Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						aKiSiiw^Tg^assisnjg^mB^^
ÞRIÐJA RIKm
' WILLIAM L. SHIRER
118
enn einu sinni árið 1932—33, og
hið skelfilega Bændastrið 1524—
25, lagði hið þýzka land í eyði.
Tekjur af landbúnaði h&fðu fallið
voru nú meira en billjón mörkum
lægri en á versta árinu eftir fyrri
heimsstyrjöldina, þ.e. 1924—25.
Skuldir bænda wámu tólf bilijón-
um marka, og til þeirra hafði svo
til eingöngu verið stofnað síðustu
át'ta árin. Rentur af þessum skul'd-
um námu um 14 af hundraði allra
tekna landbúnaðarins, og við þetta
bættist álíka há skattabyrði og
framlag til almannatrygginga og
þess konar.
. „Flokksfélagar mínir, gerið ykk-
ur einn tolut ljósan: Það er aðeins
um eitt síðasta, eitt allra síðasta
tækifæri fyrir þýzka bændur að
ræða," sagði Hitler, þegar hann
tók við kanslaraembættinu, og í
október 1933 lýsti hann því yfir,
að „ógæfa þýziku bændanna mun
verða ógæfa þýzku þjóðarinnar".
í mörgár hafði Nazistaflokkur-
inn lagt rækt við að styðja bænd-
urna. í 17. grein hinnar „óum-
bFeytanlegu" flokksstefnusfcrár
var þeim heifið „land'sumtoótum ...
lögum um eignarnám án greiðslu
fyrir land, sem tekið væri með
sameiginlega hagsmuni fyrir aug-
um afnámi renta af landbúnaðar-
lánum, og að komið yrði í veg
fyrir all't gróðabrall með land-
rými." Loforðin við bændur voru
ekki haldin, frekar en flest önnur
atriðin, sem fram komu í flokks-
stefnuskránni — með þeirri undan
tekningu þó, að komið var .í veg
fyrir gróðabrall með land. Árið
1938, eftir fimm ára nazistastjórn,
toélt landskiptingin áfram að vera
ójafnari, en í nokkru öðru landi
í Vesturálfu. Tölur, sem birtust
þetta ár í hinni opinberu Hag-
fræðil'egu árbók sýndu, að
minnstu bæirnir, tvær og hálf'
milljón að tölu, höfðu minna land-
rými en það 1% bæja, sem mest
land hafði. Nazista-einræðið þorði
e'kki, fremur en sósíalistborgara-
legu stjórnir lýðveldisins, að
skipta hinum geysistóru lénslanda
eignum Junkaranma, sem lágu aust
an Eltoe.
Samt sem áður innleiddi naz-
istastjórnin stórfell'da nýja land-
búnaðaráætlun, og henni fylgdi
væmnisleg 'áætlun um „Blut und
Boden" „Blóð og jörð) og um það,
að foændur væru salt jarðar, og
aðalvon Þriðja ríkisins. Hitler
skipaði Waltier Darré, til þess að
sjá um framkvæmd' áætlunarinn-
ar, eimn af þeim fáu meðal flofcks-
foringjanna, sem kunni sitt etarf
og það vel, enda þótt hann fylgdi
flestum kenningum nazista. Hann
var mikilhæfur landbúnaðarsér-
fræðingur, sem fengið hafði nauð-
synlega akademíska uppfræðslu,
og hafði auk þess starfað í land-
búnaðarráðuneyti Prússlands og
ríkisins. Hann neyddist til þess að
hætta störfum vegna Sgreinings,
sem.upp kom og fluttist aftur til
heimilis síns í Rínarlöndum árið
1929 og skrifaði bók, sem nefnd-
ist Bændastéttin, lífsuppspretta
hins norræna kynstofns. Slíkt
bókarheiti gat ekki annað en vak-
i8 athygl'i nazistanna. Rudolf Hess
kom með Darré tf'l Hitlers, sem
varð svo hrifinn af honum, að
hann fól honum að gera viðeig-
andi landbúnaðaráætlun fyrir
flokkinn.
Þegar Hugenberg var látinn
hætta störfum í júni 1933 varð
Darré gerður að landbúnaðar- og
matvælaráðherra. í september var
hann tilbúinn með áætlun sína um
algerar endurbætur á þýzka land-
búnaðinum. Tvö undirstöðulög,
sem sett voru þennan mánuð,
endurskipulögðu allt fyrirkomu-
lag framleiðslunnar og dreifingar-
innar, með það fyrir augum, að
tryggja bændum hærra verð, og
koma um leið fótunum undir
þýzku bændastéttina að nýju —
toetta tókst með því að taka upp
aftur mjög gamalt skipulag, þar
sem bæimir voru látnir ganga að
erfðum, eins og á tímum lénsskipu
lagsins, og bóndinn og afkomend-
ur hans, voru sfcyldaðir til þess að
dveljast á áfcveðnu l'andsvæði
(svo framarlega, sem þeir voru
arknskir Þjóðverjar) til endaloka
heims.
