Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						TÍMlNN, fimmtudagintt 23. sept. 1948.
299. blað
Skotið fram hjá marki
Blekking og þekking eft-
ir Niels Dungal prófessor.
Stærð: 540 bls. 20X13 cm.
V.erð kr. 85.00' í bandi.
HelgafeH.
Þessi bók hefir verið aug-
lýst með því móti að segja að
hún-myndi verða mjög um-
deild og skipa mönnum í önd
verðar sveitir. Ég minnist að
hafa orðið þess var í ummæl-
um tveggja blaða, að þessu
hafi verið trúað, því að blaða
mehnirnir hafa einmitt gert
ráð' fyrir óvenju snörpum deil
urri og jafnvel því, að sumir
vildu banna sííkar bækur. Og
það er engu líkara en sumir
hafi átt þess von, að hér væri
á 'ferðinni nístandi ádeilurit
á kristna kirkj u þar sem gildi
trúarlífsins fyrir nútíma-
manninn væri skarplega met
ið ög léttvægt fundið að dómi
höfúndar.
. Það er bezt að segja það
strax, að þeir, sem taka þessa
bók til að fræðast í einlægni
uni deilur milli trúar og van-
trúar, efnishyggju og andlegs
lífs o. s. frv. á líðandi stund,
fara í geitarhús að leita ullar.
Þétta mikla 'rit tekur' ekki slík
mál. til meðferðar. Prófessor-
inn leiðir til dæmis alveg hjá
s'é'r, að láta uppi álit um það,
hvort menn muni lifa vitund
arlífi áfram eftir líkamsdauð
arín. Að sönnu heldur hann,
að' flestir myndu þreytast á
því ,.að lifa sífellt og gefast
upp. og óska sér svefns, hvíld-
ar" 'og gleymsku hins eilífa
dauða, enda þótt hann haldi
því fram í sömu andránni, að
uppeldi manna skuli stefna
að því, að þeir ha'fi þrek til
að mæta hverju, sem að hönd
um ber, óbugaðir. „í stað þess
að þurfa að hugga sig við
blekkingar trúarinnar þegar
mikið amar að, læra menn að
stæla huga sinn og þrek til
að vera menn Tiil að mæta
hverri raun, án þess að láta
hugfallast."
Nú mun mörgum virðast,
að uppeldisbörn prófessors-
ins, sem.iæra að mæta hverri
raun án þess að láta hugfall-
ast," bera „virðingu fyrir
m^nnlífinu" og stefna .,að því
að gera þetta líf vert þess að
lifa því, fyrir sjálfa sig og
aðra" muni seint óska sér
isveíns og dauða frá störfum
síríum, án þess að þeim sé
svefnsþörf. En hitt er satt, að
það eru engin rök um fram-
haldslíf, hvers menn óska í
þeim efnum.
Þessi bók Dungals er yfir-
leitt.um ýmsar rangar kenn-
ingar, sem kirkjunnar menn
hafa haldið fram á liðnum
öldum. Þau rök, sem bókin
færir gegn kristinrii trú, ná
það lengst, að lúta að því, að
ýmislegt í sumum rituríi bibl-
• íurjnar, sem sprottið er af
gamalli þjóðtrú, og megi því
alls ekki trúa því bókstaflega.
Ég veit ekki hvort slík full-
yrðing kann að særa einstaka
strarigtrúarmenn, en svo mik
ið er yíst, að það snertir lítið
trúárkennd almennings, þó
a3„til dæmis, sé mælt á móti
því að konan sé bókstaflega
sköpuð úr lífi mannsins.
Að sönnu ályktar Dungal í
bókarlok, að það sé brot á and
leguífrelsi, að íslenzka ríkið
skuli hafa þjóðkirkju sína.
Farfiendurnar fyrir þeirri á-
lyktim eru flestar frá kaþólsk
urrr.döndum frá fyrri. öldum.
Efíir Halldór Kristjánsson.
