Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						259. blað
TIMINN, sunnudaginn  19.  nóvember  1950.
Gömul kynni   II:
Minning Hallgríms Níelssonar á Grímsstööum
Grímsstaðir á Mýrum eruj
einn af þrem efstu bæjum í
Álftaneshreppi — fjallbæj-
unum, sem svo eru nefndir,
én sveitin er víðáttumikil, og
löng leið frá fjöru til fjalls.
Bærinn stendur undir múla,
er dregur heiti sitt af staðn-
um, Grímsstaðamúla. Útsýni
er þarna mikið og fagurt í
björtu veðri, yfir sveitina á
sjó fram, en suður um Borg-
arfjarðarhérað og vestur á
Snæfellsnes allt til fjalla.
Jörðin er landmikil í fjalli
og byggð. Eru þar víðlendir,
gróðursælir búfjárhagar inn-
an um lága, birkivaxna ása.'
Heima á staðnum stendur nú
húsakostur mikill og reisu-
legur, yfir fólk og fénað, á
stórum, eggsléttum grundum,
sem að mestu hafa verið
ræktaðar upp úr mýrum og
móum nokkra undanfarna
áratugi.
Ekki fylgja jörðinni önnur
gæði en þau, sem í mold og!
gróðri    búa,    hvorki   veiði   í
vötnum    né    önnur    sérstök,
hlunnindi. Mér er heldur ekki:
kunnugt  um,  að  Grímsstaða'
sé   getið   að   fornu fari um-'
fram önnur býli þar um slóð-'
ir,   enda   munu   liðnar   kyn-
slóðir  ekkert  hafa  þar  eftir
skilið til að byggja ofan á allt
fram  um  miðja  síðustu  öld.
En þá gjörast þáttaskil í sögu'
Grímsstaða.
Árið 1863 flytja þangað og
búa þar síðan til dauðadags,!
ung hjón, sem voru óvenju-i
legum manndómskostum bú-.
in.  Ég  hefi  lítillega  minnst
þeirra   hér   í   blaðinu   fyrir,
nokkrum    árum,    en    þykir,
hlýða   að  rifja  það   upp   að
þessu sinni. Þetta voru hjón-
in Níels Eyjólfsson og Sigríð-'
ur Sveinsdóttir.
Níels   var Austfirðingur að,
ætt,   Eyjólf.sson   Guðmunds-,
sonar     að     Helgustöðum    í ,
Reyðarfirði.      Sigríður     var |
dóttir   sr.   Sveins   Níelssonar
prests að Staðarstað og fyrri
konu hans, Guðnýjar skáld-|
konu   Jónsdóttur   prests   að
Grenjaðarstað.       Var      hún'
þannig   hálfsystir   Hallgríms
Sveinssonar biskups og Elísa-'
betar, móður Sveins Björns-1
sonar, forseta íslands.
Mikið þótti þegar til þess-
ara ungu hjóna koma þar í
sveit.    Níels    gjörðist    þegar
stórvirkur  um allar  umbæt-'
ur á jörð sinni, bæði um tún- J
rækt og húsabætur, enda var
hann  lærður  smiður  og  at-1
orkumikill         búsýslumaður. |
Sigríður var gáfuð kona og
vel menntuð, ágætlega verki
farin en jafnframt bókelsk
og listhneigð. Tók nú jörðin
fljótt stakkaskiptum í hönd-
um þeirra, og var heimilið
rómað um langa vegu fyrir
menningu og myndarbrag
þau tuttugu ár, er þau bjuggu
þar samvistum. Þau eignuð-
ust 7 börn er upp komust.
Tvö þeirra fluttu úr héraðinu
á unga aldri, þau Haraldur,[
síðar guðfræðiprófessor, og
Þuríður kona Páls Halldórs-
sonar fyrrv. Stýrimanna-
skólastjóra, sem nú er ein
moldu ofar þessara, merku
systkina. Hin systkinin fimm
settust öll að í uppeldissveit
sinni, Álftaneshreppi, og
bjuggu þar langa ævi, sem
bærtdur og húsfreyjur. Árið
1883 lézt Níels Eyjólfsson og
tók þá Hallgrímur sonur hans
við jörð og búi, þá tæplega
tvítugur að aldri, fæddur 26.
maí 1864.
