Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Alžżšublašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Alžżšublašiš

						ÞRIÐJUDAGUR 19. MARZ 1940.

ALÞYÐ ^LAÖEÖ

ALÞ?ÐUBLAÐIÐ

RFFSTJÓRI:

ff,   R.   VALDEMARSSON.

í  fferveru  hans:

STBFÁN  PÉTURSSON.

AFGRP&SLA:

AíiÞÝÐUHÚSINU

(Inngangur Irá Hverfisí ötu).

SÍMAR:

4900: Afgreiðsla,   auglýjtogar.

^Rgl: Riistjórn (innl. íréttir).

4902: Ritstjóri.

$903: V. S. Vilbjálms (beima).

905: AlþýSuprentamiSjan.

4906: AfgreiSsla.

B021 Stefán Pétunwon (heima).

ALÞÝÐUPRENTSMEDJAN

t

Opið bréf til fjárveitinganefndar.

og

kolaverðið.

Y% AÐ ER EKKI að eins glebi-

*^ legt fyrir atvinnulausa

verkamenn hér í bænum að fá

þær fréttir, að efni til hitaveit-

lunnar sé í þanm veginn að koma

hingað, heldur eru það gleði-

fréttir fyrir al'la bæjarbúa. Hita-

veitan er tvímælalaust eitthvert

st'órfeldasta umbóta- og fram-

faramál, sem nokkru sinini hefir

veriö ráðist í hér á landi, pó að

viíanlega geti komið -óhöpp fyrir

þetta mál eins, og önnur, hversu

góð, sem þau eru.

Pað hefir raunverulega legið

eins og mara á hugum Reykvík-

inga síðan í haust, hversu mikil

óvissa hefir verið um það, hve-

nær efinið myndi koma hiingað,

En nú fara memn að verða heldur

vonbetri, þó að vel'geti verið, að

framkvæmdir þurfi að . stöðvast,

íjafnvel í lengri tima, vegna þess

efnis, sem enn er ekki komið af

stað hingað utanlands frá og

sumi að minnsta kosti er ekki

farið að framleiða, eins og

til dæmis mikið af röninum, sem

á að steypa í Danmörku.

Verkamenn vonuðu, að hita-

veitan myndi veita ákaflega

mikla vinnu hér í hænum í vet-

ur. Að vísu veitti hún nokkra

vinnu, en samt miklu minni en

menn vonuðu, þar sem til dæmis

ekki hafa verið um lengri tíma

nema 30—40 menn í vinnunni.

En nú, þegar' efnið kemur, er

þess að vænta, að miklu meiri

hraði komi á framkvæmdirnair, ef

frostlaust verður, og það má gera

náð fyrir þvt, að frost verði a. m.

k. ekki mikil úr þessu.

Mönmim er lióst, að ef striðið

stendur áfram um lengri tíma,

sam sannarlega má gera ráð

fyrir, þá verður hitaveitan

erm, þýðingarmeiri fyrir Reykja-

vik og raunar landið 'allt. Kola-

verðið á áreiðanlega eftir að

hækka enn stórkostlega og ef

til vill að komast upp í það, sem

það varð hæst í síðasta stríði — og

þá sjá meiTn,aðhitaveitankemurí

géðair þarfir og sparar mönnum

mikið fé og ekki síður landinu er-

lendan g]aildeyri.

Að vísu lóttást margir, að verð-

ið á heita vatninu verði afar hátt.

Það er ekki ástæðulaus ötti.

Hitaveitan mun að minnsta kosti

kosta um 12 milljó'niir króna, og

höfum við þann bagga að bera

fyxir sleifarlag og óstjórn meiri-

hlutans í bæjarstjörninin.i.

Pað hefir líka gert menn enn

óttafyllri, að heita vatnið í hinu

svonefnda laugahverfi, þar sem

heitt vatn hefir verið undanfarin

ár, hefir siðan-1. október verið

ihækkað í verði um að minnsta

kosti helming og er nú af hálfu

bæjarins miðað við 81 krónu kola

verð, að frádregnum 10°/o. Þessi

hækkun var ástæðulaus að mestu,

þar sem kostnaður við þetta heita

vatn hefir ekki aukizt, og er því

Frh. af 2. síðu.

