Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						8
TÍ MINN, laugardaginn 12. nóvember 1960.
„— Sáttur við lífið og þakk-
látur guði og mönnum —"
Þ«tta er vitnisburður afmælis-
barnsins og efst í huga hans í
dag.
Mér er í barnsminni sá virðing-
arhreimur í máli manna, s'em ég
fyrst man, er netfnd voru sum
heimili í Svarfaðardal, og þá ekki
sízt Hreðarsstaðaheimilið.
Þá bjuggu þar hjónin Jón Bald-
vin Runólfsson (f. 1849, d. 1918)
og kona hans Elísabet Guðrún
Björnsdóttir (f. 1839, d. 1900) —
kvistir á sterkum stofni og dáð
fyrir mannkosti og prúðmennsku.
Þau giftust 1872 og bjuggu
lengst af á Hreiðarsstöðum, en þar
höfðu foreidrar Jóns búið á 4.
áratug.
„Við Jón á Hreiðarsstöðum og
ég" — var haft eftir bónda ein-
um, sem lagði augljósa áherzlu
á þá fremd, að hafa átt eitthvert
samneyti við Hreiðarsstaðabónd-
ann, enda átti sá hægláti greind-
iarmaður óskipta virðingu sveit-
unga sinna.
Og fáar konur ætla ég að hafi
'/erið betur kynntar í sveitinnt en
Elísabet húsfreyja á Hreiðarsstöð-
um. Hún hafði dvalið í æsku á ýms
um stórheimilum þeirra tíma, m.a.
í Priðriksgáfu á Möðruvöllum hjá
I'étri amtmanni, þótti greind og
geðþekk, t'rfð sýnum og kurteis
kona, í beztu merkingu þess orðs.
Átti hún og stórfagra söngrödd,
sem nú hefði án efa mikið verið
gert úr.
Þótti bragur allur á heimili
þeirra hjóna fágaður og til fyrir-
myndar. Var Jón á Hreiðarsstöð-
um lengi forystumaður í málefn-
um sveitunga sinna og einn hinn
allra fyrsti, ásamt Jóhanni bónda
Jónssyni á Ytra-Hverfi, sem gekkst
fyrir samtökum um bætta verzl-
unarhætti í formi pöntunarfélags,
tii hnekkis ofurvaldi kaupmanna
á Akureyri.
Og úr þessum jarðvegi er af-
niælisbarnið sprottið. Og nú geng
ég á fund Björns Jónssonar, þar
sem hann stendur hár og herði-
breiður, broshýr og góðmannleg-
tr á svip, og alls ólíkur áttræðum
ö':dungi að útliti, og vil láta hann
segja mér og öðrum eitthvað frá
langri ævi.
„— Ja, hvað heldur þú að ég
hafi að segja umfram það sem al-
n'.ennt gerist um karla á mínu
reki, er fetað hafa líka slóð og
ég um dagana. —
—   Getur verið. Þú hefur nú
samt lifað stórmerkiiega tíma, —
ejna merkustu tíma Islandssögunn
ar, lifað kyrrlátu lífi, á umbrota
oíd, og getur nú hrósað sigri.
Heldur þú að slíkt lumi ekki á
ýmsu frásagnarverðu?.
—   Ég veit ekki. Þó gæti það
verið. Og til þess þyrfti þá lengra
mál. En smárabb sakar ekki. —
Ég er fæddur í Ytra-Holti í Svarf
aðardal 12. nóv. 188ö, og var þar
irín fyrstu 2 æviár. En þá flutt-
ist ég með foreldrum mínum að
Hreiðarsstöðum, og þar ólst ég
upp við venjuleg sveitastörf og
vann þeim meðan þau þurftu þess
ineð, eða til vorsins 1900, er móðir
nun dó og faðir minn hætti bú-
skap.
—  Og skolaganga?
