Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Alžżšublašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Alžżšublašiš

						ÞRIÐJUDAGUR 19. MARZ 1940.
ALÞYÐ ^LAÖEÖ
ALÞ?ÐUBLAÐIÐ
RFFSTJÓRI:
ff,   R.   VALDEMARSSON.
í  fferveru  hans:
STBFÁN  PÉTURSSON.
AFGRP&SLA:
AíiÞÝÐUHÚSINU
(Inngangur Irá Hverfisí ötu).
SÍMAR:
4900: Afgreiðsla,   auglýjtogar.
^Rgl: Riistjórn (innl. íréttir).
4902: Ritstjóri.
$903: V. S. Vilbjálms (beima).
905: AlþýSuprentamiSjan.
4906: AfgreiSsla.
B021 Stefán Pétunwon (heima).
ALÞÝÐUPRENTSMEDJAN
t
Opið bréf til fjárveitinganefndar.
og
kolaverðið.
Y% AÐ ER EKKI að eins glebi-
*^ legt fyrir atvinnulausa
verkamenn hér í bænum að fá
þær fréttir, að efni til hitaveit-
lunnar sé í þanm veginn að koma
hingað, heldur eru það gleði-
fréttir fyrir al'la bæjarbúa. Hita-
veitan er tvímælalaust eitthvert
st'órfeldasta umbóta- og fram-
faramál, sem nokkru sinini hefir
veriö ráðist í hér á landi, pó að
viíanlega geti komið -óhöpp fyrir
þetta mál eins, og önnur, hversu
góð, sem þau eru.
Pað hefir raunverulega legið
eins og mara á hugum Reykvík-
inga síðan í haust, hversu mikil
óvissa hefir verið um það, hve-
nær efinið myndi koma hiingað,
En nú fara memn að verða heldur
vonbetri, þó að vel'geti verið, að
framkvæmdir þurfi að . stöðvast,
íjafnvel í lengri tima, vegna þess
efnis, sem enn er ekki komið af
stað hingað utanlands frá og
sumi að minnsta kosti er ekki
farið að framleiða, eins og
til dæmis mikið af röninum, sem
á að steypa í Danmörku.
Verkamenn vonuðu, að hita-
veitan myndi veita ákaflega
mikla vinnu hér í hænum í vet-
ur. Að vísu veitti hún nokkra
vinnu, en samt miklu minni en
menn vonuðu, þar sem til dæmis
ekki hafa verið um lengri tíma
nema 30—40 menn í vinnunni.
En nú, þegar' efnið kemur, er
þess að vænta, að miklu meiri
hraði komi á framkvæmdirnair, ef
frostlaust verður, og það má gera
náð fyrir þvt, að frost verði a. m.
k. ekki mikil úr þessu.
Mönmim er lióst, að ef striðið
stendur áfram um lengri tíma,
sam sannarlega má gera ráð
fyrir, þá verður hitaveitan
erm, þýðingarmeiri fyrir Reykja-
vik og raunar landið 'allt. Kola-
verðið á áreiðanlega eftir að
hækka enn stórkostlega og ef
til vill að komast upp í það, sem
það varð hæst í síðasta stríði — og
þá sjá meiTn,aðhitaveitankemurí
géðair þarfir og sparar mönnum
mikið fé og ekki síður landinu er-
lendan g]aildeyri.
Að vísu lóttást margir, að verð-
ið á heita vatninu verði afar hátt.
Það er ekki ástæðulaus ötti.
Hitaveitan mun að minnsta kosti
kosta um 12 milljó'niir króna, og
höfum við þann bagga að bera
fyxir sleifarlag og óstjórn meiri-
hlutans í bæjarstjörninin.i.
Pað hefir líka gert menn enn
óttafyllri, að heita vatnið í hinu
svonefnda laugahverfi, þar sem
heitt vatn hefir verið undanfarin
ár, hefir siðan-1. október verið
ihækkað í verði um að minnsta
kosti helming og er nú af hálfu
bæjarins miðað við 81 krónu kola
verð, að frádregnum 10°/o. Þessi
hækkun var ástæðulaus að mestu,
þar sem kostnaður við þetta heita
vatn hefir ekki aukizt, og er því
Frh. af 2. síðu.