Kirkjunnar menn héldu því
fram, að jörðin væri flöt og
þeir mótmæltu framþróunar-
kenningu         Darvins         og
brenndu menn fyrir galdra,
segir prófessorinn, og því er
ástæðulaust að hafa þjóð-
kirkjuna hér.Raunar gloppast
upp ' úr honum, að einhver
harðasti andmælasti framþró
unarkenningarinnar           var
læknir og af o.g til getur hann
kirkjunnar manría, sem voru
á undan sínum tíma að ryðja
braut frjálsri hugsun og
hleypidómalausrar víðsýni.
En hann vill aldrei dæma
kirkjuna eftir þeim mönn-
um, þó að honum þyki gam-
an að geta þeirra í því sam-
bandi, að aðrir kirkjunnar
menn mótmæltu þeim.
Nú má ætla, að svo að segja
hvert skólabarn viti, að trú
manna á liðnum öldum hefir
mótazt hið ytra af skoðunum
þeirra. Það er alveg eins og t.
d. hin göfuga læknisfræðj hef
ir verið háð hjátrú aldanna
og er enn svo skammsýn, að
lækríar heyja sjálfir harðar
deilur innbyrðis um skoðanir
sínar. En sjálfsagt sýna gler-
augu Dungals allt slíkt, sem
drengilega" viðleitni til að
leita sannleikans. Gegnum
þau mun það sýnast hin göfg
asta þjónusta við sannleik-
ann og þekkinguna, þegar
læknar á síðustu öld töluðu
á sinn hispurslausa hátt við
fransmanninn Pasteur, sem
raunar nýtur ódauðlegrar
frægðar, þegar allir læknarn-
ir, sem andmæltu honum eru
gleymdir, nema vegna þrá-
kelkni sinnar í andstöðu við
.sannleikann. Á þetta er bara
minnst hér, sem eitt dæmi af
ótalmörgum um það, hvað
það er fjarri öllu lagi og fjar-
skylt vísindalegum vinnu-
brögðum, að ætla að dæma
stofnanir í dag fyrir margra
alda gamlar skoðanir.
Til dæmis um sagnfræði
Dungals má geta þess, að hon
um láist alveg að mimiast á
það, í sambandi við galdra-
brennurnar, að hér á landi
var það einmitt kirkjuhöfð-
inginn í Skálholti, meistari
Brynjólfur Sveinsson, sem
tók á þeim málum með ró og
hófsemi og sefaði ofstækið,
þegar öldur þessarar erlendu
tízku gerðu marga veraldlega
þenkjandi myndarmenn næst
um óða. Það hefði þó ekki ver
ið nema sanngjarnt að geta
þessa. íslandssagan er illa
sögð, þegar það gleymist; og
mönnum, sem eru hollir virð-
ingu sinni fyrir sannleika og
réttri þekkingu ætti ekki að
verða það á viljandi að ganga,
fram hjá slíku.
Það er ekki ástæða til þess,
vegna þessarar bókar, að
ræða margt um grundvöll trú
arlífsins. Vitanlega byggist
t'rúarlíf manna eins og jafn-
an hefir verið á því, að þeir
vænta sér hj'álpar til þroska
og hamingju frá góðum mátt
arvöldum, sem þeir trúa að
séu utan og ofan við hvers-
dagslegt mannlíf en geti grip
ið með ýmsu móti inn í líf
manna og geri það. Bók Dung
als snertir hvergi við neinu,
sem er undirstaða trúarlífs-
ins, þó að hú.n 'ráðist á ýms-
ar úreltar kenningar, sem
stóðu í sambandi við trú
manna á liðnum öldum. En
væri það vísindalegt að dæma
hina ágætu læknadeild há-
skóla vors og landspítala éft-
ir blóðtökumönnum og bart-
skerum suðurlanda fyrir 10
árum, þeim sem afneituðu
öllum bakteríum og töldu
sóttvarnalyf hégóma og báru
sjálfir á höndum sér bams-
fararsótt frá einni konu til
annarar? Væri það heiðarlegt
og gáfulegt?