Árið 1886 gekk Hallgrímur
að eiga Sigríði Helgadóttur
frá Vogi á Mýrum, Helgason-
ar alþingismanns, Vogi, og
lifir hún mann sinn, háöldr-
uð, nú á tíræðisaldri. Höfðu
þau hjón þvi verið samvist-
um hátt í hálfan sjöunda tug
ára, er Hallgrímur lézt í á-
gústmánuði         síðastliðnum.
Það   má   einnig   með   sanni
segja,    að    Hallgrímur    hafi
búið  á  Grímsstöðum  á  sjö-
unda   tug   ára,   því   að   þótt
hann   afhenti   sonum sínum
jörðina  til  ábúðar  fyrir  all-1
löngu,   þá   hafði   hann   þar
alltaf jarðarítök,  bæði gras-1
nytjar og fénað. Þá ræktaði I
hann sér nýjan töðuvöll ut-
an   gamla  túnsins,  er   hann
nefndi Fagravöll og annaðist
hann lengstaf sjálfur af mik-
illi natni og þrísló að jafn-
aði hvert sumar.
Þeim Hallgrími og Sigríði
varð sjö barna auðið og eru
þau öll á lífi. Dætur eru þrjár,
Soffía, Elín og Sigriður, en
synir fjórir, Níels, Helgi, Axel
og Tómas. Auk þess áttu þau
hjón nokkur fósturbörn, er
þau ólu upp að nokkru eða
öllu leyti.
Allir, sem til þekkja, munu
á einu máli um, að því merki
athaína og menningar, er
þau eldri Grímsstaðahjónin
reistu þegar viö komu sína
þangað, hafi með prýði verið
haldið uppi í höndum þeirra
Hallgríms og Sigríðar. At-
orka, umbætur og andleg
menning mótuðu jafnan hið
fjölmenna,          umsvifamikla
heímili þeirra. Hallgrímur
líktist föður sínum um bú-
sýslu og framkvæmdir. Töðu-
völlurinn var aukinn og
bættur með ári hverju og
húsakostur að sama skapi,
því að bústofninn jókst jöfn-
um höndum og aukinn hey-
fengur skóp skilyrði og ör-
yggi til fyllri nýtingar bú-
fjárhaganna. Tvisvar brann
íbúðarhúsið í búskapartíð
þeirra hjóna, og í bæði skipt-
in byggt upp betra og meira
að nýju, og í síðara skiptið
steinhús mikið og vandað.
Sigríður, kona Hallgríms,
annaðist og sinn hluta heim-
ilisstjórnarinnar með hinni
mestu prýði. Hún var óvenju
þrekmikil kona, afkastamik-
il og umhyggjusöm húsmóð-
ir, er með stillingu sinni og
ljúfmennsku, sem hinar
miklu annir aldrei settu úr
skorðum, veitti heimilislífinu
yl og unað. Heimilið var sem
fyr segir, stórt og mann-
margt ungra og gamalla, en
auk þess var þar lengst af okkur að mestu horfin, kyn- hvorki blekki mig blámi fjar-
stöðugur straumur gesta og slóðin, sem um síðustu alda- lægðarinnar né bjarmi æsku-
gangandi, og suma tíma árs, mót var í blóma lífsins og minningarinnar — að sveitin
t. d.. í sambandi við fjallleitir gerði hér garðinn frægan, — var mjög vel mönnum búin.