En til þess að höfundurinn
geti einbeitt þannig huga sín-
um, heila og hjarta í sæmilegri
samstillingu, er honum lífsnauð-
syn, einkum þegar aldurinn
færist yfir hann, að geta verið
sem allra lausastur við fjar-
skyldar áhyggjur og þó einkum
við hinar ófrjóu, tærandi á-
hyggjur út af því, hvernig hann
fái fullnægt brýnustu lífsþörf-
um.
Ég þykist vita, að háttvirtri
fjárveitinganefnd liggi það í
augum uppi eins og öllum betri
mönnum, að ekkert þjóðfélag
eigi að vinna sjálfu sér svo
heimskulegt tjón að láta krafta
færustu rithöfunda sinna fara
í súginn fyrir svo auðbætt vand-
kvæði.
Ég býst ekki heldur við, að
hana greini á við þetta fólk um
það, að sízt af öllu megi okkar
þjóðfélag við svo gálausri eyði-
leggingu á óvenjulegum rithöf-
undahæfileikum. Hún veit eins
vel og það, að í augum hins
menntaða heims höfum við ekki
álit fyrir nokkurn skapaðan
hlut arinan en bókmenntir okk-
ar. Þetta vitum við öll. Við höf-
um verið að segja þazð í nokkra
áratugi. Við höfum reist á því
sjálfstæðiskröfur okkar. Við
höfum byggt á því vonir okkar
umaíS fá endurheimt sjáifstæð-
ið.- Og þrátt fyrir þetta^ þvert
ofah í okkar eigin játningar, er-
um við að hefja herför gegn
þeim mönnum, sem með verk-
um sínum eru að hjálpa okkur
til að styrkja þessa undirstöðu,
eru að viðhalda því áliti í aug-
um hins menntaða heims, að við
séum þó ekki enþá hættir að
vera bókmehntaþjóð.
Eftir hvaða rökfræði á mað-
ur að hugsa til þess að finna ein-
hverja heila brú í þessum hugs-
anagangi?
í verzlunarheiminum er það
talin gullin viðskiptaregla, að
vara sé metin að sama skapi
dýrara verði sem hún er vand-
fengnari.
J Hvers vegna leggjum við ekki
svipað mat á vöru hinna betri
rithöfunda?
Þeir framleiða mjög vandgerð
verðmæti, sem ekkert manns-
barn í landinu er fært um að
skapa nema þeir. Og samt sem
hér um raunverulegt okur að
ræða af hálfu bæjarins', pö að
segja megi kannski, að eigendum
og leigjendum í þessum húsum
sé ekki vandara ,um að borga
mikið fyrir hitann en öðrum bæj-
arbúum að þurfa að kaupa kol.
En ef heita vatnið, eftir að hita-
veitan tekur til starfa, verður
miðað við kolaverðið á hverjum
tfeia, eins og nú í laugarvatns-
húsunum, þá verður hitaveitan
b'andið gleðiefni fyrix bæjarbúa.
Vonandi sjóst ráð tii þess, að
svo verði ekki, og engin ástæða
vdrðist til þess fyrir bæinn, að
nota hitaveituna til beinnar skatt-
lagningar bæjarbúa.
Vitanlega ber neytendunum að
greiða hitaveiíuna, og það munu,
þeir gera. Það virðist vera nóg^
fyiir þá að þurfa að' borga hana
um þremur milljénum króna dýr-
ari en hún hefði þurft að verða,
ef hraði og fyrirhyggja hefði ver-
lið í framkvæmdunum, þó að ekki
sé nýjuim sköttum bætt ofan á.
Hins vegar ex ekki rétt að vera
með neinar hrakspár í sambandi
við hitaveituna. Maður vonar
aðeins, að hún verði til þeirrar
blessunar fyrir bæjarbúa, sem
henni var ætlað að verða og húh
geíur orðið.
áður verða þessir fágætu menn
að neita sér um alla skapaða
hluti umfram hversdagslegustu
lífsnauðsynjar, hafa ekki efni á
að ylja upp hýbýli sín lengur
en nokkrar klukkustundir á
dag, eins og nú er komið, geta
aldrei farið í bíó eða leikhús, er
um megn að veita sér svo rriik-
inn luxus sem sítrónur til þess
að lífga upp hugsunina, sem
þeir eiga þó allt sitt undir.