Við komumst aldrei að
réttri niðurstöðu í málunum,
nema við höfum meira víð-
sýni og hollari einlægni í leit
að því sem satt er, en lækn-
arnir, sem neituðu að gefa
sjúkdómslý.singu og vottorð,
af því sjúkdómsferillinn og
batinn fór ekki eftir þeirra
skoðunum og fræðibókum.
Það getur vel verið, að
þessi bók Dungals, þó að hun
fari raunar utangarðs aö
mestu eða öllu, verði tilefni
umræðna, sem fengur væri
að. Við hefðum gott af hressi-
legum umræðum um trúarlíf
nútíðarinnar. Þar skyldu
koma fram af e'inlægni og
sanngirni rökstuddar skoðan
ir manna með og móti því,
hvort trúin á æðri máttar-
völd, guðstrúin, muni frekar
byggjast á blekkingu eða
þekkingu. En þessi bók virðist
frekar vera tilraun til þess að
skeyta skapi sínu á einhverj-
um kirkjunnar mönnum eftir
ómerkil^t orðakast, sem orð
ið er nokkurra" ára gamalt og
flestum gleymt, heldur en ein
læg og hófsöm viðleitni. til
að reifa þau mál, sem trú og
efnishyggja byggist á. En
geti bókin orðið til að vekja
slíkar umræður, er það samt
gott, að hún hefir verið skrif-
uð og gefin út.            -     -
Vesturbær:
Vesturgötu 53
West-End.
Fjólu, Vesturgötu
ísbúðin, Vesturgötu 16
ÚTSÖLOSTÁBIR
í REYKJAVÍK
;       Bókastöð Eimreiðar-
innar
Tóbaksbúðin Kolasundi
i
Söluturninn við Lækj-
Miðbær:
Austurbær:
artorg
»      Bókabúð KRON
Veitingastofan Gosin
Veitingastofan Flbrída,
Veitingastofan    Óðins-
götu 5.
Bókaverzlunin, Sam-
Laugaveg 45
túni 12
Söluturn Austurbæjar '
Verzlunin As.
Flugvallarhbtelið.
Eldsvoði, húsið brann til kaldra
kola, fólk bjargaðist nauSuglega,
— litlu eða engu af innanstokks-
munum bjargað, — innbýi lítið eða
ekki vátryggt, — tjónið mjög til-
finnanlegt.
Þetta er næsta algeng frétt. í dag
kemur hún að austan, um daginn
að norðan, bráðum verður hún að
sunnan og enginn veit hvenær hún
berst að vestan. Hvár brennur
næst? Það er örlagaspurningin,
sem enginn getur svarað.
Það væri mikið þorp, ef komið
væri saman á einn stað ö'.liim þeim
17/ggingum, sem brunnið hafa hér
á landi árlangt, þó að ekki sé
lengra farið; Eldsvoðarnir eru orðn
ir að alvarlegum lið í þjóðarbú-
skapnum. Þeir eru fyrirbæri, sem
orðið er alvarlegt þjóðmál.
Alls staðar í f jölmenni eru slökkvi
lið og það er ómetanlegt verðmæti
sem þau verja og bjarga árlega. í
Reykjavík myndu stór hverfi hafa
brunnið til kaldra kola á síðustu
mánuðum, ef ekki væri öflugt og
vel búið slökkvilið. En það er ekki
nóg. Við þurfum að ?æra að mæta
voða eldinum og ef við viljum, get-
um við gjörbreytt þessu ástandi.
Það er hægt af afstýra fjölmörg-
um íkveikjum ef við viljum. Oft
er talið að kvikni út frá rafmagni
eða olíukyndingu. Hvort tveggja á
að mega gera hættulítið, ef tryggi-
lega og vel er frá öllu gengið.