En til þess að höfundurinn

geti einbeitt þannig huga sín-

um, heila og hjarta í sæmilegri

samstillingu, er honum lífsnauð-

syn, einkum þegar aldurinn

færist yfir hann, að geta verið

sem allra lausastur við fjar-

skyldar áhyggjur og þó einkum

við hinar ófrjóu, tærandi á-

hyggjur út af því, hvernig hann

fái fullnægt brýnustu lífsþörf-

um.

Ég þykist vita, að háttvirtri

fjárveitinganefnd liggi það í

augum uppi eins og öllum betri

mönnum, að ekkert þjóðfélag

eigi að vinna sjálfu sér svo

heimskulegt tjón að láta krafta

færustu rithöfunda sinna fara

í súginn fyrir svo auðbætt vand-

kvæði.

Ég býst ekki heldur við, að

hana greini á við þetta fólk um

það, að sízt af öllu megi okkar

þjóðfélag við svo gálausri eyði-

leggingu á óvenjulegum rithöf-

undahæfileikum. Hún veit eins

vel og það, að í augum hins

menntaða heims höfum við ekki

álit fyrir nokkurn skapaðan

hlut arinan en bókmenntir okk-

ar. Þetta vitum við öll. Við höf-

um verið að segja þazð í nokkra

áratugi. Við höfum reist á því

sjálfstæðiskröfur okkar. Við

höfum byggt á því vonir okkar

umaíS fá endurheimt sjáifstæð-

ið.- Og þrátt fyrir þetta^ þvert

ofah í okkar eigin játningar, er-

um við að hefja herför gegn

þeim mönnum, sem með verk-

um sínum eru að hjálpa okkur

til að styrkja þessa undirstöðu,

eru að viðhalda því áliti í aug-

um hins menntaða heims, að við

séum þó ekki enþá hættir að

vera bókmehntaþjóð.

Eftir hvaða rökfræði á mað-

ur að hugsa til þess að finna ein-

hverja heila brú í þessum hugs-

anagangi?

í verzlunarheiminum er það

talin gullin viðskiptaregla, að

vara sé metin að sama skapi

dýrara verði sem hún er vand-

fengnari.

J Hvers vegna leggjum við ekki

svipað mat á vöru hinna betri

rithöfunda?

Þeir framleiða mjög vandgerð

verðmæti, sem ekkert manns-

barn í landinu er fært um að

skapa nema þeir. Og samt sem

hér um raunverulegt okur að

ræða af hálfu bæjarins', pö að

segja megi kannski, að eigendum

og leigjendum í þessum húsum

sé ekki vandara ,um að borga

mikið fyrir hitann en öðrum bæj-

arbúum að þurfa að kaupa kol.

En ef heita vatnið, eftir að hita-

veitan tekur til starfa, verður

miðað við kolaverðið á hverjum

tfeia, eins og nú í laugarvatns-

húsunum, þá verður hitaveitan

b'andið gleðiefni fyrix bæjarbúa.

Vonandi sjóst ráð tii þess, að

svo verði ekki, og engin ástæða

vdrðist til þess fyrir bæinn, að

nota hitaveituna til beinnar skatt-

lagningar bæjarbúa.

Vitanlega ber neytendunum að

greiða hitaveiíuna, og það munu,

þeir gera. Það virðist vera nóg^

fyiir þá að þurfa að' borga hana

um þremur milljénum króna dýr-

ari en hún hefði þurft að verða,

ef hraði og fyrirhyggja hefði ver-

lið í framkvæmdunum, þó að ekki

sé nýjuim sköttum bætt ofan á.

Hins vegar ex ekki rétt að vera

með neinar hrakspár í sambandi

við hitaveituna. Maður vonar

aðeins, að hún verði til þeirrar

blessunar fyrir bæjarbúa, sem

henni var ætlað að verða og húh

geíur orðið.

áður verða þessir fágætu menn

að neita sér um alla skapaða

hluti umfram hversdagslegustu

lífsnauðsynjar, hafa ekki efni á

að ylja upp hýbýli sín lengur

en nokkrar klukkustundir á

dag, eins og nú er komið, geta

aldrei farið í bíó eða leikhús, er

um megn að veita sér svo rriik-

inn luxus sem sítrónur til þess

að lífga upp hugsunina, sem

þeir eiga þó allt sitt undir.