En á sama tíma gerast þau
fádæmi á annari hverri hunda-
þúfu í kringum þá, að ausið er
í hæfileikalitla hversdagsmenn
12 til 20 þúsund króna launum,
ýmist fyrir ósýnileg verk eða
vinnu, sem svo að segja hver
heilvita maður í landinu gæti
leyst eins vel af hendi og þeir
— og þarf jafnvel ekki heilt vit
til.
Ég veit, að háttvirt fjárveit-
inganefnd er mér sammála um
það, að í þessu háttalagi sé
hvorki snefill af viti né siðferði.
Og ég geng að því vísu, að henni
sé það ekki neitt undrunarefni,
þó að slíkir rithöfundar, sem
gefin er sú náðargáfa að sjá
afskræmi tímanna í æðra Ijósi
en önnur veraldarbörn,: eigi dá-
lítið erfitt með að koma auga á
„guðsneistann" í því þjófélagi,
sem þvílíkan mælikvarða legg-
ur á sálargáfurnar.
VII.
Það er opinbert mál, hvers
vegna Menntamálaráð lækkaði
rithöfundarstyrk minn og fjár-
málaráðherra þurrkaði nafn
mitt burt af fjárlögunum.
Það er vegna þess, að nokkr-
ir siðleysingjar eru búnir að
Ijúga því svo oft, að fólk er far-
ið að trúa því, að ég sé komm-
únisti.
Ég ætla ekki að rekja hér
stjórnmálaskoðanir mínar. Þær
eru fastur hlekkur í langri
keðju af lífskoðunum, sem ég
hef aflað mér með margra ára
lestri, reynslu og heilabrotum.
Stjórnmálaskoðunum míhum
verður því ekki þokað úr skorð-
um nema með breytingu á líf-
skoðununum. Og lífskoðunun-
um verður ekki breytt með
neinum aðgerðum öðrum en
betri þekkingu. Og ég vona, að
mér reiknist það ekki til synd-
ar í æðra Tjósi, þó að það verði
mér til fordæmingar hér 'niðri í
dimmum dal þessa heims, að ég
hef ekki hæfileika til að breyta
um skoðanir á sól sannleikans
eftir markaðshorfum og árferði.
En hvað keniur höfundskap-
ur minn stjórnmálaskoðunum
mínum við?
Væri orðasafn mitt gagnlegra
íslenzkri tungu, ef ég væri sós-
íaldemókrat?
'Væru þjóðlífslýsingar mínar
og frásagnir af dularfullum fyr-
irbrigðum nokkru læsilegri, þó
að ég væri framsóknarmaður?
Væri auðveldara að tileinka
sér Esperanto af kennslubók-
um mínum, ef ég tilheyrði sjálf-
stæðisf lokknum ?
Væri Alþjóðamál og málleys-
ur ver skrifuð bók, ef ég væri
kommúnisti?
Hvað kemur íslenzkur aðall
eða Ofvitinn eða þær fyrirhug-
uðu bækur mínar, sem á eftir
þeim eiga áð fylgja, pólitík við?
Er það velgerningur við bók-
menntir landsins og þjóðfélagið
að leggja stein í götu ópóli-
tískra, listrænna verka, af því
að stjórnmálaskoðanir hófund-
arins eru ekki að skapi éiri-
hverra pólitískra leiðtoga? Er
nokkur svo sljólega sjáandi, að
það sé í þoku fyrir honum, í
hvílíkan voða stefnt er andlegu
frelsi og lýðræði þjóðarinnar, ef
á að kefla æðstu vitsmunaöfl
landsins? Slíkt ofbeldi gegn
vitsmununum á sér ekki stað í
neinu lýðfrjálsu landi nema hér.
Það bar til í Danmörku í vet-
ur, að einhver þingmaður stnkk
þar upp á því, að Andersen
Nexö skyldi sviftur rithöfund-
arstyrk fyrir grein, sem hann
skrifaði í tilefni af Finnlands-
styrjöldinni.
* Hvernig snerist dönsk menn-
ing við þessari uppástungu?