—  Þá voru nú börn ekki skóla-
ekyld, eins og þú veizt, en þeir
foreldrar, sem áhuga höfðu á upp-
eldi barna sinna, og þá jafnframt
efni á því, t.óku gjarna'n kennara
á heimili sín til þess að búa börn-
ir> undir fermingu fyrst og fremst.
Og í þeim hópi voru foreldrar
n:ínir. Þau tóku kennara í 4—6
vikur á hverjum vetri, er við
systkinin hófðurn aldur til. Náms-
g*einar voru: Kristinfræði, skrift,
réttritun og reikningur.
—   Og svo fórstu í Möðruvalla-
skólann. Ég ætti líklega að muna
það, því aö ýmsir munu þá hafa
öfundað ykkur, sem þangað fóru.
—  Vafaldust langjaði þá margan
?ff Möðru"öllum Ég fór þangað
haustið 1900 og var þar í tvo vet-
ur, en vann að sumrinu fyrir skóla
kostnaði. — Kennslu undir skól-
ann hafði ég enga aðra en þá erj
ég naut fyrir fermingu, varð því
BJÖRN og GUÐRUN
Myndin tekin á gullbrúðkaupi þeirra hjóna.
henni nú innilega kveðju.
—  Búekap hófum við 1908, held-
ur Björn áfram, og bjuggum
lengst af á tveimur jörðum, Ytri-
Másstöðum og Tjarnargarðshorni
(Laugahlíð). Bústofninn, sem
bvrjað var með, var 2 kýr, 2 hross
cg 21 ær, þar af 9 leiguær. —
Má nærri geta að ekki væri hægt
aö eyða miklu í óþarfa, enda ekki
gerðar eins miklar kröfur til lífs-
þæginda og nú tíðkast. En með
því að neita sér um margt og nota
ti'maon sem bezt, var hægt að
hafa í sig og á. Um meira var
varla að tala hjá byrjendum, sem
búskap hófu á þessum árum með
tvær hendur tómar; að kalla.
Húsa- og jarðabætur gátu því litl-
ar orðið h]a frumbýlingum. Aftur
á móti höfðu þeir bændur, sem
kc-mið höfðu sæmilega fyrir sig
íótum eða stóðu á gömlum merg,
ailgóða  afkomumöguleika.
—  Og svo hafið þið bæði líklega
baft miklar frátafir?
—  Jú, vissulega. Það fór mikill
timi hjá mér í margs konar vafst-
ur við opinber störf. Ég komst
ekki hjá því að lenda í flestum
nefndum, s. s. hreppsnefnd, var
l'ka oddviti hennar um tíma, sátta
nefnd, sóknamefnd, fræðslunefnd,
svðar    form.     skólanefndarfélags,
„Sáttur við llfið og þakk-
látur guði oí mönnura"
erfið byrjunin, meðfram vegna
þess að sumar kentislubækurnar
voru á dönsku, svo sem landa-
fiæði og náttúrufræði, en í dönsku
hafði ég aldrei litið Man ég það,
er ég leit yfir fyrstu lexíuna í
Jrndafræði að ég skiidi bar aðeins
eitt orð án þess að leita í orða-
bók! — Ég öfundað' suma bekkj-
arbræður mína, sem komu svo vel
undirbúnir að þeir þurftu varla
að líta í sumar námsbækurnar. —
Eg á margar góðar og skemmti-
legar minningar frá dvöl minni
á MöðruvóLum. Samkomulag var
gott og kennarar góðir. Þeir, sem
riotuðu tímonn vel, gátu haft mikið
gagn af þessu námi, þótt ekki
væru nema 2 vetur. A. m. k var
hægt að komast að raun um hve
lítið maður vissi.
—  Og ekki var skólavistin dýr.
— Nei. 6'lestir, sem heiisu höfðu
gátu unnið fyrir námskostnaðinum
yfir sumarið. Seinni veturinn
ninn, 1901—1902, kostaði fæði 41
eyri á dag, og fyrir allan tímann,
kr. 92,25 a mann. Allir voru á-
nægðir með þetta og flestir fitn-
uðu! — Þetta var síðasti veturinn,
sem skólinn var á Möðruvöllum,
því að skoiahúsið brann undir
vorið, sem kunnugt er.
