Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						r
TÍMINN, sunnudaginn 2. febrúar 1958.
LÍFIÐ í KRINGUM OKKUE
Landgöngufiskar
LESA.NDI' góður, ' ef þú áiít
ffyrir ihöndum að koana í fru.m-
sfcóga ihiitabeltis'landanna, tiiiuJi
þér gieffa á að Gita. Hið «in-
fcennifi'ega cg fj'Sibreytta dýra-
Oitf þar opnár þér nýja- veröid,
.BEðS lá iítið skyli við norður-
hjara íheims. Þó hygg ég áð
undrnjn þín næði bámarki, ef
þú Isæir fiisfc tema gangan'di
eða hoppandi á iniSití þer. Eff tii'
vili héyrir þú uppi yfir þér
lágt ihijóð, Þú látur upp og isérð
fisk 'isi'tja feyrffilega á trjágrein.
Nú' trúir. þú ekfci iengur þin-
um éigin augum; auðyitað bef
Lepido&iren, sem Vísindamenn
riefna svo. Það roá segja, að
har.n sfetji met i þvi að lifa á
þurru iandi. Hanri liffir, í smá-
ám cg 'bOautum mýrum og etur
froslka, ' vatnaskordýr og fiiafc-
ssiði. En það er efcki óallgengf,
að þetta- ælti bregðist rvegna
þess, að árnar og mýrarnar
þorna g'ersamliega á . visium
tíma árs. Verðíir þá f iisfcur þessi
að leita annarra ráða, hann arfc
¦ ár iangar leiðir og fcræ&ir sér
í mýs, rottu, snáfca og ur,ga
fugla; og fyrir hefir komið, að
hann  hefir smeyg't sér  inn  í
Landgöngufiskar — klifrarar
ir einlhver iátið fiisfcinn þarna,
til iþess að gafoba fóik! En
svo ler ekki, þarna er raiun-
veruiega lifandi fiiskur að fciíffa
tfé. Vitað. er, að mörg skordýr.
'svo pg froskár geta lifað bæði
á Tándi ©g í vatni. Svona er
því ÍEika háttað mieð býsna marg
ar tegundir , fiska,. en. engir.
þeirra lífa að staðaldri á þurru
landL Suimir þessir fiskar anda
eingöngiu með táiknum, en aðr
Ir bæði méð Oungum og tálikn
uim.' Geta' isumir þeirra verið
ótrúiega lengi án vatns, eins og
t. d. lungnafisfcarnir í Affriku.
Þar iþoma tíðíiega smærri vötn,
isem fiskar þessir lifa í. Þeir
hringa 'sig þá saman í sólbak
aðri iböifniéðjun.ni,' oig ' þarna
dúisa þeir unzt regntiimirin hefst
ag yatnið hylíur þá-é ný; þá
eru iþeir strax iafrisprækir og
¦ þegar þeir iögðust í dvaiann.
Enginn veit, hve iengi iungna
fiisitai* geta iifað á þennan hiátt.
Svo er mæiit, að eitt sinn hafi
iungnafiskur verið fluittur tii
Bretlands, og hafi hann verið
búinn að 'liggja 20 ár í 'þurruim
botnieirnum. Þegar forstöðu-
mienn safnisinis, sem átti að fá
hann itM eignar, settu hann í
vatn lifnaði íkauði við, eins og
etKkiert 'hiéfði í Kkorizt/ Þetta
virðiist miáské óírúlegt, en það
eru nú svo margir hiuitir, sem
við isikiijum ekici, en gerast
þóraainverulega í ríki dýranna.
í      SUÐUR-AMERÍKU      er
lungnaíiskur    af    ætt'kví'Siinni
hænsnaíhúisið á einhverjum
bóndabænuim og gætt sér á
kjúikiingunium. En þetta ferða
lag er ffisikin'um ihættuiegt.'Eni'
ir og haukar fcoma auga á
hann og steypa sér eins og eid
ing yfir hann, og er þá ekki
að spyrja að ieikslofcum. Lepid
osiren er taiirin sæmilegur mat
fiskur. Hann er iangur og mjió-
sieginn með iangan balkugga.
Aftaiíega á kviðnum eru tveir
bægisiisfcenndir uggar, og aðr
ir , tveir (eyruggar?) skammt
aftan við höfuðið. Þess-a undar-
ieigiu uigga notar fisikurinn siem
fætur cg er furðu fijótur að
bera  sig 'ýfir.