' Erfðalögm frá 29. september
1933, um bændabýlin, voru undar-
legt sambland af því að þrýsta
bændunum   aftur  til' miðaldanna,
..g á hinn bóginn verja þá gegn
því að verða misréttl bs-ttir af
hinn nýtízkulegu öld peninganna.
Allar jarðir, allt að 125 ha að
stærð, sem gátu sómasamlega
framfleytt fjölskyldu, voru gerðar
arfgengar og settar undir hin
fornu lög um erfðarétt. Ekki var
hægt að selja þær, skipta á þeim
og öðrum, né veðsetja þær eða
taka upp í skuldir. Við dauða eig-
andans urðu þær að ganga til elzta
eða yngsta sonar hans, eftir venj-
um hvers staðar, eða til næsta
skyl'ds karlmanns, sem var skyld-
ugur til þess að sjá fyrir og
mennta bræður sína og systur,
þar til þau voru komin á lögald-
ur. Aðeins aríanskur þýzkur borg-
ari, sem gat fært sönnur á það,
að blóð hans væri hreint allt aftur
til 1800, gat átt slí'ka jörð, og sam-
kvæmt lögunum gat aðeins þessi
maður borið hinn „virðulega titil"
Bauer, eða bóndi, sem hann glat-
aði, ef hann braut „siðareglur
bænda" eða hætti að stunda bú-
skapinn af dugnaði vegna skorts
á l'íkamlegri eða andlegri hæfni,
eða af öðrum ástæðum. Á þennan
hátt var komið í veg fyrir það í
Þriðja ríkinu, að hinn skuldugi,
þýzki bóndi tapaði eignum sínum
með því að láta þær ganga upp í
skuldir eða við að sjá þær minnka
(þegar engin ástæða var til þess
að selja smálandskika til þess að
greiða skuld), en um leið var
hann bundinn jörðinni eins óum-
breytanlega og ánauðugir bændur
lénstímabilsins  höfðu  verið.
Og öllu lífi hans og starfi var
stjórnað stranglega af matvæla-
stofnun ríkisins, sem Darré kom á
fót með lögum frá 13. september
1933, mikilli stofnun, sem hafði
vald yfir öllum hugsanlegum
gireinum landbúnaðarframleiðslu,
dreifingar og sölu og úrvinnslu,
og hann sjálfur var yfirmaður yf-
ir, sem Bændaforingi rik^sins. Tvö
aðalmarkmið stofnunarinnar voru:
að koma á stöðugu og arðvænlegu
verðl'agi fyrir bændur og gera
Þýzkaland sjálfu sér nægt j mat-
vælaframleiðslunn..
Hvernig tókst þeita svo? Bónd-
inn, seai svo lengi hafði íundið
til þess, að ha.nn var vanræktur
í ríki, er virtist vera upptekið í
því að vinna að hagsmunum verzl-
unarmanna og verkamanna, var
vissulega til að byrja með hreyk-
inn af því að vera nú veitt svona
mikil athygli og vera lýstur þjóð-
arhetja og virtur borgari. Hann
var enn ánægðari með hækkunina,
sem Darré kom á fyrir hann með
'því einu að fastsetja verðlagið
við ábatasamt stig. Á fyrstu tveim
ur árum nazistastjórnarinnar
jókst heildsöluverð landbúnaðar-
vara um 20 af hundraði (á græn-
meti, mjólkurvörum og kjötvör-
um, var hækkunin heldur meiri),
en þetta jafnaðist nær því út
vegna svipaðra hækkana á vörum,
sem bændur urðu að kaupa —
fyrst og fremst vélum og áburði.
Hvað viðkom því, að Þýzkaland
yrði sjálfu sér nægt á sviði mat-
vælaframleiðslunnar, en nazista-
foiingjarnir álitu þetta nauðsyn-
legt, því þeir voru þegar farnir
að undirbúa styrjöld, eins og við
munum sjá, þá náðist það takmark
aldrei, né — með tillitl til magns
og gæða þýzka jarðvegsins í sam-
anburði við mannfjölda —, gat
nokkurn tíma náðst. Það bezta,
sem landið gat gert, þrátt fyrir
allar tilraunir nazista í hinum
mjög svo auglýsta „Framleiðslu-
bardaga", var, að komast svo langt
að framleiða 83 af hundraði þess,
sem þjóðin þarfnaðist, og einungis
með því að leggja undir sig önnur
lönd, tókst Þjóðverjum að afla sér
nægilegrar fæðu til þess að gera
sér   kleift   að   halda   áfram   eins
28
Ljósin dofnuðu og hurfu síðan
með öll'u. Vélin beið þeirra í
myrkrinu.