— Þú hafðir víst snemma gaman
aí söng, hefur sjálfsagt oft orðið
hrifinn af söng móður þinnar. Og
ekki man ég betur en að það væri
þú sem lékst á orgelið í Urða-
kirkju þegnr ég var fermdur þar
1899.
—  Jú, líklega. Ég held það hafi
vt-rið hausrio' 1896, sem ég réðist
í' náms í orgelleik til Magnúsar
Einarssonar organista á Akureyri.
Þsð var m.kið fyrir áeggjan Hall-
gríms Halldórssonar organleikara
á Melum, og hafði hann eitthvað
>:ýnt mér nótur áður Hjá Magnúsi
^ar ég að dútla við petta í 2 mán-
uði ásamt brem öðrum strákum,
cg taldi hann að ég væri það á
veg kominn að ég gæti tekið að
n ér að stjórna kirkjusöng, en
æfingu þyrrti ég að fá. Og er Hall-
grimur fékk að heyra hvað ég gat,
þót tiohnum sjálfsagt að ég tæki
'ið organi.stastarfinu af sér. En
þar sem ég áttj ekk oraei tiJ að
æfa mig á, fékk ég jánað kirkju-
orgelið heim til mín En mikið
Kveið ég fyrir að hefja betta starf
á sjálfan jóladaginn þennan vetur.
En  allt gekk það  þolanlega   Og
Snorri Sigfússon ræíir viö Biörn Jónsson írá
HreitJarsstö($um í Svarfaíardal, en hann er
áttæour í dag
c-ganleik mínum í Urðakirkju
lauk hausti'l 1900. Þá fauk kirkjan
í ofsaveðn, fór í rúst og orgelið
sömuleiðis
—  Og eitihvað fékkstu við barna
kennslu eins og flestir Möðruvell-
mgar í þá daga?
—   Jú, það gerði ég um tima,
— í jarðabótavinnu os við sjó
hr.ust og vor og kaupavinnu við
heyskap á smmrin, og svo barna-
kennslu á vetrum. Sú var atvinnan
þessi ár, eða til vorsins 1908. —
Þá var fyrirkomulag á barna-
kennslu í sveitinni með svipuðu
sniði og áður, þegar ég var barn.
Stundum tóku tvö heimili kenn-
ara í félagi og nutu börn beggja
kennslunnar saman, fyrst á þess-
um bæ og svo á hinum, og fengu
neð því heimingi lengri kennslu.
Ög svo voru stundum tekin börn
a; j)eim heimilum, sem ekki gátu
haft kennara. Reyndist T^etta fyrir-
komulag furðu i vel. Og mér þótti
skemmtile^t að vera með börnun-
im og varð aldrei var við annað
eu gott í fari þeirra.
—   Og s^'o staðfestir þú ráð
þitt.
—   Já. Ég gifti mig heima á
Hreiðarsstóðum 17. okt. 1905 kon-
unni, sem enn stendur við hlið
mér, Guðrúnu Jónsdóttur, þá starf
andi ljósmóður í sveitinni, f. 23.
JO. 1878 í Hólshúsum í Eyjafirði,
cn þar bjuggu þá foreldrar henn-
ar. Jón Jónsson og Þórunn G Sig-
urðardóttir. Flutti Guðrún út í
Svarfaðardalinn ÍÐO.^ og gerðist
þar ljósmóðir. eftir að hafa lokið
tilskyldri undirbúningsmenntun
h;é landlækni.
—  Og svo hófst búskapurinn.
—   Já, en ekki á Hreiðarsstöð-
vm. Þar hóf Anna systír mín og
maður hennar, Guðjón Daníels-
son, búskap aldaji.ótaárið, og
bjuggu þar í hálfa öld Og þar er
Anna enn, — hjá srynj sínum.