En á sama tíma gerast þau

fádæmi á annari hverri hunda-

þúfu í kringum þá, að ausið er

í hæfileikalitla hversdagsmenn

12 til 20 þúsund króna launum,

ýmist fyrir ósýnileg verk eða

vinnu, sem svo að segja hver

heilvita maður í landinu gæti

leyst eins vel af hendi og þeir

— og þarf jafnvel ekki heilt vit

til.

Ég veit, að háttvirt fjárveit-

inganefnd er mér sammála um

það, að í þessu háttalagi sé

hvorki snefill af viti né siðferði.

Og ég geng að því vísu, að henni

sé það ekki neitt undrunarefni,

þó að slíkir rithöfundar, sem

gefin er sú náðargáfa að sjá

afskræmi tímanna í æðra Ijósi

en önnur veraldarbörn,: eigi dá-

lítið erfitt með að koma auga á

„guðsneistann" í því þjófélagi,

sem þvílíkan mælikvarða legg-

ur á sálargáfurnar.

VII.

Það er opinbert mál, hvers

vegna Menntamálaráð lækkaði

rithöfundarstyrk minn og fjár-

málaráðherra þurrkaði nafn

mitt burt af fjárlögunum.

Það er vegna þess, að nokkr-

ir siðleysingjar eru búnir að

Ijúga því svo oft, að fólk er far-

ið að trúa því, að ég sé komm-

únisti.

Ég ætla ekki að rekja hér

stjórnmálaskoðanir mínar. Þær

eru fastur hlekkur í langri

keðju af lífskoðunum, sem ég

hef aflað mér með margra ára

lestri, reynslu og heilabrotum.

Stjórnmálaskoðunum míhum

verður því ekki þokað úr skorð-

um nema með breytingu á líf-

skoðununum. Og lífskoðunun-

um verður ekki breytt með

neinum aðgerðum öðrum en

betri þekkingu. Og ég vona, að

mér reiknist það ekki til synd-

ar í æðra Tjósi, þó að það verði

mér til fordæmingar hér 'niðri í

dimmum dal þessa heims, að ég

hef ekki hæfileika til að breyta

um skoðanir á sól sannleikans

eftir markaðshorfum og árferði.

En hvað keniur höfundskap-

ur minn stjórnmálaskoðunum

mínum við?

Væri orðasafn mitt gagnlegra

íslenzkri tungu, ef ég væri sós-

íaldemókrat?

'Væru þjóðlífslýsingar mínar

og frásagnir af dularfullum fyr-

irbrigðum nokkru læsilegri, þó

að ég væri framsóknarmaður?

Væri auðveldara að tileinka

sér Esperanto af kennslubók-

um mínum, ef ég tilheyrði sjálf-

stæðisf lokknum ?

Væri Alþjóðamál og málleys-

ur ver skrifuð bók, ef ég væri

kommúnisti?

Hvað kemur íslenzkur aðall

eða Ofvitinn eða þær fyrirhug-

uðu bækur mínar, sem á eftir

þeim eiga áð fylgja, pólitík við?

Er það velgerningur við bók-

menntir landsins og þjóðfélagið

að leggja stein í götu ópóli-

tískra, listrænna verka, af því

að stjórnmálaskoðanir hófund-

arins eru ekki að skapi éiri-

hverra pólitískra leiðtoga? Er

nokkur svo sljólega sjáandi, að

það sé í þoku fyrir honum, í

hvílíkan voða stefnt er andlegu

frelsi og lýðræði þjóðarinnar, ef

á að kefla æðstu vitsmunaöfl

landsins? Slíkt ofbeldi gegn

vitsmununum á sér ekki stað í

neinu lýðfrjálsu landi nema hér.

Það bar til í Danmörku í vet-

ur, að einhver þingmaður stnkk

þar upp á því, að Andersen

Nexö skyldi sviftur rithöfund-

arstyrk fyrir grein, sem hann

skrifaði í tilefni af Finnlands-

styrjöldinni.

* Hvernig snerist dönsk menn-

ing við þessari uppástungu?

