Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						Mánud.
14.
*okt.   1918
MORGUNBLADID
5. argangv
337.
tðl&blaO
R t"ti<Vnarsimi nr.  500
Ritstón:    Vilhiait;
oi
ísafoldarprentsmiðja
Afgmðsiustmi nr. 500
Kötlugosið
Á \íd og dreif.
Þegar er fyrst varð vatt við eld-
gosið í V*ik i Mýrdal, voru verðir
settir í öll skörð og á alla hnúka
|>ar umhverfis til þess að þegar
fengjust fregnir um það, ef einhver
veruleg hætta væri á ferðum. Eftir
frásögu þessara varðmanna varð fyrsta
jökulhlaupið allmikið. Náði það alla
leið au:tur að Dýralækjarskerjum og
vestur undir Höfðabrekkufjall. Var
að eins suðvestursandurinn (hásand-
urinn) upp lir flóðinu.
Æ^ilegastar hafa þessar hamfarir
náttúrunnar orðið á Hjörleifshöfða.
Hann er fram við sjó á miðjum
sandinum, en svo hár að vísu, að
engin hætta er á þvi, að yfir hann
flæði. En á honum brotnaði flóð-
bylgjan og er hann nú sem eyja i
ógurlegum ólgusjó. Þar er einn
bær og var bóndinn staddur i Vík,
þegar gosið bófst og verður þar nú
teptur þangað til sandurinn verður
fær aftur, en þess getur orðið langt
að bíða. Heima situr konan og
heimilisfólk og má nærri geta að
þvi liður ekki vel.
r Sú sveit, sem hættast er stödd, mun
vera Álftaver. Er hún alveg inni-
króuð milli vatna og hefir gosið tétt
yfir sér. Hagar þar og svo til, að
sandarnir fyrir framan eru hærri
heldur en sveitin, eða sumt af henni,
og stafar henni því bæði hætta af
vatnagangi og öskufalli.
Engar sannar fregnir hafa menn
fengið af þvi, að ferðsmenn hafi
verið a söndunum austan Múl'kvisl-
ar. Tveir menn frá Asum i Skaft-
ártungu komust yfir kvíslina áður
en jökulhlaupið kom og náðu heilu
og höldnu til Vikur. Vissu þeir eigi
til þess, að nokkrir menn hefðu ver-
ið á eftir sér.
Þegar Kitla gaus seinast, voru
ferðamenn á sandinum austan Mdla-
kvíslar og komust þeir við illan leik
til Hjörleifshöfða og barg það lífi
þeirra. En i þann mund lá vegur-
inn sunnarlega yfir sandana. Eo
siðan brýmar komu á Holsá og
As vatn og vegur var ruddur yfir
Skaftirhraun, hefir umferð um neðri
. vegmn minkað stórum og fara nú
flestir hið efra um sandana. Hafi
mcm því verið þar a ferð, rrun
vonlaust um, að þeir hafi náð Hjö>-
leifshöfða. Aftur á móti getur vel
verið að þeir hafi bjargast upp í
Hafurs'ev, sem er miðja vegu á sand
inu n og svo há, að aldrei getur
flætt yfir hana. Er þar sæluhúí fyrir
ferðamenn,   en   stendur I gt og má
vel vera, að þar sé ekkert skjól að
fá. En fá má þó skýli þar milli
kletta uppi á há-eyinni.
Kaupstaðnum í Vík, er eigi hætta
búin af öðru en flóði, ef stór hlaup
skyldi koma úr jöklinum. En það
getur komið á hverri stundu. A
Vikursandi hafa verið reist nokkur
nýbýli á undanförnum árum og
standa þau svo lágt, að sjálf sjávar-
ströndin er hærri. Hefir það komið
fyrir í miklum brimum að sjór hefir
gengið yfir fremsta hávaðann og þá
komið hlaup á þessi býli og kjallar-
ar fylzt af sjó. Komi þvi mikil
flóðbylgja, eru flest eða öll byli
þessi i hættu.
Fyrir vestan Vík er Reyoisfjall.