Sagði hún: Það er rétt að láta
þennan helvítis kommúnista
ekki hafa neinn rithöfunar-
styrk?
Nei, Danir svöruðu allt öðru-
vísi. Danskt frjálslyndi og dönsk
mannúð    og    hin   mikla   heil-
brigða skynsemi Dana risu upp
og fordæmdu þennan hugsun-
arhátt:   Við   veitum   Andersen
Nexö     rithöfundarstyrk     sem
skáldi   og rithöfundi,   en ekki
sem stjórnmálamanni, og skáld-
rit hans e,ru pólitík hans óvið-
komandi. Svona svöruðu Danir.
Og   þar   með   var þessi uppá-
stunga hins danska þingmanns
kveðin niður fyrir fullt og allt.
Svona hugsa mehn í öllum
löndum, þar sem lýðræðið hef-
ur fest þær rætúr, að það tekur
ekki að apa eftir ofbeldisstefn-
unum, hvað lítið sem út af ber.
Og það sýnir ennþá átakan-
legar yfirburði danskrar menn-
ingar yfir ástandið hér. heima,
að hún svarar uppástungu þing-
mannsins   með   slíkum   mann-
dómi, þrátt fyrir það, að Ander-
sen Nexö er mjög virkur maður
í    danskj'i    kommúnistapólitík,
hefur skrifað að minnsta kosti
tvær bækur um Rússland, ritar
iðulega  greinar  í Arbejderbla-
det og flytur oft erindi á fund-
um kommúnista.
En ég hefi ekki skrifað eina
einustu pólitíska grein síðan
1935 og þar til snemma í vetur
og annaðhvort einu sinni eða
aldrei talað á pólitískum fundi.
En löngu áður en ég ritaði
greinar mínar um heimspólitík-
ina í vetur er farið að braska í
því að taka styík til bókmennta
og lista út af 18. gr. fjárlaganna
beinlínis í þeim tilgangi að
svifta mig og tvo menn aðra rit-
höfundarstyrknum.
Með öðrum orðum: Það átti
að svifta mig rithöf undar-
styrknum bara fyrir persónu-
legar skoðanir mínar á pólitík.
Er þetta þá lýðræðið? Er
þetta virðingin fyrir einstak-
lingsfrelsinu? Var það tilætlun
fjárveitinganefndar, þegar hún
samþykkti   breytinguna   á   18.
greininni, að fjárveitingar til
skálda og listamanna yrðu und-
irorpnar svona dutlungafullum,
órökstuddum ruddaskap? Nei.
Ég þykist vita, að hún hafi ekki
ætlazt til þess. Ég þykist full-
viss um, að hún haf i ætlast til,
að hver héldi síhu.
Og til hvers er verið að þessú?
líverjum þénar það?/ Felst í
þesu nokkur örmull af öryggi
fyrir núverandi þjóðskipulag
eða trygging fyrir öðru betra?
Hafa menn ekki gert sér það
ljóst, hvað þetta er algerlega út
í loftið? Og hefir það farið fram
hjá mönnum, að meiri hluti
fólksins er á móti þessari van-
virðu? Allt betra fólk er á móti
því.
VIII.
Ég hef nú gert háttvirtri fjár-
veitinganefnd nokkra grein fyf-
ir því, sem ég hef afrekað og
hef með höndum fyrir íslenzka
tungu og bókmenntir. Ég vona,
að: nefndin hafi nú áttað sig á
því til hlítar, hversu ómannúð-.
legt það muni vera í minn garð,
sem Menntamálaráð og fjár-
málaráðherra hafa aðhafzt. Og
ég þykist vita, að hún búi yfir
svo mikilli réttlætistilfinnihgu,
að henni finnist það sjálfsögð
ráðstöfun að bæta úr þeirri
rangsleitni, sem hér hefur verið
höfð í frammi við einn af merk-
ustu   rithöfundum   hinnar   ís-
lenzku þjóðar.
Ef nefndin verður við þessari
ósk, vona ég, að mér vinnist
tími til að auðga hinar fáskrúð-
ugu bókmenntir þjóðárinnár áð
fjórum nýjurn bókum, aður en
þau níu eða tíu ár eru liðin, seni
ég á eftir í þesaum heimi.