Fl'ugvellinum og flughöfninni í
Mirimar var vissulega einkenni-
lega stjórnað, með samblandi af
spánskri kímni og spönsku kæru-
leysi. Þar þekktust ekki lendingar-
ljós til dæmis og flugmenn, sem
vildu lenda að næturþeli, þurftu
að átta sig á ýmsu öðru — þeir
tóku mið af ljóshafinu á Malaga
á aðra hliðina og haffletinum á
hina, og treystu svo á guð og lukk-
una. Þar voru heldur engar flug-
braufcir í venjuleguim skilningi.
Flugvöllurinh var þakinn þéttu
grasi, þar sem fjárhópum var
beitt í stað sláttuvéla. Og á stund-
um urðu ýmis vandkvæði þess
vegna, ef lent var á vellinum að
degi til. Það gat komið fyrir, að
flugvélar þyrftu að sveima yfir
vellinum í meira en háltíma, á
meðan strákar voru sendir Ul að
reka rollurnar á burt frá beitinni.
Það var heldur ekki fjölmennt
starfsliðið á staðnum. Skrifstofu-
menn frá Iberiaflugfélaginu komu
frá Malaga í hvert sinn, sem flug-
vél kom eða fór, og þegar þeir
höfðu lokið afgreiðslunni, hröð-
uðu þeir sér aftur heim á skrif-
stofurnar í borginni. Tollarinn og
lögregluþjónninn spiluðu dómínó
og voru orðnir snillingar í þeirri
íþrótt. Þá var þarna blaðaturn
með gömlum eintökum af Time
og Life og nýjum spönskum dag-
blöðum. Stunduim var blaðasal-
inn þar og stundum lét hann ekki
sjá sig.
Þarna, sem Beecher sat ásamt
Lynch í biðsalnum og braut heil-
ann, fannst honum ráðagerð Don
Willies ekki fullt eins áhættusöm
og honum hafði áður fundizt. Að
ræna flugvél á þessum stað var
ef til vill' alls ekkert erfiðara en
14
að hnupla rykföllnu eintaki af
Time eða Life í blaðaturninum.
Skyndilega heyrðist bifreið ek-
ið upp að aðaldyrunum og síðan
í#kur í hemlum. Lynch reis á fæt-
ur og leit í kringum sig eins og
varðhundur. Hjarta Beechers sló
örar. Kannske kom einhver, sem
ætlaði að reyna að fá miða til Ra-
bat. Og brottfarartími nálgaðist
óðfluga. Þeir biðu í hálfrökkrinu,
unz þeir heyrðu bifreiðina aka af
stað aftur. Þeir heyrðu vélarhljóð
ið dvína í fjarlægð. Líklega hafði
þetta aðeins verið leigubílstjóri í
leit að farþega. Lynch andaði létt-
ara. Hann settist á ný og kross-
lagði langa fæturna. Framkoma
hans hafði breytzt frá því á golf-
vell'inum forðum. Hann var ekki
ekki lengur þessi glaði, káti og sí-
brosandi náungi, sem Beecher
hafði kynnzt. Það var gætni og
varkárn í far hans — hann líkt-
ist helzt dýri, sem veðrar hættu
og er á varðbergi. Beecher vissi,
að hann mundi ekki hika við að
nota byssuna, ef hann teldi sig
þurfa á því að halda. Taugar hans
voru auðsjáanlega spenntar til
hins ýtrasta og ekki mundi mikið
þurfa út af að bera til að hann
léti byssuna tala fyrir sig.
Beecher hafði vonað, að ein-
hverjir vina hans kæmu út á flug-
völl til að kveðja. Polly gamla
Soames var vön að safna saman
heilum hóp manna og storma nið-
ur á flugvöll til þess að nota sið-
asta tækifæri til að drekka með
þeim, sem var að fara í það og
það skiptið. Hann hafði vonazt
eftir gauragangi pg húllumhæi á
flugvellinum — lafði Curtis,
Juggy Olsen með nikkuna, Trum-
bull og Nelson, sem skiptust á
skoðunum um komandi timbur-
menn. Hann hafði vonazt eftir ein-
hverju,   sem   gæti   l'eitt   athygli
FORUNAUTAR OnANS
. \«.Bi4Mc.GJy*rn:
¦ ¦ ,'-¦-- ¦«    :V:,;.¦ ds'A
Lynch að öðru. En nú gladdist
hann yfir, að enginn kom. Lynch
gerði ekki að gamni sínu. Einhver
hefði orðið fyrir barðinu á hon-
um.