—  Já, ég minnist systur binnar
nú, þeirrai glæsílegu úrvalskonu,
sem við hiónin trúðum eitt sínn
fyrir 5 ma:i< ða gömium syni okk-
ar í 2 manuði og reyndist ekkur
ágætlega. Ég hef staðið í þakkar-
skuld við aana alla tíð, og sendi
form. nautoiiparæktunarfél. virð-
ingamaður Brunabótafél. íslands,
endurskoðandi hreppsreikninga og
ýmissa fleiri fyrirtækja í hreppn-
vm. — Oddvitalaun voru þá 140
i.rónur á ari. Endurskoðun og
húsavirðingar fékk ég greiðslu
fyrir, en allt annað var unnið án
endurgjalds.
Ljósmóðurlaunin voiu 60 krón-
Uj- á ári og ? krónur fyrir hverja
fæðingarhjáip. Þessar aukatekjur
kcmu sér að vísu vel á frumbýl-
i:igsárunum, en það eyddist líka
n'ikill tími frá heimilin, sem varð
að vinna upp með því að leggja
bart að sér, ef allt átti ekki að
ganga á tréfótum.
— Já, þær hafa sannarlega verið
niklar og margs konar frátafirnar,
og vissulega ekki allar gefið mikið
í aðra hönd. — Og svo eru það
börnin.
—  Við eignuðumst 7 börn. Þau
fvrstu 3 dóu á 1. og 2. ári úr misl
ingum og Kíghósta. Á lifi eru: 1)
I órunn EUsabet, gift Sigurði Jóns-
syni kaupm. á Akureyri. 2) Hall-
grimur, eínaverkfræðingur, kv.
norskri konu. Ingrid Mikkelsen. 3)
Jón Baldvin, húsgagnasmiður, kv.
Gyðu Bjarnadóttur. 4) Anna Sig-
r.'ður, ógift. Auk þess ólum við
upp að nokkru 2 drengi, Ara Krist
insson frá Dalvík. Hann drukkn-
aft' fyrir nokkrum arum í fiski-
róðri, og Baldur Ingimarsson, nú
ivfjafræðingur í Stjörnuapóteki á
Akureyri.
—  Já, þetta er góður hópur og
þa til einir'ers barizt
—   Víst cr svo. Og þegar litið
er til baka, er margt. að minnast.
Lg held að meðlæ* og mótlæti
s-4 bezt hvað með öðru, — að hið
L.iða blandist stríðu —, enda flest
vm úthlutað þannig og mun heppi
legast m^nnlegum þroskaferli.
Lífsbaráttaii hefur verið nokkuð
hörð: „En l:ar sem vljj ekkert er
að stríða ;i ekki sigur neinn að
fa" Það er jafnar; hollt að hafa
i  huga.   Ég   tej   mig    hamingju-
| mann, kominn  af góðum  foreldr-
,um,  kvæn'ist  ágætr:   og  dugmik-
i:li konu og mér samhentri, feng-
'um bæði gott uppeldi að beirrar
tiðar hætti, eignuðumst vel gefin
börn og höfum lengst af verið
heilsugóð. Og samferðamennirnir
reyndust hver öðrum betri. Mér
finnst því ao við megum telja okk-
ur hamingjusöm, í sátt við lífið
og þakklát guði og mönnum.
—  En hvað vildir þú segja um
aðstæður bænda nú borið saman
við þína búskapartíð.
— Aðstæður bænda nú í saman-
turði við mina búskapartíð eru ó-
líkar um margt.
Um aldamótin síðustu r höfðu
bændur ódýrt vinnuafl. Árskaup
Vjnnumanns var kr. 60—80,00 og
vmnkonu um kr. 20—30,00. Dag-
kaup óbreytts verkamanns við
jarðabótavinnu í 10 klst. var kr.
1,50 og búfræðings kr. 2,00—2,50.