Það gengur þar fram í sjó og hlífir
bysðinni þeim megin. Vestan við
það er Jðkulsá á Sólheimasandi
(Fúlilækur) og var sagt i gær, að
hiia væri i vexti. Getur því verið
að allar samgöngur við Vík tepp st
um hrið.
A Mýrdalssandi eru tvö aðalvatns-
föíl, Múlakvisl og Sandvatn. Fyrir
nokkurum árum var Sandvatn stærra
vatnsfall,  en  tók  svo  að  stná minka,
þangað til að það var horfið að
kalla. En jafnframt jókst þá vatns-
magn Múlakvfslar. En í sumar brá
svo við, að Sandvata tók að renna
aftur um gamla farveginn en jafnframt
minkaði   þá  vatnsmagn Múlakvislar.
Sem betur fer er það ekki oft
sem Reykvikingar fá aðra eins sjón
að sjá, eins og i fyrrakvöld. í austri,
norðan við Hengl fjöllin, gat að líta
slikt flugeldaskrúð, að enginn hefir
annað eins sé"». Voru það leiftur
í gufumöknum og þutu eldingarnar
i bendu hver um aðra og voru jafn-
vel tugum saman á loftinu i senn.
Voru sum leiftrin svo björt að nátt-
myrkrið rofnaði i svip og sázt glögt
fjallahringurir n i austri, en menn
fengu ofbiitu i augun. Var þetta
stórfenplegri sjón en svo, að hægt
sé að lýsi henni með orðum.
Aður en tók að dimma reyndu
menn að reikna það hve gufustrók-
urinn mundi vera hár og korrst
snjall re kningsmaður að því, að
hann mundi vera um 12 kilometra
á hæð, eða um 36000 fet. En þó
virtist mönnum sem hann hækkaði
enn meira eftir það og drógu þá
áiyktun 11 þvi hve hátt á lofti eld
ingarnar voru. Einstaka sinnum brá
fyrir eld auðuna b|arma, og þóttust
menn vita, að það væri eldurinn
upp úr gígnum og áður en dimdi
var   nokkra   hrið   svo   að   sjá, sem
eldhjálmi   hefði   verið    steypt   yfir
gufustrókinn.
Múgur og margmenni var hér úti
fram á nótt að horfa á þennan
hrikaleik náttúruaflanna. Stóð fólkið
i þéttri þyrpingu uppi hjá Skóla-
vörðu alt kvöldið, en þaðan sáust
eldarnir einna bezt. Voru menn
þögulir, eða töluðu saman i hálfum
hljóðum og má bezt af þvi marka
hve mikils þeim þótti um vert.
Eldblossarnir sáust
úr Hólmavlk.
Hólmavík i gær.
Eldblossar meiri og minni sá-
ust héðan i suðaustri í alt gærkvöld.
Dynkir heyrðust og allmiklir í alla
nótt og í morgun, en titring hafa
menn eigi orðið varir við.
Frá Vestmaunaeyium.
F'éttaritan vor í Vestmannaeyjum
símaði oss i gær. Kvað hann gosið
hafa sézt mjög greinilega úr Eyjun-
um. Hafi glæringarnar verið svo
miklar, að albjart hafi verið þau
augnablikin i Eyjunum. í gærdag
sást eldur við og við úr jöklinum,
en öskufall var þar ekkert.
Frá Garðsauka
var   si nað   í gær kl.   6,  að  ösku-
fallið væri töluvert að minka. Það
var svo bjart kl. 4, að menn gátu
slökt lampaljósin, sem logað höfðn
allan daginn vegna ösku-myrkurs.
Aí Sterling
sem i fyrrakvö'd var á siglingu fyrir
Vestf|örðum, sást greinilega eldur-
inn úr Kötlu. Að öllum líkindum
hafa glæringarnar sést viðast hvar
á iandinu.
Fyrri Kötlugos.
Katla hefir gosið 11 sinnum
svo að sögur fari af. Er skýrt frá
gosum þessum í bók Þorvaldar Thor-
oddsens, »Landskjálftar á íslandi«,
sem Bókmentafélagið gaf út árið
1905. Skulum vér hér birta frá-
signirnar um gos þessi, eins og frá
þeim er skýrt i bAkinni.
