanna; enn fremur skipum fyrir Belgi-
an Relief, er sigldu í trausti til gefinna þýskra
griða; að þeir jafnvel ní'öast á farmi, er heyrir
ríki yoru til, i landhelgi sjálfra vor, á leiðinni
til  hins þjáða  Norðlands   („Toruun").
Þér haldið ef til vil, að slikt sé „ly'gi". Eg
visa til hinnar opinberu rikisútgáfu, þar sem
finna má hinar einföldu skýrslur skipshafn-
anna af þeim skipum vorum, er sökt hefir
verið (til 1. júlí þ. á.), gefnar fyrr rétti og
lagður eiður við. Það má nefna mannúðar-
dæmi, scm eru þýsku sjóhermönnunum til
sóma, en því miður einniig svo mörg dæmi
kaldrar og óþarfrar grimdar, sem svíður í
hjarta hvers heiðvirðs manns, og situr um
allan aldur sem smánarblettur á þýska nafn-
inu. Eg er einn þeirra, sem óska, að hægt væri
að leggja úrval þessara staðreynda fram fyrir
þýsku þjóðina; má vera, að margir þá skömm-
uSust sín, isem hingað til, ef dæma skal eftir
þýskum blöSum, hafa ekki getað annað en
fagnaS yfir slíkum smánarv.erkum, hafa að
minsta kosti verið alt of fjarri isannri mann-
Jegri meSaumkun.
0.g ,aS öllu þessu er enn fremur stutt af þýsk-
um njósnurmn, sem engin tæki eru of saurug.
Vináttu, vísindalegan kunningsskap (Filch-
ner), alt má nota vægðaiilaust að fórn handa
skurðgoði föðurlandsins; það er eins og sóma-
tilfinning, trúnaður, velmenning eigi ekki að
gilda lengur. Þér megið ekki ætla, að þe,tta
sé imyndun ein — vér höfum þess háttar
mannfýlur í fangelsum vorum. Er það sorg-
legur grundvöllur þeirrar skoSunar, er oft má
heyra, að ÞjóSverja geti enginn treyst framar.
Og væri nú þetta ekki annað en „öfgar ein-
stakra manna", eins og þér virSist ætla. Kæri
prófessor, vér höfum heyrt hérna orð slikra
ólánsmanna, er sjálfir hafa harmaS, aS þeir
skyldu ljá tíönd til slíkra skarnverka i friS-
sömu landi, meS þeirri beru játningu, að eina
afsökun þeirra væri sú, að þeir hefðu veriS
tilneyddir af þýskum bervöldum, — eg hermi
það sem 'beinlinis hefir veriS sagt frá i blöS-
unum. Þarna er þá aftur þýska „kerfiS", sem
' situr að völdum. En sú þjóð, er skilyrðislaust
gefur sig slíku kerfi á vald bg felst jafnvel
hreinskilnislega á glæpi þess — þeirrar þjöðar
siðgæði er eitrað. Hve sjaldan bólar á þvi, að
menn hreinskilnislega telji þetta léitt, eins og
þó kemur fram, með alls konar fyrirvörum, i
bréfi yðar.
Og tala þeirra sjómanna, sem hernaður Þjóð-
verja gegn hinum varnarlausu Norðmönnum
ýmist hefir drepið með „slysi", eða þá líka
myrt með grimd, miskunnarlaust? Hún nem-
ur, að því er eg to.est veit, hér um bil sjö hundr-
uðum. Þér brosið, ef til vill — hvað er það svo
sem i samanburði við hinar ægilegu fórnir
þýsku þjóðarinnar? En athugið nú töluna í
samanburði við stærð þjóðanna. Hvað mundi
Þýskaland segja, ef meira en 20.000 af sjó-
mönnum þess væru drepnir í svo kölluðum
friði, gegn öllum rétti, og sumir með grimmi-
legum hætti? Mér þætti gaman að vita, hvort
tap Þýskalands í öllum sjóhernaðinum núna
er svo niikið. Og i minni tölu eru ekki þeir
taldir með, sem „gjörsökt" hefir verið með
vitisvélum, tundur-duflum, fahbyssum eður á
annan hátt, það er aS segja myrtir af laun-
morðingjum þýska kerfisins, og eru þeir því
miSur ekki fáir, ef dæma skal eftir þvi ljósi,
sem brugðið hefir -verið yfir þetta upp á síð-
kastið.
Það er vist, að fyrir slík stjórnarbrögð
mundi Þýskaland sjálft oftar en einu .sinni
hafa sagt strið á hendur. Noregur er litill og
verður að þola — en pislarvættið hefír ef til
vill einnig sitt hlutverk, og ekki einungis fyrir
oss, heldur fyrir mannkynið; vorir hugrökku
sjómenn deyja ekki árangursilaust. En ekki
mega menn furða sig yfir þvi, þótt sjómenn
vorir og vér með þeim biðjum guð að varð-
, veita oss frá pax germaniea* á hafinu. Þá
viljurn vér hundrað sinnum heldur pax bri-
tannica** — hann mundi aldrei leika oss
þann veg.
Þar .sem um slika ruddalega grimd er aS
ræða, þá er leyfiiegt aS spyrja: hvaSa gagn
hefir nú Þýslialand af kafbátahernaðinum?
Kæri prófessor, mér sýnist, aS fyrirætlanir
þeirra, sem hleyptu kafbátahernaSinum af
stað, hafi fyrir löngu strandaS. Já, allur kaf-
bátahernaSurinn hefir, aS þvi er mér virðist,
nú len.gi ekki verið til annars en augljóss tjóns
fyrir Þýskaland. Hann hefir ekki einungis
dregið Ameríku inn í óvina hópinn; hann
hleður ekki einungis dag eftir dag meira hatri
og fyrirlitnigu á þýskan hugsunarhátt, þýska
kerfi'S, og þvi miður einnig hina þýsku þjóð,
heldur siökkvir hann hlutlausu flotunum, sem
eftir stríðið hefðu einmitt sérstaklega getað
orðið til þess að flytja Þýskalandi hráefni.
Eg fyrir mitt leyti er lika sannfærður um,að
leiðtogum þýsku þjóðarinnar er þetta í raun
og veru Ijóst. En hreinskilin játning og afvik
frá hinni lúalegu óþörfu grimd jTði ef til vill
dauðadómur yfir þvi kerfi, sem Þýskaland nú
hefir? Hvernig á að öðrum kosti að skýra það,
að enn þá að minsta kosti heyrist ekki til þess
spámanns, eða þeirra spámanna, er alténd um
þetta atriði þori aS segja „Sál" hinn bera,
hinn beiska, en hreinsaiidi sannieik.
Af þessum atriSum ættuS þér þó að minsta
kosti að geta rent grun í.hvernig reynsla sjálfra
vor leiðir oss til að kveða upp harðan dóm
um þýska kerfið.sem þýska þjóðin fylgir enn
athugalaust. Þér munuS hafa veitt þvi eftirtekt,
aS bestu sjómenn vorir, víSkunnir heimskauta-
farar, senda þýsku heiSursmerkin sin aftur.
Beina tilefnið þekkið þér, og úrklippur þær
úr blöðum, er eg sendi hér með, sýna yður,
hvað vitavert þykir í þessu máli og hvaða
tilfinningar það vekur, er vopnlausir menn,
og  jafnvei   konur,   eru   þannig  skotin   niSur,
Þýskum friSi.
Enskan friS.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2