Einn af iandgöngufisfcunuim
er Anabaskarfinn, sem heima
á i IndOandi og víðar í Asíu,
hann andar eingöngu með táikn
uiiri; en láSur eri hann leggur
land, undiirjfót, byrgir hann sig
uþp' með vatn, og getur því
með góðu móti ferðast iangar
ieiðir, en talinn er hann frem
ur þungur upp á fótinn — hann
hoppar þetta éfram hiáOÍ hiið-
¦ skaikikur. Aftur á móti ef hann
tc'Ciuviert fimur að fclifra. Á
táilkniunum eru s'em sé hreyf
aniegir þyrnar, er hann sting
ur inn í trjábörkinn og fetar
sig þaniniig upp á við. Mikiu
skemimitii'egri er eðjustökkull
inn, iítili fiskur, er 'heima á
í Afriku. og Oifir þar í tjörnwm
eða smáum vcitnium. Hann er
hanla éiíikur vienjuiegum fiski
að úitlliti, minnir miikiu fremiur
á   íroskdýr.   Hann   er  cfft   að
Aukin fjölbreyttni í dag-
skrá Ríkisútvarpsins |
^'^'NyÍT'Brindaflokkar, leikrit og tónlist, me^al ann-
ars sérstök kynning á verkum Sigur^ar Þór^ars.
Sarhkvæmt írétt sem blaðinu barst í gær frá skrifstofu
útvarpsins yerða nú nokkrar minniháttar breytingar á dag-
Skrá RíkirútVarpsins. Teknir verða upp nokkrir nýir þættir
til að auk? á fjölbreytni dagskrárinnar.
^Mmmm^mm:;^ :.¦¦:...:
hieiman .cg er þá að ieifca sér
að því aö fciifra í trjánum og
s'itöfcfcvá grein af gírein iíkt og
ífcorni. á miiii þess, öem hann
veiðir s'ér fíiuigur;' igrfpur hann
þær á fiugimeð því aS hoppa
í Qotft u.pp.
ÚT'LIT' hinis eigiriQ'aga klifr-
ara (isjá myrid) ©r ærið furðu-
J'égt. H'C'iíuðið 'er'h'áflÆhnaitiiag'a,
•mu;nnurinn stór.iog aiagan ófcaf
l.ega TÍtistæð. Hann hef ir 2 stóra
bakugga, og eyruggarnir eru uai
myndaðir í n- k. hneyfa, sem
eru afb'ragðsgóð ikiilfiuritæki.
Suimaf 'ianidgörigxit'egundir ^fcj'ld
ar fciifraranum giera iítið að •
því að fciílía tré, hieídur flieika
¦sér iro'eð ails íkyns ^kiJnistum"
á': jafnisicittu eða stunda fiugna
veiðar aif kápþi, aðrar fciifra
la-mgt upp leftir trjiánurai í ieit
að maurum, en þessum fiski
virðiBt þeir-vera qraeifa hnoss
gæti 'en öest annað. V'enjul'ega
er það ekfci svo, að einn óg
einn fiixikur sé á ferðinni, held
uf h'cÍLÍ- sægur, .eri áikstir bíða
v:ð trjiáræturhar, meðan fiáir
einir ifciílfa tréð .1 því .sikyni að
rífa. í sundur maiurabúin. Mest
ur Muti „góðgæitisins" hrynuf
auffivita niðurog fer þá d svang
inn-á þeim, sem báðá. Þetta
minir óneitanlega'á söguna af
ítrláka'hópnum, sem staQst inn .
í' aOdingarðinn, tii þess að
hnupOa lepOum.Þeir sendu djarf
asta istnáikinn upp d tréð, til að
ryðja niður epliuniuim. Hiver veit
nieima fiskarnir igeti verið mis
rhunandi  hugdjafíir?
,TiL ERU allimargar fiskat'eg
undir, sem eru útbúnar með vel
. þroisfcuðium gangtækjium og jafn
vel kliifurtæfcjum, en stiiga þó
aidrei „fæti sínum" á iþurrt
land. Eisfcar þasisir, sem fi'est
ir liifa í iám ieða vötnuim, láta
sér 'nægja að ispigispora um
vatnsbotninn. Bf tii vill hafa
þeir einhvern tíima í fyrndinni
árkað um engi og sk'óga, en
þeir isvo orðið Q'eiðir þar á iíff
inú og snúig. hieiim fyrir fuMt
ojg  aflit.