Þeir gengu um borð í vélina,
eftir að hafa seinkað í stundar-
fjórðung, vegna pantana Don Wil-
lies í Senegal. Skrifstofumennirnir
frá Iberiafélaginu, höfðu fyrst var
ið áhyggjufullir, en eftir því sem
tíminn leið, fór þeim að standa á
sama og ypptu loks aðeins öxlum
af því kunna kæruleysi, er ein-
kennir alla loftferðastarfsmenn
um allan heim. Það var út af fyrir
sig að verða of seinn í flugvél —
en annað verra að koma of seint í
kvöldmatinn, þ.e. sinn eigin kvöld-
mat. Þeir tilkynntu brottför og
bjuggu sig til heimferðar.
Lynch hafði skipað Beecher að
taka sér sæti við ganginn og
Laura settist að baki honum og
otaði köldu byssuhlaupinu að
hnakka hans. Fimm mínútum eftir
flugtak gekk Lynch fram eftir
ganginum og reif upp dyrnar að
stjórnarklefanum. Andartaki síðar
birtust flugmennirnir með upp-
réttar hendur og Lynch að baki
sér veifandi skotvopninu.
„Komdu þér svo fram í og það
í hvelli'", hrópaði hann til Bee-
chers.
Sjálfstýringin var á. Beecher
settist í flugmannssætið og tók að
sér stjórn vélarinnar. Þetta var
eins og að sitja undir stýri á stór-
um vöruflutningabíl, róiegum,
þungum, en öruggum. Hann fann
strax, að hann mundi ekki eiga í
neinum vandræðum með lendingu
slíkrar vélar.
Þetta hafði gerzt fyrir tæpum
hálftíma. Nú voru þau u.þ.b. 96
kílómetra í suðvestur frá Mirimar
og nálguðust La Linea, landamæra
stöð Gíbraltar og Spánar. Hann
gat ekki greint strandlínuna eða
hafið sextán hundruð metra fyrir
neðan. Hvergi var ljós sjáanlegt,
nema dauf Ijósin í mælaborðinu.
Laura kveikti sér í sígarettu og
í loga eldspýtunnar sá Beécher
móta fyrir andl'iti hennar. Andlits-
drættirnir voru rólegir, jafnvel
vingjarnlegir, en augu hennar
voru vökul og á varðbergi. Þannig
hafði hún litið út í veitingahúsinu
eftir nautaatið, róleg, ánægð, og
hamingjusöm.
„Hver í f jandanúm ert þú eigin-
lega?" spurði hann. „Hvað heit-
irðu réttu nafni?"
„Laura Meadows. Ég er kanad-
ísk, ekki amerísk. Ég var alltaf
hrædd um, að þú mundir upp-
götva það."
„Það var ýmislegt fleira, sem
ég uppgötvaði ekki fyrr en of
seint. „Hann fór að hugsa um
kvöldfð, sem Don Willie hafði
haldið veizluna. Þegar þau höfðu
setið á bamurn hjá íranum með
Trumbull og Nelson. Og hún hafði
notað orðtak enska flughersins"
„. . . farinn út eftir Burton." Það
hefði átt að vekja hann til um-
hugsunar. Ef til vill hefði hann
grunað eitthvað þá, ef hann hefði
átt von á svikum.
„Farinn eftir Burton", sagði
hann. „Það hefurðu væntanlega
lært af Lynch."
„Já, einmitt. Jimmy kenndi mér
það. Það var heimskulegt af mér
að nota slíkt máltæki. Ég hélt, að
þá hefði vaknað með þér grunur.
Þú hagaðir þér svo ejnkennilega."
Já, hann mundi, að hann hafði
hagað sér einkennilega. Honum
hafði fundizt hann vera gamall —
eins og fimmta hjól á vagni við
hlið þeirra, er áttu enn fjör og líf
æskunnar og gátu notið þess sam-
eiginlega . . .
Hann   langaði   til   að   horfa   á
, hana,  en  gat  ekki  fengið  sig  lil
þess.   „Hvers   vegna   í   helvítinu
' gerðirðu þetta?" spurði  hann bit-
ur.
,,Af því að Jimmy bað mig um
jþað."
„Bað hann þig ííka um að sofa
I hjá mér?"              ,
I     „Ég býst ekki við, að hann hefði
! élitið það nauðsynlegt."
„Hann lét þ'g sem sagt ein-
ráða?"   .
„Að    sjálfsögðu.''    Hún    brosti.
I, Jimmy treystir mér",
Beeeher reyndi að bema hugan-
um að einhverju öðru — einhverju
öðru en fölskum, brosandi augum
hennar Til baka til þeirra tíma.
er hann átti tii sálarstyrk os sjálfs-
traust. Þeir höfðu fengið fyrir-
mæli við sólarupprisu, þúsund
manns. sem var þrengt saman í
köldum, óvistlegurn skáHim og svo
leið þreytulegt andvarp yfir mann
mergðina, þegar hætt var við för-
T f M I N N,   föstudagurinn 21. júní 1963. —
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16