Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						• Mánmlag
JO.
marz  1919
MORGUNBLAÐIÐ
6. argi»»3g»
117.
tölubl&f
Bitstjórnarsími nr. 500
' flitstjóri: Vilhjálmttr yjmnn
ífafoldarprtntsmiðja

Erl. símfregnir.
(Frá fréttaritara Morgunblaðsins).
Khöfn,
i. marz.
Þjóðhöfðingjarnir  og  upptök
ófriðarins.
Enska blaðið „Daily Express"
skýrir frá því, að nefnd sú, sem
falið var að rannsaka hverjir sök
ættu á upptökum óf irðarhis, og sem
í voru skipaðir dómarar einir, hafi
komist að þeirri niðurstöðu, að
¦'enginn einstakur þjóðhöfðingi verði ,
sekur talinn.
Stjórnarskiftin í Danmörk.
Þau eru óútkljáð enn. Zahle er
ófáanlegur til að leysa upp þjóð-
þingið og afsegir með öllu, að
ganga að skilmálum andstöSu-
flokkanna.
Khöfu, 8. marz,
Stjórnarskiftin.
Konungur hefir samþykt fráför
iZahle-ráðuneytisins.
Búist er við að hin nýja stjórn
verði skipuð á þriðjudaginn.
Gengi erlendrar myntar.
Sænskar krónur (100)    kr. 108.35
Norskar krónur ,(1°0)    —   104.30
Pund Sterling                  —    18.27
Dollar                                —      3 84
Isienzkt þjóðerni i veði
Eitt er það mál á dagskrá þjóðar-
innar nú, sem miklum deilum mun
yalda framyfir það sem orðið er. En
það er fossamálið. Mun aðallega
yerða hörð rimma um það atriði
^•álsins, sem klauf nefndina, en það
er hver sé eigandi vatnaflsins. Hér
skal ekki farið ut j þa salma) en
annað atriði í þessu máli tekið til
flmgunar, enda er má]i8 gyo um_
fangsmikið,aðþaS,þoliryela Q
se rætt i köfhrm
Verði það nú ofan & að 1{mdið
kasti   frá   sér   eignarréttinum   og
Xaupirðu góðan hlut,
#6 mundu hvar þú fékst hann.
Sigurjön PétursBon.
veiti útlendum stórgrððafélögura
leyi'i 1il þesa að starfrfiekja vatusafl-
i8 í stórum stíl, getur hver maðftr
sagt sér það sjálfur, að til þess þarf
miklu meiri vinnukraft en þann.
sem fyrir er í landinu. Bigi að eins
til þes.s að leggja járnhrautir og
reisa rafmagnsstöðvarnar, heldur
við stöðvarnar sjáli'ar. þá er þær
taka til starfa. Þá rísa hér upp,
sem annarstaðar, iðnaðarþorp hjá
hverri stöð, þar sem þúsundir
manna vinna. Og hvernig halda
menn að færi, ef hér í austursýsl-
unum, eða í nágrenui Keykjavíkur,
risu upp tvö slík þorp með 10—12
búsund íhúum, sem allflestir væri
útlendingar? Sjá menn ekki hvílík-
ur voði ísleuzku þjóðerni væri af
því búhm?
íslenzka tungan er í afturför. í
stað þess að vera lifandi menning-
armál, sem drekkur jafnharðan í
sig óll ný hugtök sem skapast, er
hiin að dragast aftur úr. Þetta er
þeim mun hættulegra sem þjóðin er
minui. En ]>egar svo ér komið, \>k er
])jóðin   veikari   fyrir,   þjððernið   í
veði fyrir utanað  komandi áhrif-
um,   sem   geta  verið   misjafnlega
holl. Og eftir því sem vér höfum
meiri mök við framandi þjóðir, því
meiri hætta er oss búin. Þó mundi
fyrst kasta tólfunum, ef vér ofan á
alt þetta, leyfðum að hér risu upp
bæir með  erlendum verkalýð ein-
göngu. Hvað góða trú sem maður
hefir   á  lífseigju  íslenzknnnar   og
þjóðernis vors, þá hlýtur manni þó
að óa við þeim áhrifum sem þetta
mundi þegar hafa á þjóðlíf vort i
einu sem öllu. Og því er ver og mið-
ur að sá lýður sem hingað mundi
flytjast til þess að taka sér ból-
festu hér, yrði ekki af betri end-
anum og áhrif þau, sem hann hefði
á þjóðina, yrðu sízt bætandi. Væri
oss þó fremur þörf góðra áhrifa.
Fyrsta afleiðingin mundi verða sú,
að málið spiltist, jafnvel á mjög
skömmum   tíma.   „Auðlærð   er   ill
ðanska", og vér vitum það ósköp
vel, að greiðari er leið ofan í móti
heldur en Upp brattann. Og í raun-
inm erum vér ekki brekkusæknir.
Vér  erum  alt  of  kærnlansir  nm
f jöregg þjóðarinnar, tunguna. Árni
Pálsson    sagnfræðingur    segir    í
grein, sem birtist í ísafold á lau<»ar-
daginn, að hér í Reykjavík sé ekki
töluð íslenzka, danska ekki heldur,
en reykvíkska. Þetta er hverju orði
sannara. Og það er líka hætt við,
að sú spá hans rætist, að þess verði
ekki langt að híða, að reykvíkska
Kaupirðu góðan hlut,
þá mundu  hvar  þú fékst hann
Sigurjón Pétursson.
verði tiiluð um land alt. Vau'i ekk-
ert að því, ef tungan hefði þá tekið
bréytÍHgum til hius hetra En það
er síður en svo. Reykvíkskan er
hrein Qg bein málspilling; enda má
hverjum manni vera það ljóst^. er
lianii athugar upp af hvaða jarð-
vegi hún er sju'ottin. Hún hefir
sótt sérkenni sín til útlendinga.