I3G VAR búinm að s'egja
f'ná . . Qandigiöngufiskum, sem
sér fOugur, en ^að gera lifca
aðrir.fisfcar, enda þótt þeir yf
ifigefi .ekfci v'atnið. Ég efast þó
uim,, að .nofckur fisfcur stundi
þær veiðar á jaffn frumlegan
hátt og vatnsspýtiririn, siem á
heimá.í tö'örnum og ám a Ind
l'an'di. Hann. Oaumast 'upp 'að
árb'b'fckunum, refcur hauisinn
upp úr vaitninu oig sikimar eft
ir fOiugiuim í hinu hiáa sefi sem
vex fram mieð ónni. Sjiái hann
íiugu, kamur vaitnsbogi snögg
lega uit úr fcjaftinum á honum
í stefnu á fOuiguna.siem ifeilur
við 'slkotið, cg samstainidis gieyp
is fiiskurinn haná. Etftir örs'tutta
stund er næsta skot tilbúið.
ikgimar   Óskarsson.
MÁL OG Menning
RMstL ««¦• HaOMr H»lfáírt*»«.
3. þáthir 1958
Síðan ég sikrifaði um orðið
hnotíi (fit. hnoííar) hér í þáítun-
um hafa mér borizit tvö bréf um
það orð. Með þvi að í þessum bréf-
um koma fram aðrar mierkingar
orðsins en áður ér greint frá, binti
fara úrt á hnottana. Hvoft þetta
er ný irrierfcir.g orð'sins, veit ég
elkfci, en 'Sf til vdC.1 væri það atr
hoiigandi.
Síðan ég. i'æd'di síðast urm orðið*
móðiur  haffa  mér  borizt  a'ilmörig
ég það, sem þessir heimildarmenn . bpáf uai Iþað orð. Eg mun þó skki
hafa um það að segja.
í br-éfi frá Rergsvei'ni Skúiasyni,
dags. í Reykiavík 18. jan., segir á
þessa leið:
" Eins og fraim kemur í grein yð-
ar í Tíimanum 12. jan. s. I., er
orðið hnotti þefckt viða um land,
ef tiO vi'13. í öllum héruðum lands-
' inis. Víðast virðist það vera notað
um iélegt þýff beitiland og þúfna-
koOIa, sem fyrstir koma úr snjó
í Jeysingum.
Ég   kannast   vel   við   orðið í
þeirri merkingu úr heimahöguim
mínum, Breiðafjarðareyjum.    —
En þar var orðið líka notað um
sérstafca gerð þúfna. Þær eru litl-
ar, staTida þétt ' saman,    oftast
hnöttótt'ar og þá ekki öllu stærri
en væmt hvítfcáishötfuð — stund-
um líka afl'angar.   —   Þær eru
giOdiastar um  koOOinn  og líkjast
því haus, sem st'endur    á    gii'd-
vöxnum háOsi eða digrum fæti.
Þessar jarðmymdanir er hvergi
áð finna niema é aígeri'ega óræOcí
lUiðu ianidi, þar sem grunnt sr á
laust griót.
¦  Það'var ptiS uim siiægjur víða
í Breiiðaifjarðarey'jrim, iweðan
margbýili var í hiverri ey. Þegar
slægiiur voru þrotaar á haustin,
var síundmn farið í hnottana og
þá efft iteikið svo ö orða: „Við
sik'UÍuim reyna að höggva eitthvað
úr hnctlunum" eða „Farðu og
reyndu að höggva eitthvað þarna
úr hnottuBum".
v Sigurður Áigúteteon  segir,  að
orðin   hnjótur   og    hnottí    haifd
sömiu   merkingu   í   ¦Árn'essýi-Liu.
Ek&i k'annast ég við það. Fyrir
veítan   ier   hnjótur   noftað   úim
stærri miis'hæ'ðir á landi en þútffjr
stu'ndium om (hnúika eða boingiu-
vaxnar ihæöir.
Enn sérkle-nniOagri er bú cneiking
orðsins hniotti, gem Þórarinn V.
MagnúsS'on frá Steimtúni skri'far
mér um. Hann þeOdkúr orðið í merlk
ingumni „iéleg í'isfcimið". Veit ég
efcki tii, að sú merking sé niofckuris
s'taðar bófcifest.