og    réttaferðir,    öllu    líkara aldamótakynslóðin,            sem Um  það  sannfærist  ég  með
ferðamannahóteli, og áttu þó tengdi saman gamla og nýja því að renna augunum bæ frá
allir vísan þar hinn bezta tímanri. Hún var að heiman bæ. En samt kemur svipur
beina, án þess að innt væri búin með nesti og nýja skó. þessara systkina fyrst upp í
eftir gjaldi. Munu margir Nestið var fornar en farsæl- huga mér, er ég lít í anda
geyma ljúfar minningar frá ar dyggðir — og nýju skórn- liðna tíð, hér i mínu gamla
slíkum hátíðadögum, því aö ir, bjartsýn, athafnas'öm um- sveitarfélagi. Þessi systkini
þar fór allt saman, ágætar bótaþrá. Nú eru hér aðeins voru svo mörg, og þrátt fyrir
og alúðlegar móttökur og á- ein hjón ofar moldu, er þá allt svo lík, þau voru öll svo
nægjulegar samverustundir höfðu búsforráð í hreppnum, .gáfuð, svo miklum hæfileik-
með húsbændum og heimilis- og getur hvorugt verið við um búin, og höfðu öll svo
fclki, þó að hin eina mun- þessa kveðjuathöfn sökum sterka og fastmótaða skap-
gát, sem þar var um hönd aldurs og hrumleika. Það eru gerð. Það gat því ekki hjá
höfð, væri lestur ljóða og þau hjónin Jón Samúelsson því farið, að þau mótuðu um-
sagna, að ógleymdri hljóm- og Sesselja Jónsdóttir á Hofs- hverfi sitt á langri leið. Þessi
listinni, sem þá ómaði um allt stöðum.                                        systkini voru Sveinn bóndi á
húsið langt fram á nætur. En það er alveg sérstakur Lambastöðum, Marta hús-
Andleg hugðarefni, svo sem þáttur þessara tímamóta, freyja á Álftanesi, Guðný
lestur bóka, ljóð og söngur, sem fyllir huga minn í dag á húsfreyja á Valshamri, Sess-
sátu jafnan í hásæti á heim- þessum stað og við þessa at- elja húsfreyja á Grenjum og
ili þeirra hjóna óðar en önn- höfn. í dag erum við að fylgja Hallgrímur bóndi og hrepp-
um   dagsins   varð   þokað um til    grafar    hinu   síðasta   af stjóri á Grímsstöðum.
set.
Nú    er    það   yngsti   sonur
Grímsstaðasystkinunum
fimm,    sem    bjuggu    hér
Ekki voru þessi systkini til
í auðs borin, en bújaroir þeirra
þeirra    hjóna,    Tómas     sem hreppnum     allt     blómaskeið á þá lund sem algengast er
hefir með höndum forsjá óð
alsins,    og    heldur    ótrauður
ævinnar um áratugi, og fórn- á landi hér, að þær kröfðust
uðu    honum    sínum    óvenju árvekni    og    atorku    þeirra
.uppi merki feðra sinna með miklu hæfileikum og starfs-  jarðarbarna,    sem    guð    fól
orku. Þegar ég renni hugan-  þeim að gefa daglegt brauð.
um aftur til æskuára minna  Og þrátt fyrir búmannsraun-
og  virði  fyrir mér yfirbragð   ir nútímans, þekkir bóndinn
stórfelldum framkvæmdum í
jarðabótum og húsagerð.
Kynslóð kvödd.
sveitarfélagsins    eins    og   ég ekki lengur til rnargra erfið-
I geymi  það  í  minni mér,  þá
3inn ]   . ágúst síðastliðinn er það svipmót þeSsara syst-
var Hallgrímur á Grímsstöð-
um jarðsunginn í heimagraf-
reit, er þar hefir verið gerð-
ur og vígður fyrir nokkrum
árum. Viðstaddur greftrun-
ina var mikill mannfjöldi,
bæði innan sveitar og utan.
Sr. Þorsteinn L. Jónsson,
prestur í Söðulsholti, jarð-
söng hinn látna heiðurs-
mann með ágætis minning-
arræðu, en Lúðvig Guð-
mundsson skólastjóri, tengda
sonur Hallgríms, og sá er
þetta ritar, fluttu nokkur
kveðjuorð  yfir   líkbörunum.
Vil ég hér rifja upp þessi
kveðjuorð mín í meginatrið-
um:
í dag er mér innanbrjósts
svipað því, sem ég væri að
ljúka við að lesa síðustu blað-
síðuna í merkilegum kafla í
sögu þessarar sveitar, — ætt-
ar- og æskusveitarinnar, —
Álftaneshreppsins. Nú er hún
kina, sem marka þar dýpstu
og skýrustu drættina. Og þó
er ég mér þess vel meðvit-
andi  —  og   þar   held ég að
leika, sem þá var við að
stríða. Samt sem áður bjuggu
þau öll mjög farsælum bú-
skap við mikla gestrisni og
greiðasemi — ólu upp með
(Framhald  á  5.  síðu)
Grímsstaðir
???????????????????????????????????????????????????????????« ?••??•••••?•••??l**"^
?•??•?????????????????????????????????????*????????••?•••???»???????????????????????????????*?????????????????????????????????????????•?••?**•*•*•
tt
GUÐtNN, SEM BRÁST
Sex heimsfrægir höfundar rita
þessa bók, sem vakið hefur
alheimsathygli
STUDLABERG H.F.
BWimw»........»...:».:.»:..iH....».»n.»......t..:.w^
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8