Á sama tíma fengu bændur þá líka
litið fyrir afurðirnar: Fjallalamb
kr. 3,00, dilkur kr. 5,00, ær fram-
geingin að vori, kr. 12—15,00, kýr
framgengia kr. 80—100,00, ný-
miólk á 10 aura potturinn, smjör
á 50 aura pundið, vorullin kr. 1,00
pundið, nýtt dilkakjöt um 40 aura
pundið o. s. frv.
Auðvitað var þetta nokkuð
b'-eytilegt, frá ári tii árs. Útlend-
ar vörur voru þá líka ódýrar, en
fóru þó, eins og afurðirnar, smá-
hækkandi með árunum. Á seinni
búskaparárum mínum fóru aðstæð-
ur bænda smátt og smátt batn-
andi, einkum eftir að mjólkur-
samlögin tóku til starfa. Og þegar
íjárhagur bænda rýmkaðist og
lánsmöguleikar jukust, tóku þeir
til við ræktun og uppbyggingu á
jörðnum, sem mikil þörf var á.
Hafa svo framkvæmdir í þessum
efnum verið stórstígar hin síðari
ír, víðast komnar reisulegar bygg-
irgar, túnin sléttuð og mikið
stækkuð, og má segja að gjörbylt-
ir.g hafi orðið við landbúnaðinn
á s.l. 30 árum.
Allt þetta kostaði mikið fé, sem
að miklu ieyti var tekið að láni.
Nú lé'tta vélarnar störfin og auka
jafnframt afköstin, en rekstrar-
kostnaður hefur líka margfaldazt,
svo að minni búin eiga fullt í
fangi með að standa í skilum. Og
tii munu vera bændur, sem eiga
ekki fyrir skulduro, eins og sakir
scanda nú. En jarðirnar bera þess
menjar að mikið hefur verið gert.
Bændur 'nafa nú meira í veltu
er áður, samt er vafasamt hvort
aíkoman er þeim mun betri. Búin
þola ekki dýrt kaupafólk, svo að
h.íónin verða víða ein með öll
verkin og snúningana. Ekki verður
það allt unnið með vélum. Má þó
svo fara að margir húsráðendur í
sveitum leggist til hvíldar að
kvöldi eins þreyttir og áður. þá
er tæknin var minni.
Þannig kemur méi þetta fyrir
siónir nú.
—  Um æskuna í iandinu er nú
margt og misjafnt rætt í dag. —
Hvað segir þú um það?
Um  slíkt verð  ég  nú fáorður,
— - held það hæfi bezt. Þar er
sjálfsagt margt að, sem oft áður.
('g nú fær unga fólkið harða dóma,
—  og kannske ekki að ástæðulausu
að ýmsu leyti, samanborið við
a!damótaæskuna. En þess ber að
gæta að aðstæður allar þá og nú
eru mjög ólfkar um margt, s. s.
ébrif heimilanna á uppeldið, fjár-
ráð, skemmtanir o. m. fl. Ég held
að við eldra fólkið ættum að at-
huga vel, áður en við f ellum þunga
dóma, hvort við erum ekki meðsek
í ýmsu því sem miður fer hjá æsku
nútímans. — „Því læra börnin
málið að það er fyrir þeim haft."
Þannig ýkur hinn orðvari og
dagfarsprúði  öldungur máli  sínu,
—  hinn hréinláti til orðs og æðis.
—  Og bæta má því við. að sá mun
hafa verið almannarómur i sveit
fnni um he;mili þeirra hjóna alla
tíð, að þar væi'i reglusemin rík.i
ardi og frábær snyriimennska —
Nú hafa þau hjón brugðið bú'
fvrir nokkrum árum og flutt i
sk.iól dóttur sinnar og tengdason-
ar á SkV.astíg 11 á Akureyri
Munu margir samferðamenn
þcirra senda þeim hlýjar kveðjur
í dag með þökk og árnaðaróskum.
Snorri Sigfússon
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16