í bréfi Þórari'ns, sem dagsetit er
á ReyfcjaOiundi 16. ja'núar, eegir
svð:
¦   Orðin hnjóti og hnotti eru aO-
geng í minni sveiit (Sfceggiasitaða-
hreppi, N-Múl.), annað þó mieð
nokfcuð öðrum irætiti en Biiöndals-
orðabók gTe'inir. Hnjóti er n'O'tað
um hörga, eem stand'a upp úf
snjtó. Hnotti er aftor á móti írelk
ar iniátað af ' só'óm'önnrim og þá
uan. ínilð, 'sam. siklemimit er á og tai
in eru i'éjieg, t. d. talað «im að
A sunnudaginn byrjar nýr er-
indaflökkur, sem heitir „Vísindi
DÚtíman§.";., íslienzfcir fræðimenn
munu þar gera'grein fyrir nýjung-
um í vísindum og segja frá ýmsu
þVí séiri mérkast' ef óg fráságnar-
verðast í-fræði'gre:num þeirra eins
og staða þeirra er nú. Fyrstu fimm
fyriflesararnir í þessum nýja
ilofcki eru allir prófessorar við
Hiáskólann; Trausti Einarsson —
írtjörnufræði; Þorbjörn Sigurgeirs-
son — eðiisfræði; Sigurbjörn Ein-
arsson — guðfræði; Símon Jóhann
Ágústsson — sálarfræði; Davíð
Davíðsscm — læknisfræði.
Síðan taka væntanlega við fjór-
ir aðrir ræðum'enn og Ýerður
flokknum iokið fyrir páska.
Þá hefst . einnig í næstu viku
nýr þáttur, sem nefndur er „Spurt
og spjallað" og verða það umræðu-
fundir um ýmis vandamál eða úr-
lausnarefni í daglegu lífi. Sigurð-
ur Magnússon stjórnar þessum
fundum og þeir sem ræðast við í
fyrsta þættinum eru: Niels Dung-
ál, prófessor, Sigurður Grímsson,
ri'thöfundur, Sveinn Víkingur,
biiskupsritari og Benediikt frá Hof-
teigi, ættfræðin'gur.
Lestur nýrrar útvarpssögu er nú
einnig að hefjast, og er það „Sól-
cn íslandus" eftir Davíð Stefáns-
son.frá Fagrasfcógi. Þorsteinn Ö.
Stephensen ies söguna.
Passíusálmalestur byrjar nú
einnig, og les þá nú Ólafur Ólafs-
son, kristniboði.
Framhaldslejfcrit Agnars Þórð-
arsonar, „Víxlar með afföllum",
heOdur áfram, og mun væntanlega
verða níu þættir aOOs.
I tóiiiistardagsfcr'ánni koma einn
ig nýjungar. „Sinfónía Domestiea"
eftir Richard Strauss verður flutt
hér í fyrsta sinn, a'f bandi frá sax-
nesku . ríkishljómsveitmni. . Frá
Sviss hefir útvarpið einnig fengið
verk, sem ekki hefir verið flutt
hér áður, „Amores" eftir Franz
Tischauser. Það er verk fyrir
tenór, trompeta, siagverk Og
slrengjasveit og er söngvarin'n Her
bert Handt, en útvarpsihljómsveit-
in í Beromoinster spilar.
Útvarpið heí.ir nú samband við
nofckrar erlendar .útvarpsstöðvar
um. að fiytja verfc írá þeim, en
þær flýtja einnig öðru hvoru is-
lenzkar dagskrár.
Þá verður í næstu viku sérstök
kynning á verkum Sigurðar Þórð-
arsonar cg á kvöldyöku verða
sungin iög við kvæði eftir Stein-
grím Thorsffeinsson og verður sá
háttur nú tekinn upp að flytja lög
við kvæði sérstakra sfcálda hverju
sinni.
Lofcs leikur hljómsveit Rí'kisút-
varpsins á sunnud'agskvöld eins og
venja er, undir stjórn Hans-Joa-
chim Wunderlich, og verða þá
meðal annars íiutt eftirfarandi
véik:
DaOmiatísfc rapsódía, eftir Schröd
er. Tréskódans úr óp. „Keisari og
íimburm'aður" eftir Lortzing. For-
leikur að æviníýraiieiknum
„FrO'S'kafconungurin'n" eftir Rust.
RAFMYNDIR H.F.
Lindargötu 9A
birta þaiu, ief þvi að þari eru öll af
saima svaeði og bin fyrri bréf, sem
ég hefi. b'irt wa það efn.i. Þetta
orð virðiöt viera fcunnuigt um n:'est>
aOOlt eða aCCit Vesturi'a'nd og mikinn
hi'Uta noriSuria'n'dis, að tninnstá
bositi Húnavaitriis- cg Sfcaga'fjarðar-
sýisiur, Eyíirðingar cg Þingeyingar,
sem hatfa líikriffað mér, kannast efcki
við orðiið úr Edíiairh. byg'gðartagum.