Með slíkum hætti sljóvgast tilfinn-
ing manna fyrir hreinu máli, og er
þá erfiðara að snúa við, en hægra
að lenda lengra út á glapstigu, sér-
staklega ef spillandi áhrif eru við
hvert fótmál.
Menn hafa nú svo lengi mænt á
miljónirnar útlendu, sem hingað
komi inn í landið vcgna fossanna,
að það væri þarfaverk, ef einhver
gæti opnað augu þjóðarinuar fyrir
]nú, að það verður fleira en gull,
sem hingað kemur, cf útlendingum
verða leyfðar nytjar vatnsaflsins.
Og sá gullsdýrkandi má þjóðin ekki
verða, að hún ofurselji sjálfa sig
og glati sér. Þá væri þúsund sinn-
iim betra fyrir Iiana að hafa að
eins eitt afskamtað uppeldi, eins
og ini er.
Órækja.
Lýðveldið
Serbskwa.
Það mun margur reka upp stór
augu þegar hann sér þetta nafn,
og þora að veðja um það, að lýð-
veldið Serbskwa sé ekki til á jarð-
ríki. En þegar hið nýja Evrópu-
kort kemur, með öllum þeim ara-
grúa af nýjum ríkjum, sem þotið
hafa upp nú að síðustu eins og gor-
kúlur, þá munu menn geta fundið
lýðveldið Serbskwa á því korti.
Lýðveldi þetta var stofnað um
miðjan janúarmánuð og „á ao ná
frá bænum Sagan í Slésíu, yfir hér-
aðið Lauritz, upp undir Dresden".
Þetta munu nú þykja ónákvæm
landamæri fyrir nýtt ríki, en þeg-
ar betur er að gætt, munu menn
geta séð, að ónákvæmnin er ekki
svo mikil. Hér er sem sé um að
ræða hið nafnfræga hérað, þar sem
Vindur hafa búið öldum saman og
vcrðveitt mál sitt og siðvenjur að
nokkru leyti innan um hina þýzku-
mælandi þjóð.
Kaupirðu góðan hlut,
þ& mundu hvar þú fékst hann,
Sigurjón Pétursson.
Helzti hluti þessa nýja týðveldis
er auðvitað Efri-Lausitz, hjá upp-
tökum árinnar Spree, Er talað xim
að gera bœinn Bautzen að höfuð-
borg ríkisins og borgarstjórann þar
íi$ forseta. Hautzen er gamall bær,
en heldur tilkomulítill. Hið nýja
lýðveldi mun taka lönd bæði af
Saxlandi og Prússlandi. Efri-Laus-
itz liggur þannig, að suðvesturhlut-
inn hefir legið uudir Saxlaud, og
eru þar 300,000 íbúar, þar af 50,000
Vindur. En norðausturhlutinu var
áður talinn með Slesíu (aðalhlutinn
er hið fyrverandi greifadæmi Gör-
litz), og eru þar 253,000 íbúaf, þar
af 32,000 Vindur. í Neðri-Lau.itz,
sem var áður hluti af Brandenburg,
era 415,000 íbúar, þar af 50,000
Vindur.
Það eru þessir 132,000 Vindnr
(af slavneskum uppruna), scm
hafa nú tekið satnan höndum og
myndað hið nýja ríki. Hinir 836,000
Þjóðverjar, sem þar eiga heima,
eru ekki spurðir ráða. Þafi er senni-
lega litið á þá sem innflytjendur,
er tekið hafa landið frá frumbygg.j-
um þess, og talið að þeir verði nú
að beygja sig fyrir skoðunum Wil-
sons um sjálfsákvörðunarrétt þjóð-
anna. En að sjálfsögðu verður ríki
þetta í þýzka bandalaginu.
Vindur í Efri-Lausitz ci-u kunnir
alt frá 7. öld. Þá voru þeir neíndir
Milzencr. Kynbræður þeirra í
Neðri-Lausitz voru nefndir Lauz-
iger og af þeim draga héruðin nafn.
Á 10. öld náðu Þjóðverjar yfirráð-
um í héruðum þessum, en annars
er saga þeirra svo margbrotin, að
hún verður ekki sögð í f áum drátt
um.
Néðri-Lausitz var ýmist undir
Brandenburg eða Meissen, cn
komst svo að lokum undir Austur-
ríki, ásamt Bæheimi. Sömu forlög
biðu og Efri-Lausitz, sem áður
hafði legið undir Pólland. Árið
1636 afsalaði Austurríki sér háð-
nm héruðunum til Saxlands, en eft-
ir Napóleons-styrjaldirnar tirðu
Saxar að láta Prússa fá mestan
hluta þeirra.
Þrátt fyrir alt þetta, hafa íbú-
arnir að miklu leyti varðveitt
tungu sína, eins og áður er sagt.
Nafnið „Serbskwa", sein hinu 'nýja
ríki er nú gefið, er dragið af híuu
sameiginlega nafni þeirra, Sorbar.
Sorbiska tungan er grein af vestur-
slavnesku málunum, czeknesku,
mahrisku og slownesku, og c/ek-
nesku skyldust. Á síðustu árum
hafa risið upp nokkrar bókmentir
Eaupirðu góðan hlut,
þá mundu hvar  þú fékst  hann,
Sigurjón Pétursson.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4