En þeim, sem alltaf telja éftir
þessi lítilfjörlegu vinnulaun,
sem hent er í æðstu vitsmunaöf 1
þjóðarinnar, þeim sálum get ég
veitt þá huggun, að því hefir
verið spáð fyrir mér á sæmilegá
trúverðugum stað, að þegar ég
sé búinn að vera 17 ár í hjória-
bandi, verði mitt sæti autt í
f járlagafrumvarpi hins íglenzka
ríkis.
Ég gekk í heilagt ektastand
1. október árið 1932.
Ég ætla að klykkja þetta bréf
út með þeirri ósk og von, að
þetta mál fái þá afgreiðslu á yf-
irstandandi þingi, að mér verði
ekki við eins og Einar H. Kvaf-
an segir, að Þorsteini Erlings-
syni hafi orðið á þinginu óveðra-
sumarið mikla 1913: Ég óska
þess þjóðarinnar vegna, að ég
þurfi ekki að skammast mín
fyrir að vera íslendingur.
Reykjavík, 18. marz 1940.
Virðingarfyllst.
Þórbergur Þórðarson.
Borgarstjóri ræðst á
móti hækknn slysabóta,
ellilauna og ðrorkubéta
-----------1—+_;--------------' -
Hann telur rangt að kaup werka*
manna skyldí hækka.
A FUNDI neðri deildar
¦^*- alþingis á laugardaginn
kom til annarrar umræðu
frumvarpið um hækkun
slysabóta, og uppbót á elli-
laun og örorkubætur. Hafði
allsherjarnefnd skilað áliti
og lagði hún öll til að það
yrði samþykkt óbreytt, og
hafði Vilmundur Jónsson
framsögu fyrir nefndinni.
Þau tíðindi gerðust, að Pétur
Halldórssori borgarstjóri reis
upp og mælti gegn þeirri
stefnu. sem lægi til grund-
vallar fyrir frumvarpinu, að
hækka bætur og styrki og jafn-
vel kaup vegna vaxandi dýrtíð-
ar.
|     Kvartaði   Pétur   Hallódrsson
mjög undan ásókn manna í
styrki og hjálp frá hinu opin-
bera 'og kvað hann t. d. mjög
vafasamt að þaS væri nokkur
greiði við verkamenn, að hækka
kaup þeirra vegna dýrtíðarinn-
ar, því að þeir fengju bara því
minni vinnu. Hann taldi það
mjög varhugavert að hækka ið-
gjöld atvinnurekenda til slysa-
tryggingarinnar og bætti því við
að löggjafarvaldið gæti svo sem
verið nógu ,.flott" þegar það
væri að samþykkja skyldur og
kvaðir á atvinnurekendurna.
Pétur Halldórsson lagði fram
breytingartillögu um að upp-
bæturnar á ellilaunum. og ör-
orkubótum lækkuðú um helm-
ing frá því, sem gert er ráð fyrir
í frv. Þessa tillögu tók hann þó
aftur til 3. umræðu, samkvæmt
áskorun margra alþingismanna,
þar á meðal margra flokks-
bræSra hans.
Félagsmálaráðhörra svaraði
Pétri Halldórssyni.
SagSi félagsmálaráðherra, að
þó aS það væri freistandi að rök-
ræða nokkuS afturhaldsskoðan-
ir borgarstjórans í ReykjavíkV
þá myndi hann ekki gera það að ;
þessu sinni. Hann benti á það,
að það væri stórköstlégur
grundvallar          skoðanariiunur
milli kenninga þeifra, sem P. H.
vildi halda fram í ræðu sinni og
stefnu AlþýSuflokksins, ekki
sízt þar sem í frv. væri faríð
fram á það, að ríkið beihlínis
aðstoðaði bæjarfélögin tii þess
að framkvæma nauðsyhlégar
uppbætur vegha vaxandí dýr-
tíðar, á ellilaunurri og Örorku-
bótum.
Þessar skoðanir P. H. eru
undraverðar og sýna enn einu
sinnl hversu biksvártur aftur-
haldsmaður 'hann er. Hann vill
ráðast á garðinn þaf sem hann
Frh. á 4. síðu.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4