Uim morða'UisfturíhLiuta iandisins er í
þass isitað raoituð orðin sullgarður
og sullmr, sem ég hefi aðeins lítífl)-
lega vcfcið aS áðiur. Tveir tnemn,
haffa drtepiS á þesisi orð í bréfuim
tii mSn, og eCíeI ég nú birta það,
sem þeir haifa ani þau að segja.
Gfei'i Magnússon í Eyhi'darholiti
skrilfar imér á þæisa leið 11. des-
emiber 1957.
í þættÍMim þann 1. das. &
spyrjist þér fyrir um, hverjir
þelkikija m.rjni orð'ið sullur í merk-
ingiunni sullgarður (í fjiöruborði
eða á vakarbarmA í (miklu)
slraumvsír.ii). Heyrit hefi ég orð-
ið mota'ð í þessari merkingu —
oíg þó isjaOidan. Hitt kannast ég
betur við, að orðið sullur sé haft
uim hiálfifrioisinn ágang — krap(a)
suiff (hvk), krapstellu (krapa-
hröngii, lef meira er froisið", sbr.
Wakahrönigi', íishröngí, er harðr
f.rasið er) — 'á M íagðri á, enda
sé ytfiriborð ósiétt. Þó er orðiS
engan vegin aígengit hér í Skaga-
í'irði.
Orði'3 ítrapsull, sem Gíisii rninn-
ist' á, cr.iun v.era gamafit, enda kam-
ur það ffyrir i tevæði eftir Siefán
Óla'feon i VsL'Ianiasi. Hinis vegar
þekfci ég 'e&fci orðið krapsteHa, sewi
GílsGi moitar i bréfd RÍinu. Afíur á
móti iþiek&ii óg orðin stella og stellu
grautur utm 'sénstaka tegund a£
grauit.
Sigurðiur E'giCisson á Húsavík
minnilst iaiímig á sullgarff. í brétfi
hans, sem dagsatt er í Reykjavík
3. dasiam'ber 1957, segir á þessa
lejð:'  c                             '  '
Bg ier fædidror og uppalinn í
Þirigeyjaisýslu nærri sjó (á Laxa-
mýri) og (h'eyrði affdr'ei móS
n'elfndan þar urm sióðir í uppvext
iinpjm og lállát, að orðið_hafi.veri8
Oí'tið ieða efcki ntoitað. f þiass stað
æitSdð taiað um sullgarð í fjör-
unium.
í bréff'.i Giisia í EyhiMarhciM, því
sem ÉQtur var cu'innzt á, Begir m. a.
svo:
• Mig íýisir að fræðast ffin, hve-
nær upp mun'i hafa sfco'fci'ð koll-
íniuim orðið að starfrækja (starf-
ræksla), hivenær 'hafizt var handa
um að starifræSíja aCla tfcapaða
Mluiti, íyririlæfci, s.tofnanir o. s.
fiv. í mæOifu mláii nota •menn,
þar Ésm óg þefcfci tii, enn vdð
siagnii'na að' reka (rekstur) og
þurfa, aö óg hygg, ekki aíi
sifcammaist isín fyrir. En hversu
liergi veríiur 'það? Sé iitið í blað
eða bák, verður ekki þverfótað
fyrir þiesisu áiféti: að starfrækja.
Jaí'nvfO i lagáimíáCS síðari ára ríð
ur orJið lakfcii við einleyming.
Ritað miái heffir efaiaust áhrif á
mælt mál,-oft til góðs, ósjaldan
tii -iCCs.
Eig veit 'Efktkii nifcvtæmðega, hve-
nær siegrj'iin starfrækja var gerð.
En groir.'ur iminn er sá, að það hafi
verið uim aláamait. Elzta dæaii, er
BOiöndaCöbóik feief'ir, er frS 1905 (úr
Sitjiórnartíðiin'claim). Eg minnist
þess, a-8 Si'g'jrfiar G'Uðix'undsson.
sikiéilair.isiistari Baigði mér eiít sinn,
að Ihan.n itefíSi grun u.m, að scgnin
hefði veni'ð mynduð í c.imbandi
vi'S lagriirg'U núrnans til Candsins
eða rr.ieS Öðrum orðuni, að íynslt
hsíði verið iz'.iS um að starfrrekija
siimann. Eg sé, :.ð þ^t'.a er í sam.-
riétei vii efcla cvcmið í Bljndais-
bSk,
Eg er sar.;:i.-rJíia Gísla áftl það, að
.siijgniin 'er Gtjiót og CeiðinCieg. Eg
sreeiði ávaLCIl ihjiá '.hienni og 'hvet aðra
til hics sama.                        H.H.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12