»í land lámstið hefir Mýrdalssand-
nr hð miklu leyti verið grasi vaxinn
og byggilegur; þar mynduðust heil-
ar sveitir með mörgum bæjum og
vita menn enn nöfn margra býla
sem þar haf* verið. Katla hefir því
li<lega haft langan hvildartima, svo
mestillur sanduúnn var gróinn upp.
Hið fyr>ta Kðtluhlaup yfir Mýr-
dilssmd, sem getið er um, var
Sturluhlaup 1311, og á það að hafa
eytt stórri bygð,  sem hét Lágeyjar-
hverfi. Sagan segir að »íbúar i þess-
ari sveit hafi allir farist nema Sturla
nokkur Arngrimsson og barn eitt.
Þegar hann sá hlaup ð koma, hljóp
hann inn og greip barn úr vöggn,
komst út og upp á jaka, sem i því
flaut að húsagarði, barst jakinn svo
út á sjó og anstur með landi un:
hann rak upp á Meðallandsfjöru.
Liklega hafa önnur Kötlugos kom-
ið áður, þó að menn hafi ekki vissn
fyrir þeim. fón Steingrimsson segirf
að í annál, er Þorleifur prófastur
Árnason (1630—1713) skrifaði, hafi
verið getið nm Kötlugos árið 1000,
án þess að nokkuð meira væri um
það talað. Annáll þessi er nú lík-
lega týndur og ekki er þess goss
getið í öðrum bókum. En það er
vist, að bygðir á Mýrdalssandi voru
mikið farnar að skemmast og bæir
höfðu eyðst af jökulhlaupum á seinni
hluta 12. aldar; þetta sézt af sögu
Þorláks helga og þegar Landnáma
var færð í letur, var Kerlingarfjörð-
ur horfinn og Höfðársandur mynd-
aður. Höfðá hefir að öllum hkind-
um runnið þar sem nú heitir Múla-
kvisl, eða þá austan við Hafursey,
þar sem Sandvatnið er nú. Haustið
1179 kom Þorlákur byskup að Höfða-
brekku til fundar við Jón Loftsson,
og var ágreiningur milli þeirra um
kirkjumál, »enn var önnur grein
millum þeirra, og stóð sú af Höfð-
árhlaupi, því hún hafði tekið marga
bæi, þá er þangat lágu undir, og
tvá þá, er kirkjur voru á. Varð af
þvi minni tíund og færri hús til
brottsöpgs*. Þetta Höfðárhlaup hefir
þá liklega fyrir skömmu verið af
staðið og hefir gert mikinn skaða,
því af öllu má ráða, að þar hafi
verið stór graslendi, og er sagt i
sama stað, að Höfðabrekknland »þótti
eitthvert bezt veia, áðr en Höfðá
spiltit.
1416. Kom cpp eldur i Höfðár-
jökli og brendi mikinn dal i jðkul-
inn. Þetta er kallað Höfðahlaup,
hefir að líkindum stefnt fram að
Hjörleifshöfða.
1580. Kötlugos 11. ágiist. Sprakk
og hljóp fram Mýrdalsjökull, með
eldgangi suður hjá Þykkvabæjar-
klaustri. Sá bær eyddist, en ei sak-
aði fólk. Dunur og dynkir heyrð-
nst til Hafnarfjirðar og isjakar stóðu
á 40 faðma dýpi þar sem hlaupið
bar fram.
1625. Köt'ugos mikið með nokk-
urum jarðskjálftakippum. Þotstc-irn
Magnússon sýslumaður í Þykkvaba;
hefir ritað itarlega um gos þetta og
setjum vér hér stutt ágrip af frá-
sögn hans.
í fyrstu birtingu um morguninn
2. sept. 1625 fnndust í Þykkvabæ i
Alftaveri nokkrir smáir jarðskiálfta-
kippir; litlu siðar heyrðust dunur
og gnýr svo þungur að jörð kif
undir fótum manna; þá spr->kk jok-
ullinn fram í fyrsta sinni.   Um þaft
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4