Tóbaksreykingar eru algengt í-
kveikjuefni og vitanlega alltaf sjálf
skaparvíti. Fyrir fáum dögum sá
ég mann reykja sígarettu sína með-
an hann afgreiddi benzín á bíl, —
því miður ekki einsdæmi. Með
meiri aðgæzlu og fyrirhyggju mætti
eflaust komast fyrir mörg eldsupp-
tök, svo að bálið, sem eyðir verð-
mætunum verði aldrei kveikt.
En þrátt fyrir alla aðgæzlu má
þó alltaf búast við að kviknað geti
í. Því er nauðsynlegt að vera við
því búinn sem bezt. Því er vert að
hugsa líka um það, þegar bygging- .
arefni er va'ið hversu eldfimt það
sé. Og í sveitum ættu menn ekki
að gera sér leik að því að tengja
saman mörg timburhús að óþörfu,
— kannske tvo bæi, fjós og hlöður,
eins og dæmi eru til. í þorpum,
sem hafa slökkvitæki, verður að
vanda til* þeirra, og meðal annars
hafa góðar og öflugar vatnsleiðsl-
ur, svo að alls staðar hafi slökkvi-
liðið nærtæka vatnshana með nógu
vatnsmagni.
Það getur orðið dýrt að vanrækja
eitthvað af þessú.
•En þó að þetta séu reglur, sehl
rétt er að íy'gja, búa margir við
meiri eldhættu en heppilegt er, og
fá engu um þokað. Ekki getur þú
gert að bví, þó að sambýlismaður-
inn uppi á loftinu gleymi sígarett-
unni eSa konan hans straujárn-
inu í sambandi. Hér verður hver
að gæta sín. Og jafnvel.þó að mönn
um sjnist, að þeir búi við litla eld-
hættu, ættu þeir aðtryggja innan-
stokksmuni sína. Það kostar ekki
mikið, — sízt í steinhúsum, sem
vel er gengið frá í þessu sam-
bandi, því að þar er iðgjaldið
lægst. Menn munar lítið um að
borga 20 f"J 50 króny.r á ári í ið-
gja'.d, en þá muna'r um hvort þeir
fá 10 til 29 þúsund krónur í bæt-
ur fyrir innanstokksmuni sína, ef
svo illa tekst til að þeir brenna. Það
ætti því að þykja sjálfsögð öryggis
ráðstöfun á hverju heimili að
tryggja innanstokksmuni sína fyrir
eldi.                     Starkaður gamli.
Hugheilar hjartans þakkir færum við öllum þeim, er
auðsýndu ökkur samúð við andlát og jarðaríör dóttur
okkar.                       .
BryBidísar.
Sigþruður Pétursdóítir Gissur Pálsson.
l(mt1lllllllllllMllllln(UllltllllllltllI]IIIIIIIIIII|-|IIMIII[IIIIIIIIIIIIIIIIHlllHII1IIIUIIIIIItlllIllll«HtlllltMlll|-tlllIllIlIlIlll
I Hjartans þakkir mínar til allra þeirra, sem á ýmsan 1
1 hátt sýndu mér vinarþel á áttræðisafmæli mínu 9. sept- |
I    ember 1948. Guð og gæfa fylgi ykkur öllum.
I                                       Jóhanna K. Magnúsdóttir.                  1
= •                                                         -                                                                                       s
1                                                   frá Staðahraum.                       .1
TllllItlllllllIlllMllllMIIUIHItlllMlltlHMIHMtMtllIliriHllllltMIIIIIIIIIIIIIItllllllllMHHMMtlllinilMIIMIIIIIIIllllltltlIlllll
verður til Stokkholms og Fineiands |
föstudaginn 24. september. Væntanlegir farþegar hafi
samband við aðalskrifstofu vora, Lækjargötu 2, sem
fyrst.
Iluld Isorð og
hcitur veízlumatnr
sendur út um allan bæ.
SÍLD & FISKUR
mmr~ <~r--------^— -t^—._<
tafílBidirJr.
UTBREIDID  TIMANN
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8