Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						Miðvikud
16
okt.  1918
MORGCNBLADID
5. argangr
339.
tölublaö
Kirstjórnarsimi nr. 500
Ritstjón:    Vilhjálmur Finsen
ísafoldarprentsmiðja
Afgreiðslnsimi nr. 500
Símfregnir.
Frá fréttaritara Morgunblafisins.
Kanzlaraskifti
í vændum í Þýzkalandi.
JafnaOarmenn ráðal
Khöfn 14. okt.
Frá Berlin er simað, að kanzlau-
skifti séu yfirvofandi. Hefir verið
birt bréf, sem hinn nýi kanzlari
sknfaði í janúar s. 1. til Hohenlohe
prins, og er það talið óvíðurkvæmi-
legt að efni.
Max kanzlari lýsir því yfir, að
hann sé reiðubuinn að segja af sér,
ef jafnafarmenn krefjist þess.
í^zkn blöðin ogfriðarboðin
Þýzku blöðin teljt sig skilyrðis-
laust fallast á skilmála Wilsons. —
íhaldsmenn sorgbitnir og undrandi.
Krðfnr bsndaxnanna.
Frá Paiís er simað, að Þjóðveijar
verði að ganga að skiimálum þeim,
sem Frakkar setja þeim. Reuter til-
kynnir, að ekkert vopnahlé verði,
nema Þjóðverjar gefi ttyggingu fyrir
þvi, að þeir hefji ekki ófrið að nýp.
"íjóðverjar hörfa ur Pelgíu
Frá Rotterdam er símað, að Þjóð-
verjar   léa  þegar farnir að hörfa.úr
iBelgiu.
Ræða Wilsons
27. september.
í fnðartilboðum Max ríkiskanzlara
*var vitnað í ræðu þá, er Wilson for-
seti hefði flutt í New Yo'k 27.
september siðastl. Eo þegar fregnin
um friðarti'.boðin kom, hafði ekkert
írézt hingað af þessari ræðu. Nu
hefir Morgunblaðið fengið að sjá
ræðuaa og er hún þannig, í frá-
sögn Reuters:
New York, 27. sept.
Wilson   forseti   flutti  ræðu   hér í
kvöld í tilefni   af fjórðu   herlántöku
Bandaríkjanna,   sem   nemur   1.200.-
000.000 dollurutr.
Forsetinn mælti:
— B.mdarikin skáru;t í leikinn
¦Þegar s?o var konið, að það var
kverjum manni auðsætt, að engin
PÍóð gæti setið hjá og tátið sig úr-
s'itia engu skifta. Rödd ófriðarins var
°rðin skýr og hneit við hjarta vort.
Bræður vorir í mörgum lönduro, og
eins hinir, sem lágu myrtir i sjávar-
djúpi, r rópuðu til vor, og vér heyrð-
um kall þeiira og skárumst í leikinn
með áræði og dugnaði.
Hvað var i húfl?
Átti hervald einhverrar þjóðar eða
þjóðasamband, að fá rétt til þess að
ráða framtíð þjóða, sem þær höfðu
engan rétt til að drotna yfir nema
hnefaréttinn?
Atti stórþjóðunum að leyfast það,
að ganga á rétt smáþjóðanna og
láta þær sitja og standa eins og
þeim þóknaðist?
Áttu þjóðir að búa undir fram-
andi yfirdrotnun, jafnvel í sinum
eigin innanríkismálum, eða áttu þær
að fá að ráða sér sjálfar ?
Átti að koma á jafnræði og jaf>
rétti þjóða, eða áttu stórþjóðirnar að
fá að fara sinu fram, en smáþjóð-
irnar að liða án endurgjalds?
Átti að bera alþjóðarétt fyrir borð
með þjóðasamtökum, eða átti al-
þjóðaréttur að skyida allar þjóðir til
þess að gæta alþjóðaheilla ?