Sagði hún: Það er rétt að láta

þennan helvítis kommúnista

ekki hafa neinn rithöfunar-

styrk?

Nei, Danir svöruðu allt öðru-

vísi. Danskt frjálslyndi og dönsk

mannúð    og    hin   mikla   heil-

brigða skynsemi Dana risu upp

og fordæmdu þennan hugsun-

arhátt:   Við   veitum   Andersen

Nexö     rithöfundarstyrk     sem

skáldi   og rithöfundi,   en ekki

sem stjórnmálamanni, og skáld-

rit hans e,ru pólitík hans óvið-

komandi. Svona svöruðu Danir.

Og   þar   með   var þessi uppá-

stunga hins danska þingmanns

kveðin niður fyrir fullt og allt.

Svona hugsa mehn í öllum

löndum, þar sem lýðræðið hef-

ur fest þær rætúr, að það tekur

ekki að apa eftir ofbeldisstefn-

unum, hvað lítið sem út af ber.

Og það sýnir ennþá átakan-

legar yfirburði danskrar menn-

ingar yfir ástandið hér. heima,

að hún svarar uppástungu þing-

mannsins   með   slíkum   mann-

dómi, þrátt fyrir það, að Ander-

sen Nexö er mjög virkur maður

í    danskj'i    kommúnistapólitík,

hefur skrifað að minnsta kosti

tvær bækur um Rússland, ritar

iðulega  greinar  í Arbejderbla-

det og flytur oft erindi á fund-

um kommúnista.

En ég hefi ekki skrifað eina

einustu pólitíska grein síðan

1935 og þar til snemma í vetur

og annaðhvort einu sinni eða

aldrei talað á pólitískum fundi.

En löngu áður en ég ritaði

greinar mínar um heimspólitík-

ina í vetur er farið að braska í

því að taka styík til bókmennta

og lista út af 18. gr. fjárlaganna

beinlínis í þeim tilgangi að

svifta mig og tvo menn aðra rit-

höfundarstyrknum.

Með öðrum orðum: Það átti

að svifta mig rithöf undar-

styrknum bara fyrir persónu-

legar skoðanir mínar á pólitík.

Er þetta þá lýðræðið? Er

þetta virðingin fyrir einstak-

lingsfrelsinu? Var það tilætlun

fjárveitinganefndar, þegar hún

samþykkti   breytinguna   á   18.

greininni, að fjárveitingar til

skálda og listamanna yrðu und-

irorpnar svona dutlungafullum,

órökstuddum ruddaskap? Nei.

Ég þykist vita, að hún hafi ekki

ætlazt til þess. Ég þykist full-

viss um, að hún haf i ætlast til,

að hver héldi síhu.

Og til hvers er verið að þessú?

líverjum þénar það?/ Felst í

þesu nokkur örmull af öryggi

fyrir núverandi þjóðskipulag

eða trygging fyrir öðru betra?

Hafa menn ekki gert sér það

ljóst, hvað þetta er algerlega út

í loftið? Og hefir það farið fram

hjá mönnum, að meiri hluti

fólksins er á móti þessari van-

virðu? Allt betra fólk er á móti

því.

VIII.

Ég hef nú gert háttvirtri fjár-

veitinganefnd nokkra grein fyf-

ir því, sem ég hef afrekað og

hef með höndum fyrir íslenzka

tungu og bókmenntir. Ég vona,

að: nefndin hafi nú áttað sig á

því til hlítar, hversu ómannúð-.

legt það muni vera í minn garð,

sem Menntamálaráð og fjár-

málaráðherra hafa aðhafzt. Og

ég þykist vita, að hún búi yfir

svo mikilli réttlætistilfinnihgu,

að henni finnist það sjálfsögð

ráðstöfun að bæta úr þeirri

rangsleitni, sem hér hefur verið

höfð í frammi við einn af merk-

ustu   rithöfundum   hinnar   ís-

lenzku þjóðar.

Ef nefndin verður við þessari

ósk, vona ég, að mér vinnist

tími til að auðga hinar fáskrúð-

ugu bókmenntir þjóðárinnár áð

fjórum nýjurn bókum, aður en

þau níu eða tíu ár eru liðin, seni

ég á eftir í þesaum heimi.

En þeim, sem alltaf telja éftir

þessi lítilfjörlegu vinnulaun,

sem hent er í æðstu vitsmunaöf 1

þjóðarinnar, þeim sálum get ég

veitt þá huggun, að því hefir

verið spáð fyrir mér á sæmilegá

trúverðugum stað, að þegar ég

sé búinn að vera 17 ár í hjória-

bandi, verði mitt sæti autt í

f járlagafrumvarpi hins íglenzka

ríkis.

Ég gekk í heilagt ektastand

1. október árið 1932.

Ég ætla að klykkja þetta bréf

út með þeirri ósk og von, að

þetta mál fái þá afgreiðslu á yf-

irstandandi þingi, að mér verði

ekki við eins og Einar H. Kvaf-

an segir, að Þorsteini Erlings-

syni hafi orðið á þinginu óveðra-

sumarið mikla 1913: Ég óska

þess þjóðarinnar vegna, að ég

þurfi ekki að skammast mín

fyrir að vera íslendingur.

Reykjavík, 18. marz 1940.

Virðingarfyllst.

Þórbergur Þórðarson.

Borgarstjóri ræðst á

móti hækknn slysabóta,

ellilauna og ðrorkubéta

-----------1—+_;--------------' -

Hann telur rangt að kaup werka*

manna skyldí hækka.

A FUNDI neðri deildar

¦^*- alþingis á laugardaginn

kom til annarrar umræðu

frumvarpið um hækkun

slysabóta, og uppbót á elli-

laun og örorkubætur. Hafði

allsherjarnefnd skilað áliti

og lagði hún öll til að það

yrði samþykkt óbreytt, og

hafði Vilmundur Jónsson

framsögu fyrir nefndinni.

Þau tíðindi gerðust, að Pétur

Halldórssori borgarstjóri reis

upp og mælti gegn þeirri

stefnu. sem lægi til grund-

vallar fyrir frumvarpinu, að

hækka bætur og styrki og jafn-

vel kaup vegna vaxandi dýrtíð-

ar.

|     Kvartaði   Pétur   Hallódrsson

mjög undan ásókn manna í

styrki og hjálp frá hinu opin-

bera 'og kvað hann t. d. mjög

vafasamt að þaS væri nokkur

greiði við verkamenn, að hækka

kaup þeirra vegna dýrtíðarinn-

ar, því að þeir fengju bara því

minni vinnu. Hann taldi það

mjög varhugavert að hækka ið-

gjöld atvinnurekenda til slysa-

tryggingarinnar og bætti því við

að löggjafarvaldið gæti svo sem

verið nógu ,.flott" þegar það

væri að samþykkja skyldur og

kvaðir á atvinnurekendurna.

Pétur Halldórsson lagði fram

breytingartillögu um að upp-

bæturnar á ellilaunum. og ör-

orkubótum lækkuðú um helm-

ing frá því, sem gert er ráð fyrir

í frv. Þessa tillögu tók hann þó

aftur til 3. umræðu, samkvæmt

áskorun margra alþingismanna,

þar á meðal margra flokks-

bræSra hans.

Félagsmálaráðhörra svaraði

Pétri Halldórssyni.

SagSi félagsmálaráðherra, að

þó aS það væri freistandi að rök-

ræða nokkuS afturhaldsskoðan-

ir borgarstjórans í ReykjavíkV

þá myndi hann ekki gera það að ;

þessu sinni. Hann benti á það,

að það væri stórköstlégur

grundvallar          skoðanariiunur

milli kenninga þeifra, sem P. H.

vildi halda fram í ræðu sinni og

stefnu AlþýSuflokksins, ekki

sízt þar sem í frv. væri faríð

fram á það, að ríkið beihlínis

aðstoðaði bæjarfélögin tii þess

að framkvæma nauðsyhlégar

uppbætur vegha vaxandí dýr-

tíðar, á ellilaunurri og Örorku-

bótum.

Þessar skoðanir P. H. eru

undraverðar og sýna enn einu

sinnl hversu biksvártur aftur-

haldsmaður 'hann er. Hann vill

ráðast á garðinn þaf sem hann

Frh. á 4. síðu.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4