Hér var um tvent að veija og fram
úr þessu varð eigi ráðið treð skyndi-
ákvörðunum eða málamiðlun og sam-
komulagi um hagsmuni þjóðanna,
heldur fulikomlega í eitt skifti fyr:r
öll og œeð fullri og óskoraðri viður-
kenningu um það, að réttur smá-
þjóðanna er jafn helgur og réttur stór-
þjóðanna.
Eng-iu   málamiðlun.
Þetta er það sem vér eigum við,
þá er vér tölum um ævaranda frið,
ef vér tölum i einlægni og með full-
um skilningi á því sem um er að
ræða.
Vér erum allir sammála um það,
að það er eigi hæg: að komast að
friði með rrálamiðlun við stjórnir
Miðrikjanna, vegna þess, að vér höf-
um átt við þær áður og höfum séð
framkomu þeirra i gaið annarastjórna,
sem hlntdeild áttu'i þessum ófriði,
bæði i Brest Litovsk og Bukarest.
Það hefir sannað oss að þær eru
drengskaparlausar og skeyta eigi um
rétt. Þær taka enga sanngirni til
greina og virða engar reglur tiema
htiefaréttinn og sína eigin hagsmuni.
Vér getum eigi komist að saœning-
nm við þær. Og það er þeim sjálf-
nm að kenna. Þýzka þjóðin ætti dú
að vera farin að vita það, að vér
getum eigi tekið trúanleg orð þeirra
manna, sem neyddu oss út i þennan
ófrið. Vér hugsum ekki ein og þeir
og tölum ekki eins og þeir um
samninga.
Ftillkomið réttlæíi,
Ef það er í raun og sannleika
ætlun þeirra stjórna, sem sam-
einast hafa gegn Þýzkaiandi, að
að tryggja ævaranda frið, með samn-
ingum þeim, er gerðir verða,   þá er
það nauðsynlegt, að allir þeir, sem
sitja kringum friðarborðið komi þang-
að fúsir til þess að leggja það i söl-
urnar, sem með þarf; og að þeir
séu einnig fiisir til þess að koma
á fót öruggri tryggingu fyrir þvi að
friðarsamningarnir verði haldnir og
þeim ful nægt.
Það sem þjóðirnar leggja í söl-
urnar > r það, að fullkomins réttlætis
sé gætt í hverri grein samningsins,
hver sem i hlut á; og eigi að eins
það að fullkomins réttlætis sé gætt,
heldup að hinar ýmsu þjóðir, sem
ákvarðanir verða teknar um, séu
ánægðar. Og tryggingin fyrir því, að
samningarnir séu haldnir, er alþjóða-
samkunda, stofnuð með samningcm,
sem verulegan árangur hafa. Án
slikrar alþjóðasamkundu, er trygt
getur alheimsfrið, væri friðurinn
kominn undir loforðum stigamanna.
Alþjóðasamkunda.
Að minu áliti er stoínun alþjóða-
samkundu og giöggar ákvarðanir um
hlutverk hennar, eitthvert þýðingar-
mesta atriðið í friðarsamningunum.
Nú er eigi hægt að koma henui á
fót. Ef hún væti stofnuð nú, þá
væri hún eigi annað en bmdalag
þeirra þjóða, sem þegar eru i banda-
lagi gegn sameiginlegum óvini.
Það er nauðsynlegt að tryggja
friðinn. Og ástæðan til þess er sií,
svo að maður tali blátt áfram, að
þar eiga þjóðir hlut að máli, sem
eigi hafa staðið við orð sin og það
verður að finna iáð tií þess, í sam-
bindi við friðarsamningana sjálfa, til
þess að útiloka að slikt geti komið
fyrir.
Béttiátur friður.
Eg skal skyra frá þeim helztu
skilyrðum, sem stjórn min mun
telja skyldu sína að framfylgja við
friðarsamningana:
1 fyrsta laqi md hið óklutdra^a
réttlœti setn finna skal, eigiqcra neinn
qreinarmun á peim, sem vér viljum
unna réttlœtis, 0% hinum, sem vér
unnum eiqi réttlœtis. Það verður að
vera réttlœti sem enqan qreinarmun
gerird millipjóðanna ogparsempess eins
er %<ett, að taka tillit til allra við-
komandi pjóða 0% láta par njóta jafn-
réttis.
I öðru laqi má ei$i taka sérstakt
tillit til slrstákra hagsmuna neinnar
pjóðar eða pjóðftokka l neinni qrein
samninysins nema pað komi ekki i
bá% vtð alpjóðahagsmuni.
I priðja lagi meiqa eigi nein satn-
tbk, bandalaq eða sérstakir samningar
eiga sér stað innan allsherjarsam-
bands pjóðanna.
I jjórða la%i, 0? pað hefir sérstak-
lega mikla pýðinqu, má ekkert sérstakt,
ei%in%jartit viðskiýtasamband ei$a sér
stað innan alpjóðasambandsins og eng-
in viðskiftastyrjðld, viðskiftabann, eða
einangrun i neinni mynd, nema hvað
alpjóðasambandið s>atí hegnt pjóðum
með pvi að útiloka par frá heims-
markaðinum, til pess að kalda ret>lu
og eýtirliti i heiminum.
1 fimta laqi skulu allar pjóðarsam-
pyktir og samningar, hvers eðlis sem
eru, vera birtir ollum heimi dn afdrátt-
ar og úrýellin%a.
Viðskifta-samkepni.
Sérstök bandalög og viðskifta-
samkepni hafa verið undirrót og
uppspretta ófriðar í hinum mentaða
heimi. Það væri bæði óemlægur og
ótryggur friður er eigi útilokaði alt
slíkt rækilega.
Um leið og eg lýsi yfir þvi, að
Bandarikin munu eigi gera neina
sérstaka samninga eða sambönd við
sérstakar þjóðir, þá lysi eg og yfir
hinu, að Bandarikin eru við því búin
að taka á sig sinn fullkominn þátt
f ábyrgðinni á því að haldist þeir
alþjóðasamningar og samþyktir, sem
friður verður að byggjast á fram-
vegis.
t»að sem vér berjumst fyrir.
Það er einkenniiegt með þetta
stríð, að meðan stjórnmálamennirnir
hafa verið að þreifa fyrir sér um
það, hverjar væru nii í raun og
veru fyrirætlanir sínar, og virðast
stundum hafa skift skoðun, þá hefir
alþýðan, sem stjórnmálamennirnir
eiga að vera brautryðjendur og leið-
togar fyrir, æ Ijósar séð það um
hvað er barist.
Þjóðahagsmunir hafa æ meir orð-
ið að vikja fyrir hagsmunum alls
mannkynsins. Alþýða manna í
öllum löndum hefir orðið skarp-
skygnari heidur en stjórnmálamenn-
irnir, sem enn halda að barist sé
um það hver þjóðin á að verða ofaná.
Þess vegna hefi eg kallað ófriðinn
þjóðastríð en eigi stjórnmálamanna.
Stjórnmálamennimir verða að semja
sig að skoðun almennings, eða lúta
í lægra haldi.
»8kilyrði stjórnmála-
manna<.
Sem augljósast dæmi þessa get
eg talið það, að margs konar sam-
knndur og félög, sem skipuð eru
óbreyttum verkamönnum, hafa hvað
eftir annað krafist þess af ríkisstjórn-
um sínum að þær skýri hreint og
beint frá málavöxtum, skýri ná-
kvæmlega frá þvi hvað þær ætlist
fyrir með þessum ófriði og hvernig
þær hafi hugsað sér að leiða hann
til lykta. En svör stjórnanna hafa
enn eigi verið.fnllnægjandi.
Svörin verða að jafnaði »skilyrði
stjórnmálamannanna*, sem fjalla um
landamæri og valdadeilur, en ekki
skilyrði réttlætis, mannúðar og frið-
ar, sem þessir þrautpíndu og kúg-
uðu menn, konur og þjóðir þrá af
öllu hjuta og telja hið eina, sem
þess sé vert, að fyrir  það sé barist.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4